ونزوئلا بر لبه تیغ جنگ و صلح

Shargh - - جهان - اردشير زارعيقنواتي

تحولات سیاسي- اجتماعي در ونزوئا در ماههاي اخیر بین دولت «نیکاس مادورو» و اپوزیســیون نزدیک به آمریکا، با ســیر شــتابندهاي به ســوي تنش و احتمال برخوردهاي خشــونتبار پیــش ميرود. انقاب بولیــواري و به تعبیر خود ونزوئایيها «چاوزیســم» بعد از مرگ رهبر کاریزماتیک این کشــور «هوگو چاوز» و بروز اختافات در بین حامیان وي در کنار سناریوي راستگرایان داخلي که از حمایت بدون قیدوشــرط واشــنگتن براي ایجاد تغییرات اساسي در حوزه ژئوپلیتیک آمریکاي لاتین برخوردار بودند، کاراکاس را در مسیر بحران اقتصادي و سیاســي قرار داد. آنچه هماکنون در ونزوئا جریان دارد، در ابتدا پیادهســازي الگوي کودتاي پارلماني به شــیوه برزیل بود که به بهانه فساد رئیسجمهوري قانوني این کشور «دیلما روسف» که گویا مظنون به فساد بود، از کار برکنار کردند و قدرت را به دســت «میشل تمر» معاون او که وارد ائتاف با مخالفان شده بود و یکي از فاســدترین رهبران سیاســي برزیل با پروندههاي متعدد قضایي است، سپردند. هرچند این پروســه ظاهر قانوني داشت و از طریق استیضاح روسف از سوي مجلس سناي برزیل انجام شــد اما تحولات بعد از این برکناري بهخوبي نشان داد که این سیســتم حقوقي معیوب بازتابدهنده حقیقت دموکراتیک و فاقد مشروعیت نهاد قدرت است.

در ونزوئا هم پس از انتخابات پارلماني سال 2016 که به دلیل تشدید بحران اقتصادي و برنامه اشــتباه دولت مادورو نارضایتي از دولت او تشــدید شد و در انتخابات پارلماني گروههاي اپوزیســیون راستگرا توانستند اکثریت کرسيها را بــه خود اختصاص دهند، از همان روز اول شــروع بــه کار پارلمان جدید پروژه برکناري رئیسجمهوري و برگزاري انتخابات زودرس ریاستجمهوري در دستور کار قرار گرفت. اما ساختار سیاسي در ونزوئا با برزیل متفاوت بود و در بیش از 18 سال حاکمیت چاوزیستها و تجربه یک بار اقدام شکستخورده کودتاي نظامي، چاوز دســت به پاکسازي ارتش و ایجاد یک گارد امنیتي – نظامي حامي انقاب زد. در ونزوئا هماکنون فاز اول بحران در قالب اســتفاده از مکانیســم حقوقي براي برکناري نیکاس مادورو با اســتفاده دولت از یک امکان حقوقي بازدارنده دست به «پاتک» زد و با برگزاري انتخابات مجلس مؤسسان توانست این حربه قانوني را از مخالفان سلب کند.

طبق قانون اساسي اصاحشده ونزوئا در شرایط اضطراري که بین مجلس ملي و دولــت اختافات غیرقابل حــل بروز ميکند، مجلس مؤسســان جدید ميتواند با انحال مجلس ملي تصمیمات قبلي را بلوکه کند و مافوق آن دست به تصویب قوانین تازه بزند. اتفاقا این حربه قانوني را ابتدا مخالفان و اپوزیسیون دو هفته قبل از همهپرســي پیشنهادي رئیسجمهوري براي بازنگري در قانون اساسي و تشکیل مجلس مؤسسان جدید، به صورت سمبلیک استفاده کردند و در روز یکشنبه 16 جولاي با برگزاري یک همهپرسي نمادین و بدون نظارت هیچ نهاد قانوني ملي و بینالمللــي که به گفته آنان حدود هفت میلیون نفر در آن شــرکت کردند، رأي به برکناري دولت مادورو دادند. مخالفان با این اقدام جهت پیشگیري و تحریم همهپرسي اصاح قانون اساسي و تشکیل مجلس مؤسسان در 30 جولاي قصد داشــتند حمایت افکار عمومــي و قدرتهاي خارجي را به ســمت خود جلب کنند. تحریم پیشنهادي مخالفان براي عدم شرکت مردم در همهپرسي مادورو نتوانست جواب دلخواه آنان را فراهم کند و در این همهپرسي بیش از هشــت میلیون نفر شرکت کردند و به صورت تقریبا مطلق به کاندیداي حزب سوسیالیست حامي رئیسجمهوري رأي دادند. درحاليکه در همهپرسي سمبلیک مخالفان هیچ نظارتي انجام نشد و بنا بر گفته رهبران مخالفان حدود هفت میلیون نفر شــرکت کردند، در همهپرسي رسمي پیشنهادي دولت هشت میلیــون نفر و 41,5 درصــد براي برگزیدن 545 نماینده شــرکت کردند. هرچند مؤسسه بریتانیایي مسئول رأيدهي «اسمارتماتیک» که برگزارکننده رسمي این همهپرســي قانوني بود، بعد از اعتراضات اپوزیسیون و کشورهایي مانند آمریکا اعام کرد که این احتمال وجود دارد که به تعداد رأيدهندگان واقعي حدود یک میلیون افزوده شده باشد اما در بدبینانهترین وضعیت ميتوان میزان حمایت از دولت را در عدد تقریبي هفت میلیون بین دولت و مخالفان مساوي فرض کرد.

