روزنامهنگاری در امواج

Shargh - - هنر - مهرداد حجتی

سالهاســت کــه میگوینــد روزنامهنــگاری از دشــوارترین مشــاغل دنیاســت، تا آنجا که آن را با کارگــری در معــادن مقایســه میکنند، امــا اینکه در واقعیــت چنین اســت یا نه، باید به بررســی آن پرداخــت و برای این منظور باید قدری به گذشــته بازگشــت؛ به دورانی که جز قلم و کاغذ هیچ ابزار پیشــرفتهای در اختیار خبرنگار نبود. حافظه او باید کار دســتگاه ضبط صدا را میکرد و دســت او باید بهســرعت خبــر را تنظیم میکرد. ســرعت و البته دقت در ثبت حوادث و وقایع مهم بود. خبرنگاران باید چالاک میبودند و با همان ابزار محدود، کاري بــزرگ را انجــام میدادند. تا پیش از فراگیرشــدن وســایل ارتبــاط جمعی نظیــر رادیــو و تلویزیون، روزنامههــا کار اطلاعرســانی گســترده را برعهده داشــتند. بههمینخاطــر ضریب نفوذ این رســانه کاغذی تا آنجا بالا رفت که میتوانســت سرنوشت قدرت در سیاست را تعیین کند؛ برایمثال در آمریکا به دلیل آزادی مطبوعــات، روزنامهنگاران همواره امکان نقد قدرت را داشتهاند. آنها با تکیه بر قانون اساسیشــان توانســتهاند بیش از دو قرن بر اعمال صاحبــان قدرت و سیاســتمداران نظــارت کنند. فاشگویی و نقد بیپروا، روزنامههای آن کشــور را قدرتمند کرده است؛ قدرتمند تا آن حد که میتوانند بالاتریــن مقام کشــور را به چالش بکشــند و حتی موجبــات عزل او را فراهم کنند؛ نمونهاش ماجرای پرسروصدای «واترگیت» که با پیگیری جسورانه دو خبرنگار روزنامه «واشنگتنپســت » منجر به سقوط «ریچارد نیکسون» از کاخ سفید شد؛ اتفاقی کمنظیر در تاریــخ مطبوعات که دنیا را تکان داد و بر شــأن روزنامهنگاری افزود. دو خبرنگار «واشنگتنپست» هرچند که بارها تهدید به مرگ شــدند و حتی مورد سوءقصد قرار گرفتند، اما همچنان بر کار خود اصرار ورزیدند تا در نهایت توانستند با نورتاباندن بر زوایای تاریک قدرت، چشــم مخاطبان را به حقایقی روشن کنند که تا پیش از آن با ترفند قدرت پوشــیده مانده بود. رئیسجمهــور آمریــکا، قدرتمندترین فرد آن کشــور ناچار به عذرخواهی از ملــت و کنارهگیری از قدرت شــد. دو خبرنگار شجاع «واشنگتنپست» نهتنها بهخاطر افشــاگری و درافتــادن با قدرت به زندان نیفتادنــد، بلکه با دریافت جایــزه «پولیتزر» تشــویق هــم شــدند! در آنجــا حمایت قانــون از خبرنگاران این امکان را بــه آنها میدهد تا بتوانند آزادانــه کار خود را پیش ببرنــد و از گزند قدرت در امــان بمانند؛ اتفاقــی که در کشــورهای دیگر رخ نمیدهد و غالبــا خبرنگاران با آســیبهای جدی مواجهاند. نظیرش در کشــورهای توسعهنیافته که خبرنگاران در آنجا با جانســختی کار اطلاعرسانی را پیش میبرند و همواره با موانع بســیاري روبهرو میشــوند. هماکنون در بســیاری از این کشــورها خبرنگاران پرشماری در زنداناند و روزهای سختی را پشتســر میگذارند. در این کشورها روزنامهها با محدودیتهاي فراوان منتشر میشوند و امکان نقد برای آنها فراهم نیست. ازهمینرو با دورنگاهداشتن چشم تیزبین روزنامهنگاران از زوایای قدرت، شرایط بروز فساد در دستگاه حاکمه فراهم میشود و فساد شروع به رشــد میکند تا جایی که همچون موریانه پایههــا را ميخورد و فروبریزد؛ الگویی ناخوشــایند از نوعــی مدیریت که هماکنون نیــز در بخشهایی از جهــان رایج اســت؛ نظیر کشــورهایی در آفریقا، آمریکایجنوبی، آســیا و حتــی بخشهایی از اروپا! در این کشــورها رسانهها از آزادی برخوردار نیستند. عمدتــا دولتها زمام امور رســانهها را در دســت دارند و با وســواس بر کار آنها نظــارت میکنند. در این کشــورها خبرنگاران آنچنان که در کشــورهای توســعهیافته از آزادی عمــل برخوردارند، از چنین آزادیاي برخوردار نیســتند و امــکان نقد صاحبان قدرت برای آنها فراهم نیست. دقیقا به همین خاطر است که نشــریات آنها چندان تأثیری در میان مردم کشورشــان ندارند. نشــریات بیرمق و کمجان «بُرد مؤثری» ندارند و فقط ازاینرو منتشــر میشــوند تا ویترین دستگاه دولت بینقص جلوه کند! به عبارتی روزنامــه در نقطــهای از دنیا میتوانــد قدرت را به چالش بکشد و شخم بزند و در نقطهای دیگر زینت قدرت باشــد! با توجه به پیچیدهترشــدن سیاست، روزنامهنــگاری هــم روزگار ســختتری را پیشرو دارد؛ روزگاری پرچالش که با توسعه سیاسی درمان خواهد شد. تا آن زمان راه درازی در پیش است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.