نقش بحران آب در چرخه منابع ژئوترمال

خشکسالی میتواند چرخه ژئوترمال کشور را متوقف کند

Shargh - - لم - سیدرضا مهرنیا* * گروه زمينشناسی دانشگاه پيامنور

یکی از منابع پاک و تجدیدپذیر کشــور، آبهایی هســتند که پس از نفوذ به اعماق زمین و قرارگرفتن در مجاورت سنگهای آتشفشانی، داغ شده و به ســیالات پرانرژی به نام «ژئوترمال» تبدیل میشوند. آبهای ژئوترمال کاربردهای متعددی در صنایع گردشــگری، تولید نیروی برق، پرورش آبزیان، گرمایش مناطق مسکونی و گلخانهها دارند که به دلیل ارزانبودن و انس با محیطزیســت، مورد توجه کشورهای توسعهیافته قرار گرفتهاند. از نظر زمینشناســی، شکلگیری این منابع به سه عامل بارشهــای جوی، نفوذپذیری ســنگها و وجود آتشفشــانهای جوان بستگی دارد. بنابراین در مناطقی که از بارش کافی برخوردارند، چنانچه درز و گسلها و فعالیتهای آتشفشانی جوان برای چرخش آب و تأمین گرما وجود داشته باشند، میتوان به وجود ذخایر ژئوترمال امیدوار بود. در حوزههای کوهستانی که بارشهای جوی فراوانی را تجربه میکنند، احتمال پیدایش این ذخایر بیش از مناطق خشک بیابانی است. همچنین در یک دوره خشکسالی که عمدتا با کاهش نزولات جوی همراه است، حجم آبهای سطحی کاهش یافته و رطوبت خاک بهسرعت از دست میرود. در این حالت، چرخــه آب ژئوترمال دچار نقص هیدرولوژیکی شــده و منابع آبی آن به مرور کاهش مییابنــد. از نقطهنظر ایزوتوپ، اغلب آبهای ژئوترمال حاوی اتمهای ســبک هیدروژن و اکسیژن بوده و مستقیما توسط آبهای جوی تأمین میشوند؛ یعنی کاهش تدریجی نــزولات، موجب کاهــش حجم ســفرههای آب زیرزمینی شــده و در درازمدت، منابع آب ژرف و ژئوترمال را تهدید میکند. از نظر جغرافیایی، مناطقی که مشــخص به اختلال چرخه ســیال هستند، با افت رطوبت خاک و کاهش سطح ایستایی آبهای زیرزمینی همراه هستند. در چنین مناطقــی، احتمال کاهش ســطح آبهــای ژرف و توقف کامل چرخه ژئوترمال دور از انتظار نیســت! تحقیقاتی که ازسوي متخصصان علوم زمین انجام شده، بیانگر این واقعیت است که نفوذپذیری سنگها، نقش مؤثری در هدایت آبهای ســطحی به اعماق زمین داشــته و افزایش آن موجــب پایداری و احیای چرخههای ژئوترمال میشــود. بنابراین با طولانیشــدن دوره خشکســالی، اختلالاتی در چرخههــای ژئوترمال بهوجود میآید که در کنار عوامل صنعتی و کشــاورزی، از حجم ذخایر ژئوترمال و قدرت تجدیدپذیری آنها میکاهد. ازاینرو، بحران آب علاوه بر مشکلات زیستی و بومشناختی، یک تهدید جدی و پنهان برای منابع ژئوترمال کشــور اســت. اغلب منابع آب زیرزمینی که در مجاورت قلل آتشفشــانی قرار دارند )مثل سهند، سبلان و دماوند(، از نوع نیمهعمیق بــوده و بیش از آبهای ژرف، تحتتأثیر پدیده خشکســالی هســتند. بنابرایــن با ادامه خشکســالی و ضعف مدیریت منابع آب ســطحی، چرخه ژئوترمال کشور دچار خسارتهای بازگشتناپذیر خواهد شد که شانس بهرهبرداری از انرژی پاک را از نسل آینده میرباید! درحالحاضر، نیروگاه حرارتی مشکینشــهر، تنها کارخانه تولید برق از منابع ژئوترمال اســت که همه انرژی حرارتی خود را از آبهای گرم آتشفشــان سبلان تأمین میکند. این نیروگاه از چندین چاه تزریق برخوردار است که وظیفه آنها انتقال آبهای ســطحی به اعماق زمین است. آب موجود در چاه تزریق پس از نزدیکشــدن به تنوره آتشفشان، داغ شده و از طریق یک یا چند چاه بهرهبرداری، مجددا به ســطح زمین هدایت میشود تا بعد از ورود به ســامانه ســیکل ترکیبی و کنترل فشــار ســیال، در دسترس توربینهای بخار )مولد برق( قرار گیرد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.