بدون هیچ تردیدي دولت مادورو امروز بخش بزرگي از حمایتهاي تودهاي خود را از دست داده است که دلایل متعددي از جمله بحران اقتصادي، کاهش قیمت نفت، اختصاص بودجههاي کان به طرحهاي آموزش و بهداشت رایگان در شــرایط کمبود منابع ارزي، تحریمهاي مستقیم و غیرمستقیم خارجي، پیوند بخش تجاري کشــور با مخالفان، حمایت تمامقد نهادهاي قدرت در واشنگتن از اپوزیســیون و همچنین اشــتباهات دولت کاراکاس درباره شکســت مدیریت بحران خواهد داشــت. دوقطبي ایجادشــده در این کشــور و تشدید منازعه بین دولــت و اپوزیســیون که به چیزي غیر از ســاقطکردن حاکمیت چاوزیســتها رضایت نميدهند، در کنار دخالت فعال خارجي علیه دولت کاراکاس هماکنون وضعیتي را ایجاد کرده اســت که راه براي مصالحه مرضيالطرفین تا حدودي بسته شده اســت. مادورو با برگزاري همهپرسي اصاح قانون اساسي و تشکیل مجلس مؤسسان توانســت جلوي کودتاي پارلماني را براي ساقطکردن دولت ســد کند. این چرخه منازعه بدون شــک در روزهاي آینده موجب رویارویيهاي بیشــتر بین اپوزیسیون و دولت کاراکاس و همچنین دخالت فعالتر واشنگتن در امور ونزوئا خواهد شد. اما آنچه هماکنون در حال وقوع است و خطر بيثباتي در این کشور نفتخیز را که گفته ميشود بزرگترین ذخایر نفت جهان را در خود جاي داده اســت، افزایش ميدهد، چرخه خشونتهایي است که جرقه آن در رویارویي بین مخالفان و دولت در شورشهاي خیاباني کلید خورد و حدود 115 نفر از هر دو طرف قرباني شــدند و هماکنون نیز گروههاي شبهنظامي و بعضي نظامیان برکنارشــده در سیاق حمات مســلحانه به دیوان عالي کشور و پادگان نظامي شهر «والنسیا» حماتي انجام دادهاند.

به نظر ميرســد که با شکســت پروژه برزیلي هماینک سناریوي جنگهاي داخلي به شیوه بحران سوریه در دستور کار بخشي از مخالفان و حامیان خارجي آنان در حال عملیاتيشــدن اســت. در طرح اصاح قانون اساســي و تشــکیل مجلس مؤسســان جدید ونزوئا طبق مکانیســم تعبیهشــده در قانون اساسي دولت تصمیم گرفت اهرمهاي نهاد قدرت را در بین طبقات اجتماعي و نهادهاي تودهاي تقســیم کند )ازجمله هشت کرســي براي ماهیگیران و کشاورزان، پنج کرسي براي کســبه، پنج کرسي براي معلولان، 24 کرســي براي محصان، 28 کرســي براي بازنشســتگان، 24 کرسي براي شــوراي کمونها، 79 کرسي براي کارگران، 17 کرسي براي ادارات دولتي، 14 کرسي براي بخش خدمات، 12 کرسي براي بخش اجتماعي، 11 کرســي براي تجارت، 11 کرســي براي خوداشتغالي، شش کرســي براي صنعت، چهار کرسي براي ساختوســازها، دو کرسي براي صنعت نفت و دو کرسي براي حملونقل( که همین موضوع تغییر دموکراسي حزبي به دموکراسي مشارکتي بهشدت موجب خشم اپوزیسیون شد.

