در نقد هنر فاخر

Shargh - - اندي -

دولت فرانســه در ســال ۱۸۳۱ الكســی دو توكويل و گوستاو دو بيومــون را به آمريكا اعزام كرد تا درباره نظام زندان آمريكا مطالعه و تحقيق كنند. توكويل بعدها درباره سفرشــان مینويسد كه آنها از اين مأموريت استفاده كردند تا به جايش جامعه آمريكا را بشناسند. سفر آنها از نيويورک شروع شد و 9 ماه به طول انجاميد. آنها در اين مدت نظام زندانهــا را مطالعه كردند و اطلاعاتی از جامعه آمريكا و ويژگیهای مذهبی، سياســی و اقتصادیاش به دست آوردند. در اين سفر از كانادا نيز ديدن كردند. توكويل پس از بازگشت به فرانسه بين سالهای ۱۸۳5 تا ۱۸40 دو جلد كتاب درباره آمريكا مینويسد: «دموكراسی در امريكا .»

توكويل در مجلد اول به شــناخت نهادهای سياسی، اجتماعی و مدنی آمريكا میپردازد و در مجلد دوم پديده مدرنيته و دموكراسی، پيامدها و امكانهای آنها را بررســی میكند: مجموع مســائلی كه مدرنيتــه و دموكراســی میتواننــد برای مردم يک جامعه داشــته باشــند. مجلد اول را مرحــوم رحمتالله مقدممراغــهای با عنوان «تحليل دموكراســی در امريكا » در ســال ‪-۱۳47 ۱۳46‬ ترجمه كرد و دفتر اول مجلد دوم ســال ۱۳94 و دفتر دوم را نيز امســال بزرگ نادرزاد به همت نشــر فرهنــگ جاويد ترجمه و منتشــر كرد. اصل جلــد دوم كتاب 75 گفتــار دارد كه ۱۱ گفتــار آن در دفتر اول و ۱۱ گفتار بعدی در دفتر دوم به فارسی ترجمه شدهاند. مفهوم محوری دفتر اول، مســاوات )برابری( اســت كه آن را نتيجه دموكراســی يا تشكيل جوامع دموكراتيک میداند و محور دفتر دوم نيز هنر است. اگــر در كل كتاب از دفاع تمامقد توكويل از نژاد ســفيد، تأكيدش بر جداســازی سفيدپوستان از سياهپوســتان و همدلی و همراهیاش با ســركوب بوميان قاره آمريــكا بگذريم، مجلــد دوم كتاب حاضر يكی از تحليلهای مهم درباره نظام اجتماعي، سياســي و فرهنگی آمريكاســت. توكويل در مجلد دوم میكوشد ضمن بررسی جامعه آمريــكا خصوصيات جامعه دموكراتيــک آرمانیاش را نيز توصيف و درباره آن نظريهپردازی كند. او در اين كتاب قانونگذاری و شــيوه زندگــي در ايالات متحــد آمريكا را بررســی و آنها را بــا موقعيت كشورهای اروپای كهن، خاصه فرانسه از انقلاب كبير ۱7۸5 به بعد، مقايسه و مقابله ميكند. مساوات كه در حيات اجتماعي و سياسي كشور تازهتأسيس عامل مهمي اســت، پايه قانون اساسي و بهويژه مبنای شــيوه حيات سياســي و مذهبي آن قرار ميگيــرد. مبارزه با ريشههای فكری و فرهنگي جماعتهای خشن و سختگير مذهبي و تبعيدی، مبارزه با ماجراجويان، مذاكرات صلحي كه انجام شــد و پيمانهای صلحي كه برای صلاح و اصلاح جامعهای نو بسته شد و شورش در برابر اشكال آزاردهنده حكومت و قدرت تماميتخواه، همگي در شــكلگيری و رشــد ملت آمريكا نقش داشــته اســت. ازايــنرو، مجلد دوم كتاب حاضر را میتوان تلاش توكويل دانســت براي ارائه نمونهای آرماني از جوامع مدرن آينده با توجه به جامعه آمريكا و مقايسه تطبيقي آن با فرانسه و تا حدودي بقيه اروپا.

