خطر برای روزنامهنگاری کل جهان عرب

Shargh - - رسانه - ایدان وایت* *مدیرعامل شبکه روزنامهنگاری اخلاقی و دبیرکل سابق فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران منبع: شبکه روزنامهنگاری اخلاقی

خيلی بهندرت پيش میآيد كه يک شــبكه رســانهای جهانی كســی را دلخــور نكــرده باشــد. در خلال ســالها، «ســیانان»، «فاكسنيوز»، «راشــاتودی» و حتی «بیبیسی» كه ازســوي خيلیها بهعنوان برندهای پيشــرو مورد اعتماد در ميان رسانههای پخش تلويزيونی شناخته شدهاند، آماج تنبيه سياســی حسابی يا اتهام به ســوگيری بهنفع برخی افراد قرار گرفتهانــد، اما هيچكــدام به اين حد از ناســزاگويی كه بر ســر «الجزيره» آوار شــده نزديک هم نشــدهاند. «الجزيره» يک شبكه خبری قطری است كه بيش از 20 ســال خار چشــم حاكمان اقتدارگرا در جهان عرب بوده و اكنون با مطالبهای بیسابقه برای بستهشدنش روبهرو شده است. «پديده الجزيره» يک صدای رســانهای نمادين و توفانی در منطقهای بوده اســت كــه جدايیطلبی مذهبی، درگيری داخلی و سياســت اســتبدادی، موانع سرســختی برای آزادی بيان و اصلاحات اجتماعی و دموكراتيک بودهاند؛ آزادیهــا و اصلاحاتی كه وجودشــان بســيار ضروری به نظر میرســد. اين شــبكه در حال انجام روزنامهنگاری چالشــی و انتقاد از دولتهايی اســت كه از حقوقبشــر سوءاســتفاده میكنند و در مدرنكردن و پذيرش آزادیهای سياسی شكست میخورند. البته اين پيشروبودن بهجز در خود قطر رخ میدهد؛ جايی كه اين شــبكه بااحتياط پيش میرود تا دســتگاه سياسی حاكم را كه پول گزارشگریهای پيشروانهاش را میدهد نرنجاند.

طیكردن پلههای ترقی برای «الجزيره» سريع بود. تا ابتدای قرن جديد، اين شــبكه بسيار مشهور شــده بود. اين شبكه 2۴ ســاعته برنامه پخش میكرد و 12 دفتر بينالمللی و بيشــتر از ۵00 كارمند داشــت. اين شــبكه هر تابوی موجودی را با برنامههای مســتقيم تلفنی كه درباره رفتارجنسی خارج از زناشويی، سياســت و افراطگرايی خشونتآميز بحث میكرد، به چالش میكشيد. «الجزيره» به اســتقبال دعواها رفته است. متهم به اين شده اســت كه «تلويزيون تروريستها» است )شبكهای كه گزينه القاعده برای ارســال ويدئوهــای تبليغاتی خود بعد از حملات 11 ســپتامبر بود(. پشتسرهم متهم شده اســت كه ضدغربی، همراه با اسرائيل و همزمان، آشكارا اسلامگرا و حتی تأسيسشده به وسيله «سیآیای» است. تعجبی نــدارد كه در طول اين مســير، «الجزيره» برای خود دشــمنان قدرتمندی، بهويــژه در رديف حاكمان محافظهكار و ســالخورده عرب، درســت كند. اين شــبكه در كشــورهای زيادی ممنوع يا از آنها اخراج شــده اســت و روزنامهنگارانش به اهداف حملات سياسی تبديل شدهاند. در مصر، وقتی كه سه نفر از كاركنان اين شبكه با مجازاتهای ساختگی دستگير و زندانی شدند، به موضوع يک مبارزه تبليغاتی جهانی برای آزادی مطبوعات تبديل شــدند. حالا بحرانی بسيار جدیتر سر برآورده است؛ گروهی از دولتها - شــامل مصر و عربستانسعودی – از قطر خواستهاند كه شبكه «الجزيره» را تعطيل كند. اين مطالبهای غيرعادی است كه در يک اولتيماتوم 13بندی ازســوي دولتهای حوزه خليجفارس صادر شــده اســت. اين شبكه دو چهره رســانهای دارد؛ كانال عربی كه ابزاری قدرتمند برای تأثيرگذاری در جهان عرب اســت. اين كانال با صدای بلند، حامی دولتی كوچک اســت كــه فراتر از وزن خودش در صحنه جهانی نفوذ دارد. رهبران قطری غرق در درخشش ديپلماتيک پوشش رســانهای خودشان، تلاشهای كشور را بــرای ايجاد صلــح در ميان جوامع عرب درگير جنگ در ســودان، لبنان و فلسطين برجســته میكنند. فراتر از حوزه عربی، اين شــبكه با راهاندازی الجزيره انگليســی در ســال 200۶، به بازيگر بزرگی در صحنه رســانهای بينالمللی كه تحت ســلطه رسانههای انگليسیزبان قرار دارد تبديل شد. ايــن كانال جديد، برخــی از بهترين و حرفهایتريــن روزنامهنگارانی را كه اغلب سرخورده از رســانههای جهانی موجود بودند به عضويت درآورد. اين كانال توانست طی ســالها شهرتی درستوحسابی در روزنامهنگاری منصفانه و عينی برای خود دستوپا كند. اما اين حرف را نمیتوان درباره كانال عربی «الجزيره» زد. پوشــشدادن همدلانه گروههای اســلامگرای سرســختی همچون اخوانالمســلمين در مصر و حماس در فلســطين، بســياری از ناظران از جمله روزنامهنگاران مســتقل در منطقه را رنجانده اســت. اين كانال عربی به اعتبار خود صدمه زده و منجر به سقوطش در رتبهبندیها شده است.

