روزی جهانی به نام خزر

Shargh - - صفحه اول - همايون خوشروان*

21 مرداد مقارن با 12 آگوســت هر ســال روز جهانی دریای خزر نامیده شــده اســت. هندسه زمینریختشــناختی دریای خزر نســبت به سایر دریاهــا و دریاچههای کره زمین متمایز اســت و بزرگترین دریاچه کره زمین قلمداد میشــود. در هزاره ســوم میلادی نگرانیهــای عمدهای اعم از کاهش ســریع ســطح تراز آب دریا، بیابانزایی در ســواحل، خشکشــدن تالابها و خلیجهای کنــارهای، آلودگی وســیع منابع آب و رســوبات بســتر، ازبینرفتن تنوعات زیســتی و آشــفتگی و تخریب زیستگاههای ساحلی و دریایی در منطقه دریای خزر وجــود دارد که تأثیــر گرمایش زمین و دخالتهای انســانی در بــروز مخاطرات فوق، مهمترین عوامل محســوب میشــوند. با وجود تصویــب پروتکلهای همکاری زیســتمحیطی مختلف و کنوانسیون تهران، هنوز حجم نگرانیها در توســعه چالشهــای محیطــی دریــای خزر کاهش نیافته اســت. امــروز مهمترین نمایههای زیســتی دریای خــزر ماننــد فکهای خــزری و ماهیهای خاویــاری که واجــد ارزش اقتصادی بسیاری هســتند، در حال انقراضاند و متأسفانه نجات آنها کار بســیار دشــواری اســت. از زمان شــکلگیری دریای خزر در ابتدای دوره پلیوســن در حدود پنج میلیون ســال قبــل تاکنون اتفاقات طبیعــی مهمی ماننــد ناآرامیهــای تکتونیکی و عوامل اقلیمی بر این گســتره آبی وســیع تأثیر داشــته اســت؛ ولی هرگز قلمرو زیستمحیطی آن را تهدید نکرده و متأســفانه در دو قرن حاضر زیادهطلبی جوامع انســانی ســبب بروز مشکلات جدی در آن شــده است. امروزه بخش وسیعی از حد بســتر و حریم طبیعی دریای خزر مورد تجاوز قــرار گرفته و بیلان آبی و رســوبی دریای خزر به علت ساختوســازهای زیربنایی دچار تغییر شده اســت. تأثیر گرمایش زمین بر نوســانات سریع و محیط زیست مناطق ساحلی از دیگر نگرانیهای مهــم در ایــن حــوزه آبی محســوب میشــود. متأســفانه در کشور ما ساختار مدیریت پژوهش و تحقیقات کاربردی روی دریای خزر بسیار ضعیف و ناکارآمد اســت و تأمیننشدن بودجه لازم برای تقویــت فعالیتهای علمی و اســتفادهنکردن از نخبــگان دریایی موجب کاهش ســطح ادراک و آگاهی درباره وضعیت طبیعی دریای خزر شــده اســت و در نهایت مشکلات پیشبینیناپذیری در زمانهای نامعلوم ســبب بروز بحرانهای جدی میشــوند. این در حالی اســت که کشور روسیه از قــرن هفدهم تاکنــون تحقیقــات و مطالعات گستردهای درباره دریای خزر انجام داده است. به نظر میرسد مهمترین کارهایی که برای حفاظت و مدیریــت جامــع مناطق ســاحلی و منابع آبی دریای خزر میتوان انجام داد، اقداماتی به شــرح زیر است:

- تقویت ســاختار پژوهش دانشبنیاد دریایی در موضوعات علمی مرتبط با دریای خزر

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.