توكويل در دفتر حاضر میكوشــد نشــان دهــد در قرنهايی كه اصــل امتيازات رواج دارد، تقريبا اشــتغال به هريک از هنرها حكم يــک امتياز را پيدا میكند كه حاصلش عالمی اســت جدا و منفک از غيــر كه احدی مجاز به ورود آن نيســت؛ اما وقتی «اشــتغال به صنعت آزاد اســت، بیحركتی غريزی ملل اشــرافی سبب میشود تمام كســانی كه به هنر واحــدی میپردازند مآلا طبقه مخصوصی را تشــكيل دهند متشكل از خانوادههای هميشگی كه تمام اعضای آن يكديگــر را میشناســند و خيلــی زود هميــن جماعــت ممتاز صاحب عقايدی خاص خود میشــوند و خودپسندی و نخوت هم آن جماعت را عارض میشــود». (ص۱4( اما معتقد اســت قاعده زندگی در طبقه بهاصطلاح صنعتــی فرق میكند و تأكيد دارد «در جوامع اشرافی، كارگران فقط برای جماعت معدود مشتريان بسيار مشكلپســند خود كار میكنند و اساسا ميزان درآمد مورد توقع آنها فــرع بر كمال و بیعيبی حاصل كار آنهاســت». (ص۱5( به همين خاطر اســت كه میگويد وقتی به كشــوری ســفر میكند و میبيند كــه در زمينه هنر چندين اثر تحســينبرانگيز دارند، ديدن آنها هيچ چيــزی به اطلاعــات او درباره وضع اجتماعی و قانون اساســی آن كشــور اضافه نمیكنــد، ولی اگر ببيند كه در آن كشــور محصولات هنری اكثرا ناقص و ناتماماند و به حد وفور زير دست و پا ريختهاند و قيمت آنها نيز بســيار نازل است، مطمئن میشود از اينكه در نزد ملتی كه اين قضايا مصداق پيدا كرده، اصل امتيازات تضعيف شــده و طبقات اجتماعی شــروع كردهاند به درهمآميختن كه ســرانجام بــه اختلاط كلی میانجامد. )ص۱۸( بــه همين دليل توكويل تأكيد دارد چنين جامعهای ماحصل وضعيتی اســت كه در آن تمام مزايا از ميــان میرود، مقامــات و مراتب فرومیريزنــد و آدمها از حيث مراتــب اجتماعی نزول میكننــد و بنابراين وضع اشــرافی مذكور نيــز از ميان میرود. در نظر توكويل، هنرمندان جامعه اشــرافی كه ديگر نمیتوانند اثر مهمی بيافرينند دنبال قشــنگ و زيبا و ظريف راه میافتند و كمتر به واقعيت توجه میكنند تا ظواهر. او معتقد است به همين خاطر اگر در جوامع اشرافی تابلوهای نقاشی را در مقياس بزرگ میسازند، در كشــورهای دموكراتيک انبوهی از صحنههای و منظرههای محقــر را به ديوارها میآويزند، اگر در جوامع اشــرافی تنديسهــا را از جنــس برنــز میريزنــد، در جوامــع دموكراتيک مجسمهها را از گچ میسازند.

او ايــن وضــع را مقدمــه ظهور وضــع اجتماعــی و نهادهای دموكراتيــک میداند و تأكيــد دارد نتيجه آن الزامــا كاهش تعداد آدمهــای فرهيختــه و علاقهمند به هنرهای زيبا نيســت. او در اين خصوص خاطرهای از اوليــن روز ورودش به نيويورک نقل میكند: «وقتــی اولينبار به نيويورک آمدم، متعجب شــدم از اينكه در طول ســاحل تعدادی قصرهای كوچک از جنس سنگ مرمر میبينم كه به ســبک معماری قديم يونان و روم بود. اما روز بعد كه به نزديكی يكی از كاخها رفتم به اين جهت كه نگاه مرا ســخت به خود جلب كرده بودند، متوجه شــدم كه ديوارهای آن از جنس آجر سفيدشده و ســتونهای چوبين رنگشده است». (ص20( در نظر توكويل ملل دموكرات به دنبال هنرهايی میروند كه زندگیشــان را آسانتر كند نه زيباتر. به عبارتــی ديگر آنها مفيد را به زيبا ترجيح میدهند و در عين حال مايلاند چيز زيبا مفيد هم باشد.

دموکراسی در امریکا آلكسی دو توكویل ترجمه: بزرگ نادرزاد فرهنگ جاوید چاپ اول: 1396 قیمت: 15000 تومان

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.