عوامل مؤثر در پدیدآمدن بحران

بحران آب در ایران و راهکارهای مقابله با آن

Shargh - - عل - حمیدرضا پیروان* * دانشيار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخيزداری گروه تحقيقات مهندسی حفاظت آب و خاک

بحــران آب در ایــران ناشــی از دو مقولــه کمبود آب و اســتفاده نادرســت از منابع آب است. رشد جمعیت، کشاورزی نامؤثر و توسعه لجامگسیخته از عوامل اصلی دامنزدن به بحران آب هستند. بیش از 80 درصد پهنه کشــور در اقلیم خشک و نیمهخشک واقع شده است. ایران با متوســط نزولات جوی 260 میلیمتر در ســال، دارای بارندگی حدود یکســوم اروپا و نیمی از آسیاســت و بنابراین ایران دچار بحران فیزیکی آب است. استاندارد جهانی برای استفاده از آبهای تجدیدپذیر بدون آثار تهدیدکننده برای منابع آب، 20 درصد اســت که با مدیریت و برنامهریزی تا 40 درصد قابل افزایش است، ولی متأسفانه در ایران تا 85 درصد از این منابع اســتفاده شده است. درضمن، شبکه آب کشور هم فرسوده اعلام شده و هدررفت حین انتقال آب رقمی بزرگ و قابلتوجه است. نشانههای متعدد بحران کمآبی در ایران بهوضوح قابل مشاهده است. خشکســالیهای پیدرپی 10ســاله اخیر، تغییر محسوس نوع بارش در کشــور )کاهش ســهم برف از بارش و بارش باران با شــدت وقوع زیاد(، خشکشــدن هامونها و تالابها و دریاچهها، افت شدید سطح آب زیرزمینی و نشست زمین در دشتها )خشکیدن 297 دشت از 600 دشت( و ریزگردها در خوزستان که ناشی از خشکشدن بخشی از تالاب هورالعظیم اســت، از جمله موارد قابل ذکر است. فرونشست دشــتها، ناشــی از برداشــت بیرویه از آبهای زیرزمینی و فسیلی، عواقب تأســفباری را در پی خواهد داشــت. با کاهش سطح تراز آب زیرزمینی، بافت خاک آبخوان متراکم شــده و پدیده فرونشست اتفاق میافتد. اســتاندارد جهانی برای حد بحرانیبودن پدیده فرونشســت، چهار میلیمتر در ســال اســت، حال آنکه در تهران 36 سانتیمتر در ســال؛ یعنی 90 برابر حد بحرانی، گزارش شده است. علت افت سطح تراز آب زیرزمینی در ایران ناشــی از کمبود بارش ناشی از خشکسالی و برداشــت بیرویه از آب زیرزمینی بوده اســت. با ادامه فرونشســت دشــتها، ضمن اینکه آبخوانها توانایی احیا و بازسازی طبیعی خود را از دســت میدهند، سبب خســارات زیادی از جمله تخریب خطوط راهآهن، ترکخوردن ســاختمانها، شکســت لولههای آب و فاضلاب، لولهزایی چاهها، شــکافهای عمیق در ســطح زمین، برعکسشــدن شــیبها، سیلگیرشــدن برخی مناطق و نهایتا کاهــش تخلل مفید آبخوانهــا میشــوند. اهــم راهکارهای مقابلــه با کمآبــی و پدیده فرونشست زمین ناشی از برداشت بیرویه آب از این قرارند: 1- مهمترین کار، مدیریت مصارف آب، خصوصا کشاورزی است. 2- کشت جایگزین اقلام با نیاز آبی کم 3- بازچرخانی آبهای سطحی و پسابهای فاضلاب 4- ممنوعکردن برداشت بیرویه از آب زیرزمینی در دشتهای بحرانی 5- حفظ آب در محل با انجام عملیات آبخیزداری 6- رعایــت حقابههای عرصههــای پاییندســت حوضههای آبخیز )توضیح اینکه با احداث سد، عملا حقابههای دشتهای پاییندست رعایت نمیشود(. 7- حــذف روشهای آبیاری ســنتی و جایگزینکردن آن با روشهای مدرن آبیاری 8- توســعه گلخانههای صنعتی )میزان مصرف آب در گلخانههای صنعتی یکپنجم سنتی و توان تولید آن 30 برابر است(.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.