چرا در ایران شرکتهای «ماندگار» کمی داریم؟

در گفتوگوی با دبیر کل انجمن اقتصاددانان ایران مطرح شد

SMTnewspaper - - اقتصاد و توسعه -

جان دیویس از دانش//کده مدیریت بازرگانی دانشگاه هاروارد در کتابی که درباره ش//رکتهای خانوادگی موفق جهان نوشته، ۳ عام//ل کلیدی را موجب موفقیت و مان//دگاری آنها میداند؛ گذش//ته افتخارآمی//ز تا پایان هر نس//ل، پولس//ازی و قابلیت اعتم//اد. ام//ا بس//یاری از ش//رکتهای جدید و نس//ل امروزی همچون «مایکروس//افت» حتی تا س//ال ۵۷۹۱ وجود خارجی هم نداش//تهاند. پس به راس//تی علل حیات موفق شرکتهای بزرگ و کوچک و تراز جهانی چیس//ت؟ در این بین بسیاری از

چرا در ایران بنگاههای ماندگار کمی داریم؟ این امر طبیعی است یا دالیل دیگری دارد؟

اگر تاریخ ایران را بنگرید، فرازوفرودهای بس//یاری در آن میبینی//د و اگ//ر خاطرات فعاالن کس//بوکار را حداقل در ۰۰۲ س//ال گذش//ته بخوانید به روشنی خواهی//د دید که عوامل متع//دد بینالمللی و داخلی در ایج//اد فضای کوتاهمدت فعالی//ت اقتصادی ایران تاثیرگ//ذار بوده اس//ت. بر همین اس//اس میتوان به موردهای گوناگونی اش//اره کرد. نخستین عامل نبود ماندگاری ش//رکتهای ایرانی و نبود انس//جام فکری جامعه توس//عه در ایران است. این انسجام در دورانی از باال ایجاد شده است اما عمق نیافته است. به عنوان مثال با اینکه بیش//تر مردم درباره بهتر ش//دن فضای اقتص//ادی صحبت میکنند اما تع//داد افرادی که به ج//د به دنبال بهبود و ارتقای کس//بوکار و توس//عه هس//تند بس//یار نیس//ت، این ذهنیت را میتوان در صنعت گردش//گری و مقایس//ه کیفیت سرویسدهی رستورانهای ایرانی و ترکیهای مقایسه کرد. فرهنگ ارتقای کیفیت، فرهنگ برندس//ازی منسجم و اشاعه و رش//د برند در ایران بسیار کمتر به چشم میخورد تا کشور همسایه ترکیه. ذهنیت توسعه، ذهنیت رشد کسبوکارهای کوچک، متوسط و بزرگ همه و همه ابتدا از یک ذهنیت توسعهای برمیخیزد.

معتقدی/د ذهنی/ت جامع/ه ای/ران موجب ماندگار نبودن شرکتهای ایرانی شده است؟

بدون ش//ک یکی از دالیل ذهنی//ت جامعه ایرانی اس//ت، این ذهنیت به مرور ش//کل گرفته اس//ت اما عوامل دیگری موجب به وجود آمدن چنین نگرش//ی در بین فعاالن اقتصادی شده است.

این عوامل کدامند؟ بازگردی//م به روند فعالیت در س//الهای اخیر. اگر خاطرات فع//االن اقتصادی ای//ران را بخوانید بهویژه خاط//رات آق//ای خسروش//اهی ک//ه به هم//ت دکتر س//عیدی به جامعه اقتصادی ایران ارائه ش//ده است شما چگونگی مصادره بنگاههای این فعال کسبوکار را میبینید. کس//بوکارهایی که در نوع خود در آسیا بدیع و تازه بودهاند و البته موفق. وقتی ما داراییهای صنعتی فعاالن کسبوکار را مصاده میکنیم و تمامی داشتههایش//ان را از آنها میگیریم و مدیریت آن را به افرادی میس//پاریم که کاربلد نیس//تند و ایدهای درزمینه اداره آن بنگاه ندارند شاهد تعطیلی بسیاری از آنه//ا میش//ویم. تجربهای که در س//الهای قبل و سالهای اخیر مشاهده شده، مانند شرکت ارج.

