سنگزنى، حكايتسوگوارىقومبنىاسد

TOURISM - - ايرانگشت -

■ دلدادگان حسـينى در خراسـان جنوبى در ايام محـرم شـوروحال عجيبـى دارنـد و عاشـقان خاندان عصمـت و طهـارت از اوليـن شـب محـرم در هيئتها در نقـاط مختلف شهرسـتان پاى منبرها، سـخنرانىها و در مجالـس سـوگوارى و عـزادارى حضـورى چشمگير دارند.

آيينها و رســوم مختلف ويژه محرم اين خطه كه بين نسلها سينه به سينه گشته و به زمان حال رسيده، همهساله با آغاز ســوگوارىهاى اين ماه تجديد مىشود و طبق يك سنت ديرينه مردم متدين ديار خراسان جنوبى در روز پنجم ماه محرم با برگزارى آيين سنتى و قديمى سنگزنى، ارادت خود را به خاندان اهل بيت و ســاقى كربلا نشــان مىدهند. سنگزنى كه با نامهاى ديگرى مانند كَربزنى (در بعضي نقاط گيلان و مازنــدران) و چَقچَقيزنى (نائين و محمديه استان يزد) بهعنوان يكى از مجموعه روشهاى عزادارى، به شيوهاى گفته مىشــود كه اجراكنندگان اين مراسم در حين خواندن مرثيه در سوگ امام حسين(ع) همراه با ريتم خاص نوحه، با زدن دو تكهچوب دايرهاىشــكل به يكديگر همراه با حركتهاى همگــون و ريتميك به عزادارى مىپردازند. گرچه وجه اشتراك اين مراسم در تمامى نقاط استفاده از دو تكهچوبى اســت كه به هم مىزنند، اما در اجرا و زمان آن تفاوتهاى قابلتوجهى به چشم مىخورد. فلسفه انجام اين مراسم بنا به روايات شفاهى موجود در مناطق برگزاركننده، نمادى است از سنگ بر سر زدن براي عزاى امام حسين(ع) كه بهمرور زمان چوب جايگزين ســنگ شده است. عدهاى نيز فلســفه اين كار را نمايش و اعتــراض گروهى در روز عاشــورا در مخالفت با شــمر به قصد تاختن اســب بر پيكر امام حسين(ع) مىدانند.

در روســتاى »درخش« از توابع شهرستان »درميان« كه مجرى اين آيين ســنتىمذهبى هســتند، اين مراســم را حكايــت ســوگوارى و عزادارى قوم بنىاســد مىدانند كه پــس از واقعه روز عاشــورا به كربلا مىرســند و وقتي با پيكرهاى بىسر و پارهپاره امام حسين(ع) و يارانشان مواجه مىشوند، به نشانه عزادارى سنگهايى را برمىدارند و به سروصورت خود مىزنند.

از آنجا كه شيوه برگزارى اين مراسم در نقاط مختلف كشور طيف گســتردهاى را دربر مىگيرد و سند مكتوب و مســتندى در اينباره در هيچيك از محلهاى برگزاركننده وجود نــدارد، به ناگزير هريك از مــردم برگزاركننده اين مراســم بنا به اقوال شــفاهى در پيدايش و فلسفه برگزارى آن سخن مىگويند.

صداى دلنشين سـنگ: در آيين »سنگزنى« كه فقــط در شهرســتان درميان، روســتاى درخش برگزار مىشود، دو تكهچوب اســتوانهاى 8 سانتىمترى كه بيشتر از چوب درخت عناب يا گردو ســاخته مىشــود و نخى از آن عبور كرده، پشــت دست ســنگزنان قرار مىگيرد و با كوبيدهشــدن روى يكديگر، صداى ســنگ ايجاد مىشود. ريتم موزون تكضرب و ســهضرب سنگزدن يا همان دو تكهچوب خراطىشــده آنچنان دلنشين است كه اگر براى تماشاى آن ســاعتها وقت بگذاريم، هيچگاه خستهكننده و كسلكنند هنيست.

قرارگرفتــن دو به دوى عزاداران مقابل هم با حركات پا، به غناى اين شيوه از عزادارى مىافزايد. وقتى ريتم اين حلقه معرفتى به ســهضرب تغيير مىكند، يك ضرب آن در زاويه جلو و رو به بالا، ضرب ديگر آن در حال برگشت به زاويه مخالف و در جهت پايين و بالاخره ضرب سوم آن در زاويه مخالف ضرب اول و در جهت بالا دلها را لرزانده و مراتب ارادت را به اوج مىرساند.

8 نفر سـنگزن: روســتاى »درخش« خراسان جنوبــى 8 نفر ســنگزن دارد كه اين كار را از پدرانشــان آموختهانــد و پس از درگذشــت پدر، فرزنــد ذكور ورثه بهجــاى پــدر در ســنگزنى شــركت مىكند. ايــن 8 نفر ســنگزن از ميان خود يك نفر را بهعنــوان »نوحهخوان« انتخــاب مىكنند و اين ســمت بعد از او به پســر بزرگش مىرســد و اگر سن او كم باشد، برادر آن شخص مسئوليت را برعهده مىگيرد.

نوحهخــوان در اين ميــان نقش مهمــى برعهده دارد. حلقههاى معرفت عزاداران با ريتم مياندار انرژى مىگيرند و نمايش مطلوبترى ارائه ميدهند.

از شـب پنجم محـرم: اين آيين از شــب پنجم محــرم همــراه با هيئت و بــا همان آهنگ نوحه، ســينهزنى يــا زنجيرزنى انجام مىشــود. آيين ســنگزنى روســتاى درخــش بيرجند يكــى از آيين عزادارى اســت كه مداحان براى اين مراســم نوحــه خاصى مىخوانند. در شــب پنجم ابتدا علمچىها از مســجد خارج مىشــوند و پشت سرشان دسته سنگزنها قرار دارند. دسته سينهزنها و زنجيرزنها پشــت ســر ســنگزنها قرار مىگيرند و به همين ترتيب بــه ميــدان روســتا مىرونــد و نوحهخوانــى كــرده و به مسج دبرمىگردند.

مراسم ســنگزنى درخش به شــماره 626 در تاريخ 91/9/22 در فهرســت ميــراث معنــوى كشــور به ثبت رسيده است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.