هنرى از جنس ابريشم، طلا و پنبه

TOURISM - - پرسه -

■ هنـر دوران ايلخانيان از دوران شـاخص هنر اسـلامى در ايران و آسـياى مركزى بهشمار مىرود. مغولهـا در اواخـر سـده ششـم و اوايل سـده هفتم هجرى وحشـيانه به سرزمينهاى اطراف خود يورش بردنـد و بخش وسـيعى از دنياى متمـدن آن زمان را تصـرف كردند و بزرگترين امپراتورى پيوسـته را از نظر وسعت سرزمين در تاريخ بشر تشكيل دادند.

حملــه ويرانگر مغولها به ايــران در اوايل قرن هفتم هجرى صــورت گرفــت و موجب از بين رفتن بســيارى از آثــار فرهنگى ما شــد. مغولان با تســلط كاملى كه بر ايــران و بينالنهريــن يافتنــد، بــه حكومت عباســيان در بغــداد نيز پايان دادند. با از بين رفتن تســلط خليفه بغداد بر ســرزمينهايى ماننــد ايران، پس از يــك دوره ركود، شــكوفايى مجــدد هنرها و علــوم آغاز شــد. معمارى و هنرهاى وابســته نظير كاشــىكارى و گچبرى نيز در اين دوره رشــد قابل توجهى داشت. معمارى دوره ايلخانان به ســبك مســاجد و كاروانســراهاى پيش از آن بود با اين اختلاف كه مدرســهها به جاى شبستان در يك يا دو طبقه حجرههايى جهت ســكونت طلاب داشتند. بيشتر مقبرههاى دوره ايلخانى نيز به ســبك دوره ســلجوقى و در مجموع در پلانهاى مربع، مدور، چندضلعى و هشتضلعى ساخته شدهاند و معمولاً گنبدى در بالا دارند.

از مدرسـه امامى تا رصدخانـه مراغه: برخى از بناهاى مهم مذهبى و غيرمذهبى دوره ايلخانى عبارتاند از: مدرسه امامى در اصفهان، مسجد جامع اصفهان و محراب اولجايتو، گنبد يا آرامگاه ســلطانيه زنجان، بقاياى قصرى در تختســليمان تكاب و علائم و آثار رصدخانه مراغه و چن دينكاروانسرا.

هنـر دوره ايلخانى: در تصوير قطعهاى زينتى و گرد از جنس ابريشــم، طلا و پنبه با طرحهاى مغول متعلق به هنر دوره ايلخانى را مىبينيد كه متعلق به حدود 1305 ميلادى اســت و محل كشف آن ايران يا عراق بوده است. قطر اين كار، 69 سانتىمتر و محل نگهدارىاش، مجموعه ديويد در كپنهاگ دانمارك است.

مكتـب تبريـز: در اين دوره به ســبب ارزشــى كه براى حفــظ و احياي آثار علمى و ادبى گذشــته قائل مىشدند، نهضت كتابآرايى آغاز شد. پيش از آن، عمده توليدات هنرى و كتابســازى نفيــس در انحصار توليد و رونويســى قرآن بود. در ايــن دوره كتابهايى ادبى مثل كليله و دمنه، شــاهنامه فردوســى و مانند آنهــا را بارها رونويســى كردند. همين آثار باعث ايجاد نقاشىهايى شد كه روشنگر شيوه نقاشــى اين دوره است. شيوهاى كه در اين نقاشىها مطرح شــده، از نظر فنى بهمراتب قوىتر از نقاشــىهاى عهد ســلجوقى اســت. رنگها تنوع بيشترى دارنــد، طرحهــا از دقت بيشــترى برخوردارند و دقت در جزئيات كــه حاصل تأثير نقاشــى چينى اســت، بهراحتى قابل تشــخيص اســت. در بيشتر اين نقاشــىها شكلهايى كه منشــأ چينى دارند، ديده مىشــود، مثل كوهها، ابرها و پرندگانى كه با دقت طراحى شــدهاند و گلها و درختانى كه پيچوتاب دارند. تأثير آشكار نقاشى چينى و واردشدن عناصــر تصويرى چينى در آثار هنرى ايران از نكات مهم در اين عهد بود. اين عناصر در نقاشــىهاى عهد ايلخانى بهخوبى هويداســت. مجموع آثــار نگارگرى اين دوره را از آنجــا كــه در تبريز پديــد آمدند، به نــام مكتب تبريز مىخواننــد. خصوصيــت ايــن مكتب بيش از هــر چيز در تأثيرپذيرى از هنر چين اســت، اما تنوع رنگى و دقت در طرحهــا با رعايت جزئيات نيز خصيصــه ديگر اين مكتب محسوب ميشــود. در اكثر نقاشىهاى مكتب تبريز شاهد يك نكته مشــترك هســتيم؛ نقشهاى اصلى با رنگهايى تيرهتر از زمينه كشيده شدهاند.

مكتب شيراز: از آنجا كه در شيراز امنيتى نسبى بــه وجود آمــد، هنرمندانى نيز جذب اين شــهر شــدند و دســت به ايجاد آثارى زدند كه متفــاوت از مكتب تبريز بود. تفاوت عمده ميان اين نقاشــىها در تأثيرپذيرى كمتر نقاشــان از شيوههاى چينى است؛ بهنوعى كه با نقاشىهاى عهد سلجوقى قابل مقايسهاند. سادهگرايى در اين نقاشىها بيشتر از نقاشىهاى مكتب تبريز بهچشم مىخورد.

ضمناً توجه به نقاشــى از انســان و فضاى زندگى او به مراتب بيشــتر است. اين آثار نيز به نام »مكتب شيراز« معروفانــد. پس از چنــدى بين شــيراز و تبريز تبادلات فرهنگــى و هنرى برقرار شــد كــه حاصــل آن، تأثيرات متقابل، اعتلاى بيشــتر كتابآرايى و نقاشى و شكلگيرى ويژگىهاى هنر ايرانى است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.