ب//ه عبارت دیگر فعال کس//بوکار ایرانی همواره با شمشیر داموکلس تغییرات بنیادی روبهرو بوده است و تضمینی برای ادامهدار ب//ودن فعالیتهایش وجود ندارد. در این بین مثالهای بسیاری وجود دارد مانند کسب وکار خانواده برخوردار، الجوردی و خیامی.

ش//ما در کش//ورهای توس//عهیافته مانند انگلیس چنی//ن چی//زی را ب//ه هیچوج//ه نمیبینی//د. حفظ مالکیت و کس//بوکار از واجبات حاکمیت در مقابل مردم اس//ت، به همی//ن دلیل ش//ما بنگاههای ۰۰۳ س//اله زیادی در انگلیس میبینید، تمام تالش برای ماندگاری آنها است.

€ € €

نکته دیگر که دارای اهمیت است ذهنیت دولتها به توسعه و ماندگاری بنگاههای ایرانی است. بهراستی چق//در ما در ایران دغدغه ماندگاری بنگاههای ایرانی را داری//م؟ چقدر در تصویب قوانین و مقررات این امر فارغ از شعارها پیگیری میشود؟

به عبارت دیگر شما نقش دولتها را در این زمینه بسیار مهم میدانید؟

ایران امروز کشوری است که نقش بخش خصوصی در تصمیمگیریه//ای کالن بس//یار ناچی//ز اس//ت. هر وقت دولته//ا در جایی به نتیجه نمیرس//ند به ی//اد بخش خصوص//ی و اس//تفاده از ظرفیتهای آن میافتن//د. به عبارت دیگر دولتها بخش خصوصی را به عن//وان چرخ پنجم زاپاس خ//ودرو نگاه میکنند. بخ//ش خصوصی در چن//د دهه گذش//ته در فضایی فعالیت میکند که سیاس//تگذاری آن دولت اس//ت و نتیجه سیاس//تها را در کس//بوکار خود میبیند، ای//ن امر ه//م در برخی م//وارد برای برخ//ی بنگاهها مثبت بوده و برای بس//یاری از بنگاهها طاقتفرسا. به عنوان مثال برگردیم به تحریمها، البته میخواهم به تحریمه//ای اولیه ایاالت متح//ده بازگردم که ۴ دهه اس//ت اقتصاد ایران را درگیر کرده است، برای درک بهت//ر باید فضای بینالمللی را که ایران به عنوان یک کش//ور ۰۰۴ میلیارد دالری درآن فعالیت میکند را بررسی کنیم.

ایران به یقین بزرگترین کش//ور جهان اس//ت که به س//بب تحریمهای اولیه ایاالت متحده دسترس//ی مح//دودی ب//ه بازاره//ای مال//ی و س//رمایهگذاری بینالمللی دارد. به عنوان نمونه به چند مورد اشاره میکنم: ۱.حضور نداشتن بانکهای الیت، متوسط و کوچک بینالمللی در ایران و دسترس//ی نداش//تن شرکتها،