اين دو كانال اغلب يک داســتان واحد را اما به طرز عريانی از دو زاويه متفــاوت تعريــف كردهاند. اين تفاوتها از شــروع بهار عربی كه شــبكه بهطوركلی از آن حمايت میكرد برجســته شده اســت. بااينحال، بعد از چندينسال كه تحريريه كانال عربی «الجزيره» پشت سر گروههای اسلامگرا قرار گرفت، گاهی در خيابانها مورد مخالفت تظاهركنندگان قرار گرفت - در مصر و تونس - يا گرفتار درگيریهای مسلحانه شد – در سوريه و يمن.

پشــت ســر بحرانی كه منجر به اولتيماتوم مخالفان سياسی قطر شده اســت، نگرانیهای ادامهيافتن آشوب در بســياری از قسمتهای منطقه و قطبیشــدن سياســت در جهان عربی قرار دارد. برخی از اين مخالفان سياســی؛ مثل عربستانســعودی، نيز رفتارهای پرسشبرانگيزی همچون ارتبــاط با گروههای مبارز و همچنين تأمين مالی رســانهها - در اين مورد، رقيب منطقــهای «الجزيره»؛ يعنــی تلويزيون «العربيــه»- را به نمايش گذاشتهاند. هدف قراردادن سياسی قطر كه شامل ممنوعيت تردد از دوحه و به دوحه میشــود، علاوه بر آنكه اين كشــور در حال نبرد با همسايگان را به انزوا میكشــاند و تنشها را در منطقه بــالا میبرد، محدوديتهای بيشــتری را نيز بــرای روزنامهنگاری در كشــورهای عربــی ايجاد میكند كه همين حــالا هم حقــوق رسانههايشــان در محدوده تاريکوروشــنِ بیثباتی قانونی و سياســی قرار دارد. «شــبكه روزنامهنگاری اخلاقی» از روزنامهنگاران منطقــه حمايت میكند – ما برنامههايی را با همكارانمان در فلسطين، اردن، مصر، تونس و لبنان برگزار كردهايم – و اخيرا به توافقی با «مركز آزادیهای عمومی و حقوقبشــر الجزيره» رسيدهايم تا با ما برای تقويت استقلال و حرفهایگرايی تحريريهای همكاری كند.

«الجزيره» نقش مهمی در پوشــش خبری شــهروندان در جهان عرب بازی میكند و با وجود انتقادات بســيار به نوع پوشش آن، بهخصوص در كانال عربی و فراتر از آن، پر از طنين صدای بســياری از روزنامهنگاران، هم در داخل، هم در منطقه و هم فراتر از منطقه است و سركوبش دوای درد دعواهای سياسی منطقهای نيست.

اما سركوب الجزيره میتواند حاكی از صورت معكوس مبارزه تبليغاتی گســتردهتری در حوزه آزادی مطبوعات باشــد. تا اين حد كه عمر غباش، سفير امارات متحده عربی در روسيه، با عباراتی بدون تعارف روشن كرده و توضيح داده چرا كشورهايی كه در پی تعطيلی «الجزيره» هستند، اينطور پيش میتازند. او به گاردين گفته است: «ما ادعای داشتن آزادی مطبوعات نداريم. مــا از مفهوم آزادی مطبوعات حمايت نمیكنيم. آنچه دربارهاش صحبت میكنيم مسئوليتپذيری در بيان است.»

روزنامهنگاران و دبيران و سردبيران رسانهها در هرجايی بايد زنگهای هشــدار را به صدا درآورند. نگرانی از سانســور و حمــلات بيش از اين به آزادی رســانهها، نبايد سرسری گرفته شود. همين امر ديويد كای، گزارشگر ويژه ســازمان ملل در امر پيشبرد و حمايت از آزادی عقيده و بيان، را وادار كرده در دفــاع از «الجزيره» بيانيهای صادر كند. او گفته اســت: «مطالبه تعطيلی اين شبكه نشاندهنده خطری جدی برای آزادی مطبوعات است و چنانكه اعلام شــده، به بهانه بحران ديپلماتيک تلاشی صورت میگيرد تا تشكيلات «الجزيره» برچيده شود.»

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.