در مسیر تباهی

Shargh - - صفحه اول - مسعود طائفیفیجانی پژوهشگر فناوری فضايی

در هفته جهانــی فضا قرار داریــم. در افتتاحیه مراســم این هفته، وزیــر ارتباطات درباره چیســتی کاربردهــای فنــاوری فضایی و چگونگی تســری و تجلی آن بــه زندگی آحاد جامعه پرسشــی مطرح کــرد. نفس این اقدام را باید بــه فال نیک گرفت که ســرانجام ورای مدیرانی که چنــد صباحی میآیند و میروند، اینبار خیل کارشناســان مرتبط مخاطب ســؤال هســتند. با وجود ســابقه 40ســاله ایستگاه فضایی ماهدشــت و سایر زیرساختها و هزینههای گزاف مصروف، همچنــان کاری درخور و مأموریتی مستدام و محســوس و ملموس را در حوزه فناوری فضایی شــاهد نیســتیم. نگارنده با بضاعت اندک و دردمندی وافر مواردی را به اجمال مطرح میکند.

1- انتظــار کار و ایفای یــک مأموریت کاربردی، کارا، مستمر و مؤثر از ساختار فضایی کشور، حکایت «سری است که دستمال نمیبندند». آنچه مشهود است، برخلاف سایر دستگاههای خدمتی و فناورانه و توســعهای کشــور، بخش فضایــی در هیچجای ســاختار خدمتی و اجرائی کشور وظیفهای و کاری و محصولی کارکردی و مســتمر و عینی و ملموس را عهدهدار نیســت؛ از این منظــر تعریف پروژهها، تخصیص و هزینهکرد اعتبارات، تعیین رویکردها و حتــی انتخاب مجریان، تابع میل و ســلیقه مدیران وقت اســت و اساســا فاقد یک برنامــه هدفمند، مرحلــهای، گامبــهگام، قابــل ســنجش و ارزیابی هســتیم. وقتی ســفرها، کنفرانسها، همایشها، ســخنرانیها، مصاحبههــا، جشــنها، افتتاحهــا، هفتــه جهانــی فضــا و روز ملی فنــاوری فضایی برگزارکردنهــا، خارجهرفتنها و حــق مأموریت و مدیریت گرفتنها برقرار است، چرا فشار مضاعف و استرس بیهوده ایجاد کنیم؟! اگر اعلام آمار فصلی و معتبر تولید محصولات اســتراتژیک کشاورزی به تفکیک نقشــه استانی، به نهادهای مسئول تکلیف بخش فضایی باشــد، طبیعی است که گردش کار سنگین و البته ارزشمند و گرانسنگی ایجاد خواهد کــرد و به تبع آن چه فشــاری بــر دوش مدیران و مســئولان و کادرهای درگیر خواهد گذاشت. اعلام هشــدار آتشســوزی جنگلها و مراتع، شناسایی و رصد مســتمر کانونهــای نوظهــور و دینامیک گردوغبار، پایــش و مراقبت دائمی تخریب و تغییر کاربری و پوششی اراضی، نگاشت خطوط ساحلی، آشکارسازی و مکانیابی آلودگیهای آبی و دریایی از خدمات معمول ســاختارهای فضایی دنیاست. اگر بخش فضایی موظف به ارائه گزارشــی متقن، معتبر و قابل اســتفاده و نه فانتــزی و کتابخانهای به نهادهای مســئول و کاربران اصلی در چارچوب موارد فوق باشــد، قطعا شــرکت در هر نشست و نمایشگاه و کنفرانســی در چین، هند، وین، تونس، پــرو، روســیه، مالــزی و... مقــدور نخواهــد بود. رهایــی از این فضــای همایــش و نمایش ممکن نخواهد بــود مگر با متعهدشــدن رئیس و مدیر و مسئول و کارشناس ســاختارهای فضایی کشور به مأموریتهایی مانند رصد آلودگی شهرها، شناسایی مشــکلی مانند فرونشست دشتهای کشور بهویژه در مجــاورت شــهرها، مکانیابی جزایــر گرمایی و نقاط مستعد استحصال انرژی زمینگرمایی و دهها کاربرد اینچنینی.

2- حوزه فضایی حائز اســتعدادهایی اســت که متأســفانه هر روز دلزدهتر و سرخوردهتر میشوند. این حــوزه بازیکــن میخواهد و نه بازیگــر. میدان عمــل میطلبد و نه صحنه تئاتــر، صف میخواهد نه ســتاد، صداقت و صراحت میجویــد نه تعارف و دلبــری. اصولا با تیم هنرمنــدان نمیتوان به جام جهانــی رفــت. مدیرانــی میطلبد کــه ملاحظات سیاسی و مصلحتاندیشیهای اداری را بر مناسبات تخصصی ارجح ندانند.

3- نمایشیشدن شدید فعالیتها، سیاستزدگی کادرهای تصمیمگیر و اتخاذ رویکرد هیجانزایی و... شاید مهمترین آفتی است که درحالحاضر گریبانگیر فنــاوری فضایی شــده و آن را احاطه کرده اســت. بهویژه در ســالیان اخیر، این حوزه آنقدر غیرجدی و تعارفگونه شده و برخی دعاوی مسئولان و متولیان آن بهحدی سســت و عــاری از واقعیت اســت که اصرار بر تکرار آن به امری شــایع و بدیهی بدل شده اســت. نمونههای فراوانی از افتتاحهای نمایشی و رونماییهای فرمایشــی و وعدههای محققنشده با یک جستوجوی ساده قابل حصول است.

اما پیشنهادهای مورد نظر چیست؟ شروع کشور در حــوزه فناوری فضایــی مقتدرانه بود. ایســتگاه فضایی ماهدشــت و ماهواره مصبــاح طلیعههای روشنی بودند که آیندهای درخشان را نوید میدادند. بــرای اصلاح مســیر و ایجاد تحــول و برونرفت از شرایط کنونی پیشنهاد میشود:

1- در ســه ماه، کارگروهی متشــکل از مدیران و کارشناســان خبره، صاحبســبک و توانمند، طرح ارتقای ســطح خدمتی بخش فضایی کشور و برنامه اقدام متناظر را تدوین و در ســه ســطح یکســاله، سهساله و پنجساله ارائه کنند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.