€

تحلیلگران اقتصادی دالیل موفقیت ش//رکتهای ماندگار را در عواملی میدانند که عبارتند از: برخورداری از مدیری دوراندیش و دارای چش//مانداز رفیع، تولید و ارائه کاال یا خدمات موردنیاز مردم، رعایت بکارگیری فرد مناسب در جای مناسب، اعتقاد به اصول کار گروهی و ایجاد محیط مطلوب کاری، توجه به نوآوری و پیروی از قوانین و اس//تانداردهای محلی و بینالمللی، آگاهی نس//بت به قوت و ضعف خود و شناخت تهدیدها و فرصتهای موجود در جامعه. به عبارت دیگر امروز شرکتهای تراز جهانی با بررس//ی همه م//وارد ازجمله موارد چهارگانه یادش//ده یعنی ش//ناخت نقاط قوت و ضع//ف خود و تهدی//دات و فرصتهای موجود در جامعه، چش//مانداز خ//ود را تدوین میکنند و بدون در نظ//ر گرفتن این موارد و در تاریکی گام در راه پرپیچوخم و شتابان کسبوکار امروزی نمیگذارند، به دیگر سخن زمان ورود سنتی به بازار سپری شده است. به عنوان نمونه بررسی سیاهه و عمر فعالیت شرکتها در کشورهای توسعهیافته مانند انگلیس حاکی از قدمت ۰۰۳ س//اله است. عمر باالی فعالیت بنگاههای فعاالن کسبوکار ایرانی به خدمات بینالمللی، زمانی ک//ه فعال کس//بوکار و تولیدکنن//ده ایرانی به جای نوآوری، خالقیت، حمایت از نیروی انس//انی و توسعه کسبوکار به دنبال پیدا کردن روشهای انتقال پول از ایران به کشور دیگر است، هنوز فعاالن کسبوکار ایران//ی از داش//تن کارته//ای اعتب//اری بینالمللی محروماند، صحبت از ماندگاری بسیار سخت است، به بیان دیگر اقتصاد ایران دسترس//ی مناسبی به منابع و روشه//ای پرداخت بینالملل//ی آنطور که ترکها دارند، ندارد.

۲. ریس//کهای کشوری، سیاس//ی و اقتصاد کالن ای//ران باال اس//ت. ب//ه گواه رتب//ه اعتباری س//ازمان هم//کاری رتبه اعتب//اری ایران دوباره به ۶ رس//یده ک//ه این رتب//ه مع//ادل رده B در رتبهبندی اعتباری بینالمللی موسس//ههای رتبهبن//دی بزرگی همچون مودیز ‪Moodys، S&P‬ و Fitch است، یعنی بسیار ریس//ک باال (البته ش//اید ما خودمان ب//ه این رتبهها اهمیت ندهیم اما فعاالن کس//بوکارهای بینالمللی، س//رمایهگذاران و تامینکنندگان مالی به آن اهمیت فراوانی میدهند)، رتبه اعتباری ضعیف یعنی شراکت بینالمللی س//ختتر ب//رای فعال کس//بوکار ایرانی، یعنی باال رفتن هزینه تامین مالی ...و

۳. نب//ود ارتباطات بینالمللی مناس//ب به س//بب تحریمه//ای اخی//ر موجب ش//ده اس//ت ک//ه ایجاد بس//ترهای بینالمللی برای فعاالن خوش//فکر ایرانی هر روز س//خت و سختتر ش//ود، کدام شرکت ایرانی توانسته است در بازارهای مالی بینالمللی سهام خود را عرضه کند؟ آیا ش//رکتهای بزرگ و قدیمی ایران مانند همراه اول میتواند این کار را انجام دهد؟ فوالد مبارکه چطور؟ ش//رکت ملی نفت ایران چطور؟ یکی از رمزه//ای ماندگاری ش//رکتها عرضه اولیه آنها در بازارهای جهانی و داشتن سهامداران بزرگ است و ما از این فضا محرومیم.

به موض/وع تحریمها اش/اره کردید اما این تحریمه/ا جدید هس/تند، چرا ما در س/الهای ده/ه 50 ش/رکتهای قدیم/ی و ب/ا قدمت باال نداش/تیم؟ آن زمان که تحریمها وجود نداشته است؟

