تلنگری برای بهبود رفاه در جامعه

Shargh - - تخته سفيد - زهرا موسوی پژوهشگر حوزه اقتصاد رفتاری

اقتصــاد نئوکاســیک یــک رویکرد هنجاری اســت کــه بر پایه «عقانیت انسان اقتصادی» بنا شده است و سعی میکند پدیدههای دنیای واقعی را تبیین کند. در این نگاه بر چند مفروضه اصلی تأکید میشود: همه انسانها به دنبال بهحداکثررساندن سود و مطلوبیت خود هســتند، از ظرفیت پــردازش اطاعات به صــورت نامحدود برخوردارند و از همه ترجیحات خود آگاهی کامل دارند.

بااینحال، تحقیقات تجربی بســیاری بعد از آن نشان داد که این فروض همیشــه صادق نبوده و ازاینرو تصویــر دقیقی از واقعیت بیرونی ارائه نمیدهد.

دو نفر از کســانی کــه برای تکمیل و توســعه جریــان اقتصاد متعــارف پا به میدان گذاشــتند، دو روانشــناس بــا نامهای دنیل کاهنمن و آموس تورسکی بودند که با تأکید بر ابعاد روانشناختی سعی کردند فاکتورهای مربوط به احساسات و اجتماع را در تحلیل فهــم بازارها و عوامل اقتصــادی به کار بگیرنــد. کاهنمن با تمرکز بــر خطاهای سیســتماتیک در تفکر، بر پیشبینیپذیــری آنها تأکید کــرد و به دلیل تاش بینظیرش در تکمیــل و تصحیح دیدگاههای اقتصادی، موفق به دریافت جایزه نوبل اقتصاد در ســال 2002 شد )متأســفانه در آن زمان تورسکی فوت شده بود و به این دلیل جایزه نوبل به کاهنمن و ورنون اسمیت اعطا شد( و پایهگذار رشتهای شد که آن را «اقتصاد رفتاری» مینامند.

اقتصاد رفتاری رشتهای تلفیقی از اقتصاد و روانشناسی است و سعی دارد تا علوم دیگر همچون جامعهشناسی و علوم اعصاب را برای افزایش کارآمدی خود به کار گیرد، بهطوریکه با درنظرگرفتن ابعــاد اجتماعــی، فرهنگی و روانشــناختی گامــی همهجانبه در راستای تبیین پدیدههای واقعی برداشته است. مداخات آزمایشی، ابزار اقتصاد رفتاری در این مســیر هســتند. به این معنا که مفاهیم نظری خود را در عمل نیز به چالش کشیده و به نظریهپرداز بازخورد مناسبی میدهد.

این رویکرد در سال 2010 مورد استقبال سیاستگذاران انگلیسی و آمریکایــی قرار گرفت و زمینهای برای تأســیس مراکزی شــد که اصطاحا به آنها «واحدهای تلنگر» میگویند.

در حقیقــت واحدهای تلنگر در نقش مشــاورانی عمل میکنند که پیشنهادهای سیاستی را برای بهبود رفاه جامعه به سیاستگذار ارائه میدهنــد. به عبارت دیگر این واحدهای تلنگر با یک معماری انتخاب ســعی میکنند رفتار مردم را به صورتــی پیشبینیپذیر و بدون ممنوعکردن هر گزینهای یا تغییر انگیزههای مالی و اقتصادی قابلتوجــه تغییر دهند. در ایــن نگاه، تلنگر بــه تقویتهای مثبت و پیشــنهادهای غیرمســتقیم به منظــور اثرگذاری بــر انگیزهها و تصمیمات افراد و گروهها اشاره دارد. درحالحاضر، واحدهای تلنگر در سراســر دنیا تأسیس شــدهاند. گواتمالا، فرانسه، یونان، پاکستان، مولداوی، اوکراین، هند، پاکستان، سنگاپور، استرالیا، کانادا و بهتازگی قطر، از جمله کشــورهای توســعهیافته و درحالتوسعهای هستند کــه در این مســیر گام نهادهاند. اگرچه عمــده فعالیت این واحدها کارهایی اســت که برای دولــت انجام میدهنــد، بااینحال، دامنه فعالیت این واحدها بســیار گسترده اســت، بهطوریکه پروژههای بســیاری را برای دولتهای خارجی، بانک جهانی و ســازمان ملل متحد انجام میدهند.

اکثر تغییرات اعمالشده ازسوي این واحدها بسیار کوچک است؛ بهعنوانمثال، یــک پیامک، تغییر واژگان یک نامه یا فرســتادن یک ایمیل شخصی، اما نتایج ملموسی را برای دولتها بههمراه داشته است، بهطوریکه واحد تلنگر انگلستان در طول این مدت توانست در حوزههای مختلف سیاســتگذاری عمومی همچون ســامت، انرژی، آموزش، خیریــه و... ورود کرده و تغییرات بزرگی ایجاد کند، بهطوریکــه روزنامه گاردین در تعریــف از این تیم و رهبر این واحد نوشــت: او کیست که در یک سال تعداد متقاضیان ارتش را دوبرابر کرده است؟ او کیست که در یک سال صدهزار اهداکننده دیگر را به اهدای عضو متعهد کرده است؟

طراحی و ارزیابی اثربخشــی برخی از این مداخات سالها زمان میبــرد و طبــق گفته مدیر واحــد تلنگر انگلســتان، از میان هر 10 آزمایشــی که برای ایجاد تغییر در یک رفتار صورت میگیرد، یك یا دو آزمایش با شکســت مواجه میشوند. عاوهبراین، به این رویکرد نقدهایی همچون اثرات کوتاهمدت نیز وارد شده است، بااینحال به نظر میرسد با توجه به کمهزینهبودن این مداخلهها استفاده از آنها نهتنها صرفه اقتصادی برای دولتها بههمراه دارد، بلکه اثرات آن نیز بزرگ و قابلتوجه است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.