راوي تكرارنشدني دلشدگان

Shargh - - هنر - جواد طوسي

ميگوینــد هنرمنــد نامیرا و همچــون رود، روان و جاري اســت، پس چه بهتر که به بهانه ســالگرد تولد علي حاتمــي در امروز، یادش را گرامي بداریم. درباره ســبك و شــیوه کار حاتمي و مشــخصههاي اصلي آثارش، ســخن بســیار گفته شــده است، اما دو وجه «عاشــقانگي» و «انسان سرگشــته و تنها» بــا دنیــاي او و آدمهایــش همخوانــي و همراهي بیشــتري دارند؛ اما عشــق در اغلب آثار او با نوعي حســرت و ازدســترفتگي و شــیدایي آمیخته بوده که فیلمهــاي «طوقــي»، «قلندر»، «خواســتگار»، «ســوتهدلان» و «دلشــدگان» از آن جملهانــد. بــه قول ســعدي: «عشــق داغيســت که تا مرگ نیاید نرود/ هر که بــر چهره از این داغ نشــاني دارد». در بکربــودن دنیاي حاتمي همین بس که با مشــاهده آثــار او در ایــن دنیاي خالــي از عشــق و عاطفه، با آدمهایي پاكباخته و شــوریدهحال روبهرو ميشوي که دیگر حکــم کیمیا را دارنــد. نمونههاي عیانش آقاي خــاوري فیلم «خواســتگار» و مجید خُلوچل «سوتهدلان» هســتند که به قول خود علي حاتمي، همه عمــر دیر رســیدند. در دل این «دیررســیدن»، آمیــزهاي از تقدیرگرایي، هجراني، تــراژدي و عرفان ایراني و شــرقي ميبینیم؛ ولي کارنامه و شناسنامه علي حاتمي به همین خلاصه نميشــود؛ او انسان تنها و شیدا و پریشــانحالش را جدا از این احوالات شــخصي، گاه در تندباد حــوادث تاریخي اجتماعي قــرار ميدهــد و ســاحت چندوجهي و سرنوشــت محتومش را به نمایش ميگــذارد. در این مواجهه متفاوت و استثنائي، قرار نیست شخصیتهایي مانند ســتارخان، باقرخان، ناصرالدینشاه، امیرکبیر، رضاي خوشنویس، مفتش شیشانگشتي و حاجيواشنگتن در یــك موقعیت کاملا رئالیســتي در گســتره تاریخ قرار بگیرنــد؛ آنها گاه ترجیح ميدهند از پهنه تاریخ، ابعاد گوناگون شــمایل انســاني خــود را از دریچه ذهني فیلمســازي با دغدغهها و شــور و حال علي حاتمــي بــه نمایش بگذارنــد. در این بــازي غریب کلاژگونه، تاریخ و قصه و روایت و فانتزي و عشــق و تراژدي با هم پیوند ميخورند تا ســینمایي از جنس حاتمي را شــاهد باشیم. اینجاست که آن پایانبندي «ســتارخان»، آن رابطه عاطفي میان ناصرالدینشاه و ملیجــك، آن تكگویي دلنشــین و مــرگ آگاهانه امیرکبیر در حمام فین کاشــان، آن تصویر سمپاتیک مفتش شیشانگشــتی در لحظات آخــر حیاتش و آن شــخصیت بیقرار و مضطرب و ســرگردان میان کنشمنــدی و اســتیصال رضــای خوشــنویس در مجموعه «هزاردســتان» که گویــی تصویری عینی از همــه مبارزانی اســت کــه با حس و غریزهشــان عمل میکنند و آن نظارهگری و برآشــفتگی هرازگاه کمالالملــک، منطق روایــی خود را دارنــد و برای بیننده آشــنا با دنیای حاتمی باورپذیر و تأثیرگذارند؛ بههمیندلیل فیلمی مانند «مادر» برای تماشــاگری که با این دنیا و قواعدش انس و الفت ندارد میتواند یک کار شلخته اپیزودیک باشد و برعکس برای بیننده آشنا با این دنیا و نشانههایش، فیلمی عاشقانه که به یــک دنیای هویتباخته و جداافتــاده، موج اخلاقی و عاطفــی میدمد. علــی حاتمی بهلحــاظ همین ویژگیها و خصایص و مؤلفههای تکرارنشــدنیاش، زنده و جاوید است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.