معجزههايي كه علم جديد با خود به ارمغان ميآورد

بررسي اجمالي مشكلات پيوند اعضا و آينده پيشروي اين علم

Shargh - - علم - رضا سعیديفیروزآبادي*

در دهــه اخیر، علم پیوند با موفقیتهای چشــمگیری همراه بوده اســت؛ بهطوریکه از آن بهعنوان یکــی از معجزههاي علم جدید یاد میکنند. بســیاری از بیمــاران که قبلا به علت نارســایی عضو با مرگ دســتوپنجه نرم میکردند، امروزه با موفقیت بالایــی با پیوند امکان درمان دارند، ولی پیوند اعضا مشکلات خاص خود را دارد که در ادامه به مرور و بررسي آنها ميپردازیم.

1- یکی از مشــکلات بزرگ پیوند، کمبود عضو پیوندی اســت؛ برای مثال، در کشــور ما هر هفت دقیقه یک نفر به علت نبود عضو پیوندی نامناســب فوت میکند. در آمریکا بیش از 100 هزار نفر در انتظار پیوند هســتند و فقط 30 هزار نفر در سال پیوند میشوند و بسیاری از بیماران در فهرستهای انتظار پیوند فوت خواهند کرد. یکی از راهحلهای این معضل، ســاختن عضو از ســلولهای بنیادی خود بیمار است. این کار نهتنها میتواند مشــکل کمبود عضو را حل کند، بلکه چون سلولها از خود بیمار هستند، مسئله رد پیوند را نیز حل میکند و نیازی به مصرف داروهای ضد رد پیوند نیســت. خود این داروهــا عوارض و هزینههای بســیاری دارند. پزشــکان برای اولینبار با استفاده از سلولهای بنیادی بیمار و روشهای مهندسی بافتی موفق شدند نای )مجرای هوایی به ریه( را بســازند و در یک عمل 9ساعته آن را به کودک دوسالهای پیوند کنند. این کار درباره شــش بیمار دیگر نیز انجام شده است. محققان در تلاش هســتند با استفاده از این روشها، اعضای دیگر بدن را با استفاده از سلولهای بنیادی خود بیمار بسازند. یکی دیگر از راهحلهای کمبود عضو، ســاختن اعضای مصنوعی مانند قلب یا کلیه است. اگر میتوان فرد مبتلا به نارسایی کلیه را با دستگاه دیالیز زنده نگهداشت، چرا نتوان با ســاختن دســتگاه دیالیزی کوچک و قابل پیوند به بیمار، او را درمان کرد یا همین کار را با قلب مصنوعی انجام داد. قلب در واقع یک پمپ است. محققان یک قلب مصنوعی کوچک ساختهاند که میتوان آن را به بیمار وصل کرد یا درون سینه بیمار قرار داد تا کار قلب را انجام دهد. محققان دانشــگاه کالیفرنیا در سانفرانسیســکو مشغول ساختن کلیه مصنوعی هستند که بتوان آن را در بدن بیمار کار گذاشت تا کار کلیه را که تصفیه خون از ســموم است، انجام دهد. یکی از فناوریهای جدید که به ســاختن عضو پیوند کمک کرده اســت، پرینت سهبعدی است. محققان در آمریکا موفق شدهاند با پرینت سهبعدی مثانه بسازند و به بیمار پیوند بزنند. اگرچه این فناوری در ابتدای کار اســت، ولی محققان امیدوارند با پیشــرفت آن بتوانند اعضــای پیچیدهتری مانند قلب، ریه، کبــد یا کلیه را تولید کنند. پیوند اعضا از حیوانات از دیرباز در فکر بشــر بوده است. بر سر دروازه ملل در تختجمشید، تصویری از موجودی با سر انســان و اعضایی از حیوانات متفاوت دیده میشود. پیوند اعضای حیوانات در دهههای ۷0 و 80 در پیوند کلیه، قلب و کبد آزمایش شده اســت، ولی به علت نتایج ناموفق و مسائل اخلاقی مرتبط با آن، برای چند دهه متوقف شــده بود. بهتازگی با اســتفاده از فناوری مهندســی ژنتیک دوباره بارقه امیدی دراینباره زنده شــده است که شاید بتوان از اعضای حیوانات برای پیوند استفاده کرد.

2- ازآنجاکه عضو پیوندی غیرخودی اســت، دستگاه ایمنی بدن با آن مبــارزه خواهد کرد و قصد تخریــب آن را دارد؛ بنابراین این بیماران تا آخر عمــر باید داروهای ضــد رد پیوند را مصرف کننــد. این داروها بدون عارضه نیســتند و هزینه زیادی دارنــد. در ضمن با وجود مصرف ایــن داروها، بازهم گاهی رد پیوند رخ میدهــد و منجر به ازکارافتادن عضو پیوندی میشود. پژوهشــگران دانشگاه هاروارد در آمریکا موفق شدهاند با استفاده همزمان سلولهای مغز استخوان و کلیه فرد دهنده، وضعیتی ایجاد کنند که دســتگاه ایمنی کلیه را پس نزند. به این حالت مدارا یا تولرانس میگویند. با این کار، دستگاه ایمنی متشکل از هردوی سلولهای فرد دهنده و سلولهای فرد گیرنده خواهد شد؛ بهطوریکه کلیه پیوندی را از خود میداند و پس نمیزند. بهاینترتیب این بیماران به هیچ دارویی برای جلوگیری از رد پیوند نیازی ندارند. امید اســت که از این روش بتوان در پیوندهای دیگر نیز استفاده کرد.

3- عضو پیوندی تا وقتی که به فرد گیرنده پیوند شود، ممکن است ســاعتها از بدن خارج بماند و خونرسانی ندارد. این مسئله منجر به آســیبدیدن عضو پیوندی میشــود. گاهی باید روزها یا شاید هفتهها صبر کرد تا عضو به کار بیفتد. در این مدت، مثلا در پیوند کلیه، میتوان فرد را دیالیز کرد تا عضو به کار بیفتد، اما در پیوند قلب یا کبد، اگر عضو کار نکند ممکن اســت به مرگ بیمار منجر شود. بهتازگی دستگاههایی ساخته شــده اســت که محیط بدن را در خارج شبیهسازی میکنند تا عضو آســیب کمتری ببیند. برای مثال، در بریتانیا کلیه را روی دســتگاه حاوی پمپی قرار میدهند که تا زمان پیوند به عضو، خون و اکســیژن را میرساند. همین کار را با قلب، ریه و کبد هم انجام دادهاند. بهاینترتیب تا زمــان پیوند، عضو در همان وضعیت داخل بــدن قرار دارد و به کار خود ادامه میدهد، مثلا درباره کلیه در خارج بدن ادرار تولید میکند یا درباره کبد صفرا میسازد.

امید است با پیشــرفت علم در این زمینهها، تعداد بیشتری از افراد مبتلا به نارســایی اعضا پیوند شــوند و نتایج پیونــد از آنچه که اکنون شاهدش هستیم نیز بهتر شود.

* جراح پيوند عضو هيئتعلمي دانشگاه علوم پزشكي تهران

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.