کودکی گمشده در تربیتهای فلهای

Shargh - - تخته سفيد - فریبرز محمدی فارسانی*

اوان کودکی، به دورهای از زندگی هر فرد از تولد تا هشتســالگی گفته میشــود و مقصــود از تربیــت اوان کودکی، فراهمکردن محیطی اســت کــه در آن تمامی عناصــر و فرایندها به شــکل قصدمندانه، رشــد سالم و مناســب کودکان را در ابعاد مختلف رشــدی )حرکتی، زبانی، شــناختی، عاطفی و اجتماعی(، تسهیل و تسریع میکنند. بهلحاظ تربیتی، اوان کودکی دورهای بســیار مهم و حساس است؛ چراکــه بنیانهای ادامــه زندگی در این دوره شــکل میگیرنــد. درواقع، اوان کودکی زمانی اســت که در آن، زیربنای تواناییها و مهارتهای مورد نیاز انسان در دورههای بعدی زندگی ایجاد میشــوند. براساس تحقیقات، ویژگیهایــی که کودکان در این دوره، از تعامــات و تجارب خود در محیط کسب میکنند، گاه تا پایان عمر باقی میماننــد و خــود ایــن ویژگیها، در کیفیــت مراحل بعــدی زندگی آنان، از تحصیــات ابتدایی گرفته تا دوران بزرگســالی اثرگذارند. برایناســاس، نقــش تربیت اوان کودکی، توســعه محیطی است که به صورت نظاممند و هدفمند بتواند رشــد کــودک را در ابعاد مختلف مورد حمایت قرار دهد. از آنجا که در مقوله تربیت، بهویژه در اوان کودکــی، عوامــل و مؤلفههای بسیاری نقش دارند، محیط موردنظر برنامههای تربیتی اوان کودکی دارای ماهیتی چندوجهی و بســیار پیچیده است. از جمله مؤلفههای اثرگذار بر چنین محیطــی، میتوان به کودک و ویژگیهای فردی او، خانواده، فرهنگ، ویژگیهــای جامعــه، سیاســتها و برنامههای آموزشــی و درسی اشاره کرد که هرکدام از این مؤلفهها، دارای عناصر مختلفی است. با توجه به این مؤلفههــا، برنامههــای تربیت اوان کودکی میتوانند بسیار متنوع باشند و هرکدام بــا توجه به شــرایط ویژه خود طراحی شوند؛ اما فارغ از اینکه هرکــدام از ایــن برنامهها براســاس کدام الزامات طراحی شدهاند، هدف اصلی همه آنها بهفعلیترســاندن حداکثــری ظرفیتهــای رشــدی بالقوه هر کــودک بهمنزله انســانی منحصربهفرد است. منظور از عبارت منحصربهفــرد، ایــن اســت که هر کودک دارای ظرفیتها و ویژگیهای مخصــوص به خود اســت و تربیت اوان کودکــی، محیط انعطافپذیری را فراهــم میآورد که هــر کودک با توجه به این ظرفیتهــا و ویژگیها رشــد میکند. پژوهشهای اخیر در حوزه علوم شــناختی نیــز مؤید این ادعاست که هر کودک، منحصربهفرد اســت؛ براســاس نتایج پژوهشها، مسیرهای عصبی مغز افراد متفاوت است؛ چراکه تجارب هر فرد در طول زندگــی، بســیار متفــاوت از تجارب هــر فرد دیگــری اســت. از آنجا که مســیرهای عصبی جدید براســاس مســیرهای قبلی تشــکیل میشوند، لازم اســت تجــارب جدیــدی کــه کــودک در برنامههــای تربیتی اوان کودکی در معرض آنها قرار میگیرد براساس تجارب قبلی طراحی شوند. در نتیجــه، در تربیــت اوان کودکی، بهترین برنامهها آنهایی هســتند که به صورت فردی طراحی میشــوند. طراحی چنین برنامههایی به معنای ایزولهکردن هر کودک نیســت؛ بلکه به این معناســت که تمامی تجارب و فرصتهــای فــردی و گروهی هر کودک در یک برنامه تربیتی، بر مبنای ویژگیهــا و ظرفیتهــای خاص آن کودک طراحی میشوند.

* پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکی مدرس

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.