چگونه در جلوگیری از بحران کمآبی بکوشیم؟

نقش رسانهها در استفاده بهینه از منابع آب

Shargh - - عل - پروانه پیشنمازی* *پژوهشگر پژوهشگاه بينالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله مدرس ارتباطات در دانشگاه آزاد اسلامی منابع:

آب باارزشتریــن منبــع طبیعی اســت که در جهــان وجود دارد و حیات و ممات بشــر، منوط به وجود آب اســت. البته دانســتن این نکته ضروریســت که وقتی از آب بهعنوان مایه حیات، سخن به میان میآوریم، درواقع منظور آب شــیرین اســت. بیش از سهچهارم یا 70 درصد کره زمین را آب پوشــانده اســت، اما 97 درصــد از این میزان، به صورت غیرقابل اســتفاده در اقیانوسها موجود اســت و تنها سه درصد باقیمانده به صورت آب شــیرین موجود اســت که سهچهارم آن هم در یخهای قطبی انباشــته شده و از دسترس و استفاده انسان خارج اســت. بهاینترتیب، کمتر از یک درصــد کل آبهای کره زمین کــه در دریاچههــا، رودخانهها، نهرهــا یا در زیر ســطح زمین جریان دارد، برای کاربریهای مختلف قابل اســتفاده اســت. درمجموع، در هر زمــان تنها یک دههزارم درصد از کل آبهای زمین بهســادگی در دسترس انسان است )قنادی، 1380(. درحالحاضر نهتنها دومیلیارد نفر در جهانســوم از دسترسی به آب کافی و ســالم محروم هستند، بلکه کمبود آب و مســائل و مشــکلات ناشی از آن، زنگ خطر را برای کشــورهایی که از نظر منابــع آب غنی بودهاند نیز بــه صدا درآورده است. کارشناســان جهانی آب اعتقاد دارند 40 کشور جهان که بیشتر آنها با حدود ســرانه هفت لیتر آب در روز زندگی میکنند، بدون اینکه ابتدا بیآبی آنها جبران شــود، هرگز قــادر به خروج از محدوده فقر و رسیدن به توســعه پایدار نخواهند بود. ســاکنان این کشورها به طور باورنکردنی با ترکیبی از فقر و بیآبی میجنگند. مثلا رژیم اشــغالگر قــدس 75 درصد آب مصرفــی خود را از خــارج از مرزهایش تأمین میکند و سالهاســت موضوع آب از چالشهای روابط اعراب و رژیم اشــغالگر قدس است. ترکیه با کشــورهای عراق و سوریه درباره آب دجله و فرات با چالش و بحث و گفتوگو مواجه هســتند. در آفریقا، رود نیل از موضوعات مورد بحث مصر، ســودان و اتیوپی اســت. در آسیا، هند با کشورهای پاکستان، بنگلادش بر سر رودخانه سند و گنگ درگیر است )آلیاسین، 1384(. ســرزمین ما، ایران، نیز کشوری پهناور با اقلیمی خشــک اســت که مردمان نواحی وســیعی از آن )نواحی شرقی، شمالشــرقی، جنوب غربی، نواحی وسیعی از بخش مرکزی و سراســر مناطق جنوبی( همواره از کمآبــی و در مواردی از بیآبی رنج برده و میبرند. طبق پیشبینی ســازمان ملل متحد، سهم سرانه آب در جهان با توجه به افزایش جمعیت، مصرف غیربهینه و عوامل زیســتمحیطی رو به کاهش اســت. برای مثال سهم سرانه مصرف ایران از آب در ســال 2025 به 816 مترمکعب خواهد رســید و این در حالیاست که این مقدار در سال 1990، حدود 3025 و در سال 1955، حدود 6203 مترمکعب بوده است.

موضوعاتی که مطرح شد، همه نشان از اهمیت و گستردگی ابعاد موضــوع آب در جهــان دارد، بهگونهای که کمبــود آب نهتنها خود بهتنهایی یکی از معضلات جوامع بشــری است و شرایطی بحرانی را در بیشتر نقاط جهان بهوجود آورده، بلکه میتواند محل مناقشه واقع شــده و بحرانهای دیگر نظیر جنگ و جدل، تحریم و اعتراض، بحران ســلامت و... را دامن بزند. با توجه به مواردی که ذکر شد، دور از ذهن نیست که موضوع کمآبی بهعنوان بحرانی جهانی محل توجه و تأمل فراوان واقع شود.

