طنز بد، کمدی خوب

Shargh - - هنر - محمدحسین لواسانی

شــاید پربیراه نباشــد که یکی از کنجکاویهــای امروز دوســتداران هنر هفتــم، بهویژه از نــوع داخلی آن را چطور از آبدرآمدن نخســتین دستپخت سینمایی مهران مدیری در مقــام کارگــردان بدانیم؛ هنرمند محبوبــی کــه در نخســتین گام ســینمایی خود در مقام فیلمساز به سراغ یک سوژه بکر و ناب اجتماعی رفته تا بهواســطه آن پــارهای از این مشــکلات را ورقــی زده باشــد. اما بهنظر میرسد کام مخاطب را چه از منظر تَفت این سوژه بکر اجتماعی و چه از منظر خوشآبورنگ درآوردن طنز اصطلاحی، تلخ کرده باشد.

گرچه مظروف مدیری در انتخاب خوراک، خوش به حسن رفته است، اما بهجرئــت میتوان گفت در طبخ آن در ظــرف تازهای برای او با عنوان ســینما، چندان نتوانســته خوراکی خوشپخت و تأثیرگــذار را به مزاج مخاطبان حساس بنشاند. بد نیست برای روشنترشدن این موضوع، سری رو به معنای طنــز بگردانیم؛ طنز در رایجتریــن معنــی اصطلاحی خود به سخنی اطلاق میشــود که از دو معنی ظاهــری و باطنــی برخوردار باشــد یا بهعبارتی هنری اســت که نبود تناســب در عرصههای گوناگون اجتماعــی را که در ظاهر متناســب به نظر میرســد مکتوب یــا تصویر میکند؛ موضوعی که خود، اســباب خنده میشود. حالا درست اینجاست کــه مدیــری در گام نخســت؛ یعنی انتخاب کمیت لنگ برخی متناسبات اجتماعی که محتوای او باشد، خوش عمل کــرده، اما در پرورش آنها برای میــزان دقیق و صحیــح تأثیرگذاری اجتماعی، مســیر چنــدان مطلوب و مقبولــی را انتخاب نکرده اســت، تا جایی کــه طعم گــوارای مقاصد اصلاحطلبانه از آن به کام نمیآید.

شــاید یکی از مهمترین علل این موضوع، توقعی باشد که خود مهران مدیری از «ساعت 5 عصر» بهعنوان فیلمی در گونــه اجتماعی، پیشتر در مــا برانگیخته بــود؛ البته که در یک کار کمــدی میتوان بارهاوبارها دستبهدامن اغراق شد و تا حدودی هم از واقعیت فاصله گرفت، اما اگر فیلمی، اجتماعی تعریف شود، دیگر خــروج از دایره باورپذیــری و آنچه بهواقع هســت، چندان فعل مؤثر و درســتی به نظر نمیآید، چه آنکه از میزان تأثیرگذاری و حرکت در مسیر رسالت خود که اصلاح امور باشد نیز بازمانده یا منحرف میشود.

ضمن اینکه در این بین در مظان اتهام اغراق و ســیاهنمایی هم قرار میگیرد.

بــه تعریــف «مــارک توایــن»، «داستان طنز، جدی روایت میشود، امــا در کمــدی، راوی اصــرار دارد به شــما بقبولاند که این داســتان، جالبتریــن یــا دســتکم یکی از جالبترین داســتانهایی است که تا به امروز شــنیدهاید»؛ حال، مهران مدیری «ساعت 5 عصر» را نه طنز در جایگاه معنای اصطلاحی و نقادانه آن که در قالــب یک کمدی تعریف کرده اســت؛ یعنی اگــر در کمدی، خنــده را بهخاطر خنده بگیریم و در طنز، خنده را برای اســتهزایی که به اصلاح منجر میشــود، نمیتوانیم دســتپخت ســینمایی این چهره محبــوب در یــک گونــه اجتماعی را چنــدان خوشطعــم و تأثیرگذار بخوانیــم، ازآنرو کــه ایــن تجربه مهــران مدیــری بهمراتــب به نوع اول که خنده بهخاطر خنده باشــد، نزدیکتر است.

بهاینترتیب، طنز وسیله است نه هدف، درحالیکه مدیری «ســاعت 5 عصر» را مانند یک کار کمدی، نه وسیله که هدف گرفته است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.