ورود گروههاي نظامي و شــبهنظامي به متن بحران سیاسي ونزوئا ميتواند منازعات سیاسي کنوني را به سمت رویارویيهاي خشونت نظامي سوق دهد که بهتازگي مظاهر آن در حال جرقهزدن اســت. حمله به پادگان نظامي والنسیا در روز یکشنبه ششم ماه آگوست نقطهعطفي در بحران ونزوئاست که از هماکنون زنگهاي خطر را به صدا درآورده است. ازآنجاکه بعد از کودتاي شکستخورده دوره صــدارت هوگو چاوز بخش اصلي ارتش وفاداري خود را به دولت نشــان داد و در کنار آن نیز گاردهاي محافظ انقاب بولیواري تشــکیل شد، بدونتردید امنیتيشدن و درگیريهاي نظامي از قاعده کودتاهاي بدون مقاومت دوران سیاه «خونتاهاي نظامي» در آمریــکاي لاتین پیروي نميکند و بخش عمده نظامیان و شبهنظامیان حامي دولت دســت به مقاومت سختي خواهند زد. اپوزیسیون سیاســي ونزوئا چنانچه خیلي زود حســاب خود را از این هستههاي نظامي و تروریســتي جدا نکند، با توجه به دســت بالاي مادورو دراینبــاره بازنده اصلي بــازي خواهد بود. از طرف دیگر در آمریکا محافل قدرت و بهویژه دولت «دونالد ترامپ» هماینکه به نظر ميرســد شکیبایي خود را براي تحمل نقش کاراکاس در تأمین انرژي کشورهایي مانند کوبا و نیکاراگوئه بهعنوان دشمنان امپریالیسم آمریکا از دســت دادهاند و از طرف دیگر منابع انــرژي بزرگ در ونزوئا در طرح اســتراتژیک هژموني واشــنگتن بر حوزه انرژي جهان، این کشور را در مرکز ثقل توجه براي تغییر وضعیت آن قرار داده است.

شکســت شبهکودتاي حمله به پادگان والنسیا که همزمان با انتشار ویدئوي تعدادي نظامي و شبهنظامي براي اقدامات مسلحانه بود، ازآنجاکه توان تغییر معادله درباره سرنگوني دولت مادورو را ندارد، ميتواند موجب شکاف در بخش اپوزیسیون درهمجوش کنوني ونزوئا هم بشود. همچنین طبق قاعده اجتماعي این تصویر چرخه خشــونت و رفتن به سوي منازعات مسلحانه ازآنجاکه پایگاه حامیان اپوزیســیون در طبقه متوسط و بخش الیگارشي سرمایهداري این کشور است، کفه ترازو را به نفع دولت چاوزیسم که حامیانش را در طبقات نابرخوردار و کارگري دارد، سنگین ميکند. در روزها و هفتههاي آینده در هر دو سوي منازعه باید تصمیمات بزرگي گرفته شود که راه جنگ و صلح در ونزوئا را تعیین ميکند.

هژمونــي قدرت نظامي تا زمانــي که ارتش به دولت وفادار باشــد، در مقابل حمایت خارجي از اپوزیسیون و همچنین موازنه نسبي پایگاه تودهاي رأي دولت و مخالفان دو راه «مصالحه ملي» و رفتن به ســوي «جنگهاي مسلحانه» را در مرحله جدید بحران ونزوئا اجتنابناپذیر کرده است و راه سوم مانند مدل برزیلي رؤیاي تمامشــدهاي است که اپوزیسیون این کشور باید آن را فراموش کند.

ازآنجاکه بعد از کودتاي شکستخورده دوره صدارت هوگو چاوز بخش اصلي ارتش وفاداري خود را به دولت نشان داد و در کنار آن نيز گاردهاي محافظ انقلاب بوليواري تشکيل شد، بدونتردید امنيتيشدن و درگيريهاي نظامي از قاعده کودتاهاي بدون مقاومت دوران سياه «خونتاهاي نظامي » در آمریکاي لاتين پيروي نميکند و بخش عمده نظاميان و شبهنظاميان حامي دولت دست به مقاومت سختي خواهند زد

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.