اســتفاده از ظرفیت رســانهها بــرای حل مشــکلات و بحرانها، پیشــینهای طولانی دارد؛ امــا در چند دهه اخیر و مقــارن با ظهور و بروز انواع رســانههای نوین مبتنیبر وب، نظیر شبکههای اجتماعی و پدیدههایی چون خبرنگاری موبایلی، شــهروندخبرنگاری و... این مهم از الزامات و ضرورتهای فرایند مدیریت بحران برخوردار شده است. نکته حائز اهمیت در این زمینه، چگونگی استفاده از ظرفیت رسانهها بهگونهای بهینه و مثمرثمر اســت که بتواند از یکسو مصرفکنندگان بخشهای مختلف آب شــیرین را به ســمت صرفهجویی در مصرف آب ســوق داده و از سویی دیگر زمینهســاز ایجاد طرحها، اقدامات و ابتکاراتی درخصوص افزایش منابع تولید بیشتر آب شود.

نگاهی به وضعیت موجود رســانهها در راســتای عملکردشــان نســبت به موضــوع آب و مخاطره کمبود آن که احتمال و پتانســیل زیادی برای تبدیلشــدن به بحران را دارد، نشان میدهد که متأسفانه رســانهها در ایــن بخش هنوز متوجــه وخامت موضــوع نبوده و به رسالت آموزشی و اطلاعرســانی خود در این زمینه، چنانکه شایسته و بایســته اســت، عمل نکردهاند. بهعنوانمثال، نتایج تحقیقی که در بهار، تابســتان و پاییز ســال 1393، به منظور تعیین چگونگی پوشش خبری اخبار شــبکههای یك و 5 درخصوص آب انجام شــد، حاکی از آن اســت که تنها 1.5 درصد از کل خبرهای شبکههای مورد بررسی، به موضوع آب اختصاص دارد و زمان حدود نیمی از این خبرها کمتر از 30 ثانیه و بیشــترین فراوانی پخش اخبار آب، مربوط به طرحهای عمرانی و توســعهای بوده و نه موضوعــات مربوط به صرفهجویی و افزایش منابع تأمین آب )نصراللهی، توانا: 1394.)

با توجــه به موارد طرحشــده، میتوان اذعان کــرد از آنجایی که کمبــود آب درحالحاضر از مخاطرات جدیای اســت که کشــور را تهدید میکند و هنوز به بحران تبدیل نشده، مهمترین وظیفه رسانهها در این مقطع، مداخلــه فعالانه در جهت جلوگیری از تبدیل مخاطره مذکــور به بحران از طریق اتخاذ راهبردهــای فعال و فوقفعال و نیز رویکرد تعاملی است. بهاین منظور یافتن علائم و عوامل هشداردهنده بحــران، تجزیه و تحلیل آنها، برجستهســازی موضوع با بهرهگیری از ظرفیت تمامی رســانهها و بهرهگیری از تکنیک تکرار، گوشــزدکردن وظایف دســتگاههای اجرائی به منظور آمادگی یا پیشگیری بهواسطه مراجعه به مســئولان و متخصصان و طلب راهکارهای پیشــگیری از وقوع بحران از آنها و همچنین ارائه الگوی مصرف بهینه به مخاطبان در بخشهای مختلف )خانگی، صنعتی و کشاورزی( است.

1- آلیاســین، احمد. )1384(. بحــران آب. تهران: انتشــارات جامعه مهندسان مشاور ایران 2- قنــادی، مجید. )1380(. ســیمای جهانی بحــران آب. مجله آب و محیط زیست، شماره 45 3- نصراللهی، اکبر و توانا، لادن )1394(. بررســی تطبیقی دیدگاههای کارشناسان و مدیران آبفای ایران با پوشش اخبار آب در شبکههای یك و 5 سیما )بهار، تابســتان و پاییز 93(. فصلنامه پژوهشهای ارتباطی، سال بیستودوم، شماره 2 )پیاپی 82(، تابستان 1394، .106-87

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.