علمآموزی به زبانهای بیگانه

Shargh - - علم - عرفان خسروي دیرینهشناس

بسیار پیش آمده در گروههایی علمی که در بستر پیامرسانهای جمعی شــکل گرفتهاند، دانشجویان نوخطــی را ببینیــم که در جســتوجوی جــزوه و مقاله فارســی هســتند و بســیارتر اینکه به معرفی منابع غیرفارسی، واکنش ســردی نشان دهند. شاید جوانترها نمیدانند تا چند سال پیش، جستوجوی مقالهای علمی متضمن چه مشقتهایی بود و صرفا آنقدری که صاحب این قلــم از دیدن مقالهای تازه ذوقزده میشــود، بــه هیجان نمیآیند؛ شــاید هم آشــنایی این دانشــجویان با زبان تخصصی موردنیاز بــرای مطالعه متنهای علمی کافی نباشــد؛ شــاید هم این موضوع وجهی بنیادیتر داشــته باشد و نزد بســیاری از محصلان علم، مطالعه هرچیزی فراتر از جزوههــا و کتابهای درســی، تجملی بیهوده تلقی میشــود. آموختن زبان تخصصی ســاده نیست، اما امکانپذیر است؛ سادهتر، بهاشتراکگذاشتن تجربیات بهجامانده از ســالهای نهچندان دور اســت تا قدر نعمــت اینترنت را بهتر بدانیــم؛ اما تقریبا هیچکاری نمیتوان برای کسانی کرد که گمان بردهاند در شرایط فعلی، جدیتی فراتر از جزوهخوانی و اکتفا به متنهای ترجمهشده ضروری نیست. در دوره نوجوانی، امکان دسترسی به کتابخانه مرکزی هشتم اکتشاف نفت را داشــتم و انگلیســی را همانجا یاد گرفتم. هر هفته

نیچر و هر ماهساینتیفیکآمریکن به کتابخانه میآمد و بسیاری مجلات علمی دیگر هم بود که بیدردسر و منت میشــد امانت گرفت و خواند. بعد از مدتی، به فهرست مأخذ انتهای مقالات پژوهشی نگاه میکردم و اگر برخی را میشــد در همان کتابخانه جست، به سراغش میرفتم. جســتوجوی جالبی بود و نتایج جالبی هم داشــت. مثلا فهمیدم بسیاری از مجلات تخصصی از دهه 20 و 30 و 40 میلادی، در کتابخانه مرکزی هشــتم بایگانی شدهاند، بهجز یکی، دو سال: ۷۹ و ۸۱ میلادی؛ یعنی ســالی که انقلاب شد و سال آغاز جنگ. داغ مقالات آن ســالها تا مدتها بر دلم ماند تا این اواخر که به همت برادران روس و چینی، ما ملت تحریمزده هم توانســتیم هرآنچه را مقالات علمی اســت از اینترنت فراچنگ آوریــم. تا پیش از چندســال اخیر که امکان دسترسی به بسیاری )و نه تمام( منابع علمی در قالب رقومی امکانپذیر شد، کار من همین بود که از طریق جستوجوی کتابخانههایی مثل مرکزی هشتم و بعدها کتابخانههای دانشگاهی، مقالات علمی حوزه علائقم را بیابم، کپی بگیرم و به مرور کتابخانهای مفصل درســت کنم از مقالاتی که در موضوعات مختلف مرتب شــدهاند. این کتابخانه مقالات قدیمی، هنوز هم برای من دوستداشــتنی و عزیز اســت. گرچه نســخه رقومی بســیاری از این مقالات را هم جســتهام، اما هنوز مقــالات فراوانی در بیــن آنهاســت که اگر خــودم تصویرشــان را در حافظــه رایانــه ثبت نکنم، بعید اســت نســخهای دیگــر از آنهــا پیــدا کنــم. برخــی از ایــن مقالات مربــوط به مجلات روســی حــوزه دیرینهشناســی میشــوند. مهمتریــن مجلــه روســی دربــاره دیرینهشناســی، «پالئونتولوگیچســکیئیژورنــال» ) ‪Палеонтологический журнал(‬

نام دارد که یعنی «مجله دیرینهشناسی». آن سالها تا توانســتم در بحر بایگانی این مجله غوطه خوردم و فهمیــدم بســیاری از مقالاتی که دیرینهشناســان آمریکایی در دهههــای ۸0 میلادی و نزدیک به پایان جنگ ســرد در مجلات تخصصی خودشان نوشتند، برگرفتــه از ایدههای تحلیلی و عمدتــا ریاضیاتی در همینپالئونتولوگیچســکیئیژورنال بــود. من البته هرگز نتوانســتم در زبانی بهجز انگلیســی تســلط و مهارت کافی پیــدا کنم، اما میدانم اگر کســی کرم کتاب )و مقاله( باشد، بهتر است به غیر از انگلیسی، زبانهــای بیشــتری بیاموزد. همیــن حرفهایی که درباره مقالات روســی عرض شــد، میشود با کمی تغییر در مثال، دربــاره آلمانی )بهخصوص آلمانی(، اســپانیایی، فرانســه و چینی هم گفــت؛ مثلا مجله آلمانیپالئونتوگرافیکا (Palaeontographica) گرچه هنوز هم تن به رقومیشدن نداده، اما یکی از مصادر اصلی انتشار مقالات و رسالات بسیار مهم و تاریخساز دیرینهشناسی است. اکتفای چنین نشریاتی به انتشار کاغذی یا زبانهایی بهجز انگلیسی، شاید به تعصبات ســنتی آنها بازگــردد، اما آنقدر اهمیت و ســنگینی دارنــد کــه جامعه علمــی انگلیســیزبان، بهجای نادیدهانگاشــتن آنها، از راههای دیگری مثل انتشــار غیررسمی ترجمههای انگلیسی )توسط متخصصان چندزبانــه( و البته اشــتراک نســخههای کاغذی در کتابخانههای دانشــگاهی، هنوز هم تنــور بازار این نشــریات کاغذی را داغ نگاه داشته است. روسها و آلمانیها در بسیاری از رشتههای علمی )بهخصوص دیرینهشناســی( پیشــرو بودهانــد و بهخصوص اگر بخواهیم دربــاره تاریخ کاوشهــای علمی در ایران بیشــتر بدانیم، بهتر اســت نــگاه جدیتــری به این زبانها داشــته باشیم. نخســتین دیرینهشناسانی که به ایران آمدند و در ســازند استخوانی مراغه کاوش کردنــد، روس بودند و آلمانیها نیز در جنگ جهانی، بســیاری از نمونههای ایران را از روسیه به موزههای آلمــان و اتریش بردند. همین دو، ســه ســال پیش بود که گونهای جدید از کرگدنهای ســنگواره ایران گزارش شــد که بقایای آن به دست روسها اکتشاف شده بود، ولی ســر از موزه تاریخ طبیعی وین درآورد و همانجا توصیف شد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.