هدف من از بحث تحریمها این است که ماندگاری در فضای تحریم بس//یار س//خت و س//ختتر است تا زمانی که ما مش//کلی به نام نقل و انتقال پول نداشته باش//یم. اگر شما رشد و توس//عه صنعتی ایران را بین س//الهای ۰۳۳۱ تا ۲۵۳۱ (قبل از رش//د اعجابآور درآمدهای نفتی) ببینید، روند توس//عه صنعتی ایران با ش//تاب بس//یاری در حال حرکت رو ب//ه جلو بود. حضور اف//رادی توس//عهخواه همانند دکت//ر علینقی عالیخان//ی در راس وزارت اقتص//اد در س//الهای ۳۴۳۱ و افرادی مانن//د دکتر نیازمند فضایی را برای کنش//گران و فعاالن اقتصادی ایجاد ک//رد که از دل آن بنگاهه//ای عظیمی ایجاد ش//دند، این بنگاهها در صورت مصادره نش//دن حداقل میتوانستند به رشد خود ادام//ه دهند و ماندگار بمانند. توس//عه صنعتی آن دوران ب//ا حمایت توس//عهای بانکهای ایران یک نمونه موفق بینالمللی اس//ت که نی//از به اذعان من ندارد، منابع خوب به کس//بوکارهای خوبی داده شد برعکس اس//رافی که در سالهای اخیر در ارائه وامها و بازنگش//تن آنها را ش//اهد بودیم. درب//اره اینکه چرا م//ا بنگاههای ماندگاری از ۰۰۳ س//ال پیش تاکنون نداری//م، این امر باز میگردد به قطع ش//دن ناگهانی نوار حرکتی در ایران، از انقالب مشروطه، پهلوی اول، دوم و انقالب ایران، اقتصاد ایران دستخوش تغییرات بنیادینی بوده است که با حذف بسیاری از فعالیتها همراه بوده و ما نتوانس//تهایم نوار ذهنیت یکپارچهای را حفظ کنیم.

ش/ما چ/ه پیش/نهادی ب/رای مان/دگاری بنگاههای بخش خصوصی ایرانی دارید؟

بنگاهه//ای بخ//ش خصوص//ی ای//ران ب//ه س//بب ریس//کهایی که معلوم نیست چه زمانی و چرا بر سر آنها نازل میش//ود؛ باید سیاس//ت متنوعسازی را در اولویت قرار دهند. این سیاس//تگذاری متنوعسازی حاک//م بر متنوعس//ازی مکانی و محصولی اس//ت. به عبارت دیگر ش//رکتهای ایرانی هم//واره آنقدر تعلل میکنن//د تا فضا بس//یار ب//رای آنها تنگ میش//ود و دیگر نمیتوانند بس//ترهای خارجی منفک شدهای را در خ//ارج از ای//ران ایجاد کنند. به عن//وان نمونه در کشاورزی، صنعت لوازم خانگی، داروسازی و مشاوره چرا اقدام به ایجاد بسترهای خود در کشورهای هدف نکردهای//م؟ این تعلل در س//الهای ۰۵۳۱ نیز وجود داش//ته اس//ت، به عبارت دیگر روند بینالمللی شدن را ب//ا وجود ظرفیتها ج//دی نگرفتهای//م. در زمینه محصوالت تولیدی نیز همین امر صادق است، اقتصاد ایران به س//بب چرخههای غیر منظ//م خود نیازمند ایجاد س//بدی از محصوالت متنوع است تا در هنگام بروز مش//کالت بتوانند در کوتاهم//دت خود را نجات دهند.

€ €

اقتصادی و تجاری در اروپا و حتی برخی از کش//ورهای آسیایی مانند ژاپن امری بدیهی اس//ت. این در حالی است که این روند ممکن اس//ت در ایران نکتهای تعجببرانگیز باشد که چگونگی آن جای تامل دارد. بهراستی چرا ما در ایران بنگاههای ماندگار کمی داریم؛ کش//وری که تاریخی بسیار طوالنی و بزرگی دارد. در گفتوگوی با پیمان مولوی مشاور سرمایهگذاری که سمت دبیر کل انجمن اقتصاددانان ایران را نیز بهعهده دارد، به بررسی این پرسش و دالیل آن میپردازیم.

بنگاههای بخش خصوصی ایران به سبب ریسکهایی که معلوم نیست چه زمانی و چرا بر سر آنها نازل میشود باید سیاست متنوعسازی را در اولویت قرار دهند

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.