مدیریت و بهرهبرداری نادرست از منابع

درباره بحران آب و علل آن

Shargh - - لم - باقر قرمزچشمه* * استادیار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخيزداری

کشــور ایران با گستره حدود 1.65 میلیون کیلومترمربع، در کمربند خشک کره زمین واقع شده است. میزان بارش متوسط کشور با حدود 240 میلیمتر، کمتر از یکســوم متوســط بارش جهانی است. توزیع زمانی بارش نیز به گونهای اســت که دارای یک دوره خشک در فصل گرم بوده و در دوره نیاز آبی، بهخصوص در بخش کشاورزی، بارش رخ نمیدهد. برای تأمین آب مورد نیاز این بخش باید آب ذخیره شود و در فصل رشد مورد اســتفاده قرار گیرد. در دهههای اخیر، میزان مصرف سرانه، بهشدت افزایش یافته است بهطوری که سرانه آب تجدیدپذیر در ســال 40 معادل پنجهزارو 500، در سال 56 معادل سههزارو 400 و در ســال 67 معادل دوهزارو 100 و در پایــان دهه 80 مرز خطر هزارو 700 را رد کــرده و حــالا به هزارو 400 مترمکعب در ســال رســیده و کشــور را در آســتانه تنش آبی قرار داده است. )سرانه آب تجدیدپذیر عبارت اســت از کل آب تجدیدپذیر به جمعیت در یک سال( با توجه به میزان منابع آب و ســرانه مصرف، ایران ازجمله کشــورهایی است که در گروه کشورهای مواجه با کمبود فیزیکی آب قرار دارد. این گروه شامل کشورهایی است که در سال 2025 با کمبود فیزیکی آب مواجه هســتند. این به آن معناست که این کشورها، حتی با بالاترین راندمان و بهــرهوری ممکن در مصرف آب، برای تأمین نیازهایشــان آب کافی در اختیار نخواهند داشــت. با توجه به موارد ذکرشده، درمییابیم که اســتفاده بهینه از آب ضروری است. در دهه اخیر با پیشرفت صنعت و فراهمشــدن امکانات، ارزانبودن انرژی در کشــور باعث شــد یک رقابت بدون قاعده در برداشت منابع آب، بهوجود آید. بهطوریکه در حال حاضر منابع آب کشور، در شــرایط بحران قرار گرفته و اثرات آن بر عموم مردم مشهود شده اســت. از عمده آثار آن، میتوان نشست و فرونشســت دشــتها، کاهش کیفیت منابع آب شرب و کشاورزی، افزایش فاضلاب و پسابهای شهری و صنعتی را برشمرد.

یکی از علل ایجاد بحران آب، مدیریت نادرســت منابع آب کشــور اســت. متأســفانه مدیریت منابع آب، مبتنی بر مطالعــات و نظرات کارشناســی نبوده و اغلب فعالیتهای آبی کشــور بر اساس مسائل سیاسی بوده است. یکی از آفتهای مدیریت آب کشور، مدگرایی است. شیوع سدسازی در دهههای 70 و 80، گسترش بیرویه روشهای نوین آبیاری در دهههای 80 و 90، از مثالهای بارز این موضوع است.

در بخش مصرف آب نیز مباحث فرهنگسازی بهطور کلی نادیده گرفته شده است و فرهنگ مصرفگرایی و اسراف، بهشدت تبلیغ شده و در این موضوع صداوســیما نقش بیبدیلی داشته است. در اغلب ســریالها و فیلمها اسراف آب بهصورت کاملا مشهودی تبلیغ شده و این تبلیغ بهســرعت در فرهنگ مردم نهادینه شده است، بهطوریکه مصرف ســرانه آب تهران در حال حاضر بیش از 250 لیتر در روز بوده در صورتیکه مصرف ســرانه در کشورهای اروپایی 150 لیتر است. در صورتیکه در دهههای 50 و 60 مصرف ســرانه در شهر تهران کمتر از صد لیتر بود.

بــرای خروج از بحــران آب در کشــور، در دو مقوله مصرف آب و مدیریت منابع آب بایــد اهتمام جدی صورت گیرد. در بخش مصرف آب، صداوسیما نقش مهمی میتواند داشته باشد. برای این منظور در سریالها و فیلمها باید صرفهجویی آب پررنگ شود. در بخش مدیریت آب در کشور، باید مطالعات و تحقیقات محور و زیربنای تصمیمگیری شــود و از تصمیمات خلقالساعه پرهیز شــده و از کارشناسان آب به عنوان اتاق فکر واقعی استفاده شود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.