صندوقچه اسرارايلخانى

پرسه در موزه تماشايى آبگينه و سفالينههاى 800 ساله ايران

TOURISM - - پرسه -

»مراغـه« نخسـتين پايتخـت ايلخانان مغول در سال 657 هجرى قمرى بود و به همين خاطرتنها موزه تخصصى ايلخانى كشور در اين شهر در جنوب اسـتان آذربايجان شرقى ايجاد شده است.

ايلخانــان مغول 104 ســال در ايــران حكومت كردند و در اين مدت 17 نفر به فرمانروايى رسيدند. اين موزه با شــش بخش مراغه كهن، ســفال، ســكه، كتابــت، فلز و شيشــه يادآور فرهنــگ و تمدن مردم ايران در 781 ســال پيش است. ساختمان اين موزه از ســال 1353 تا 57 به علت قرارگرفتن در كنار مقبره اوحدى مراغهاى شاعر پرآوازه قرن هفتم و اوايل قرن هشــتم هجرى- قمرى با سبك و شيوه معمارى سنتى ســاخته شــده و به نام اين شــاعر معروف شده است. موزه ايلخانى مراغه حاوى آثار ارزشــمندى شــامل مجموعههاى سفال، سكه و بخشهاى شيشه و آبگينه، فلز و كتابت است.

عصر طلايى سـفالگرى: هنر سفالگري دوره ايلخانــي را ميتوان عصــر طلايي ســفالگري دوره اســلامي ناميد. ســفالگري اين دوره كه پس از دوره طولاني فترت ناشــي از انهدام مراكز مهم ســفالگري و فرار هنرمندان سفالگر از يورشهاي مغولان دوباره نضج ميگرفت، توأم با تغييرات مهمي در نوع ساخت، تزيينات و لعاب ســفالينهها در مراكز جديد سفالگري بــوده اســت. از خصوصيات بارز ســفالينه اين دوره، تنوع ســاخت ســفال با تكنيكهاي مختلف سفالگري و تنــوع تزيينــات سفالينههاست. موزه مراغه از انواع تكنيكهاي رايج و تزيينــات متفاوت ســفالگري ايــن دوره نمونههاي ارزشــمند و منحصربهفــردي را در اختيــار دارد كه ســفالينههايي با تزيينات زير لعاب شــفاف در زمينه شيري و فيروزهاي، سفالينههايي با تزيينات روي لعاب يا مينايي، ســفالينههاي زرينفام و لاجورد و همچنين كاشــيهاي هشــتپر و نقشبرجســته بــا لعابهاي فيــروزهاي و زرينفام از آن جملهانــد. تزيينات اين ســفالينهها متنوع و شامل انواع نقوش هندسي، نقوش گياهي از برگهاي متراكم اسليمي و طوماري، نقوش حيواني مثــل غزال دونده، ماهــي، اردك و پرندگان، نقوش انساني، نوازندگي، شكار و كتيبههايي از اشعار فارســي، ضربالمثلهــا، دعاهاي معــروف و نقوش تركيبي بوده اســت كه در هر يك از مراكز سفالگري به ترتيبي خاص اجرا ميشــد. در سفالينههاي ايلخاني علاوهبــر آرايش منقوش، تزييناتي در فرم ســفالينهها نيز وجود داشــته اســت كه آثار مشــبك دوجداره و مشــبك پوشيده با لعاب شفاف، ســفالهايي با نقوش كنده، برجسته و نقوش قالبي از آن جملهاند.

از مراكــز ســفالگري دوره ايلخاني، شــهرهاي معــروف ري، كاشــان، جرجــان، ســلطانآباد و تختســليمان بــوده و نمونههــاي بــارزي از آنها در موزه مراغه وجود دارد. علاوهبر آن، به علت كشــف قطعاتــيي از كاشــيهاي زريننفام و نقشبرجســته از رصدخانــه

خواجهنصيــر و ويژگيهاي منحصربهفــرد آنها، برابر نظــر محققــان، مراغه نيــز از مراكز ســفالگري دوره ايلخاني بوده است.

مجموعه مسكوكات ايلخانى: سكههاي موزه مراغــه از كاملتريــن مجموعه مســكوكات ايلخاني كشــورمان بــوده و تقريباً از همــه ايلخانــان ايران، ســكههاي ارزشمندي را در خود جاي داده است. پول رايج ايلخانان به لحــاظ كاربرد اقتصادي و معاملات تجاري و رسمي، بهصورت پشتوانه تكفلزي و نقره بود. ســكههاي طلا بــراي مقاصد ويــژه، ايام عيد و جشنها ضرب ميشد و سكههاي مسي (فلوس) براي معاملات روزمره رواج داشت. تنوع نقوش سكهها در دوره ايلخانــي معرف فرهنــگ و تمدن آن عصر بوده و نقــوش و مظاهــر آييني اديــان و فرقههاي مختلف ضربشــده بــر روي آنهــا، گوياي تســاهل مذهبي مغولان اســت. همچنين بر ســكههاي ايلخاني متوني از آيات قرآني، لاالهالاالله، محمد رســولالله(ص)، نام خلفاي راشــدين و در دورهاي كوتاه متن علي وليالله و نام دوازده امام(ع) به خط كوفي و نسخ نقش شده و نام و القاب ايلخانان نيز معمولاً با خط اويغوري و خطوط عربي سكهها تركيب شده است. برابر اخبار مندرج در كتب مورخان، 87

مركز ضرب ســكه در دوره ايلخانان وجود داشته و مراغه، تبريز و سلطانيه از مراكز مهم ضرابخانههاي حكومتي بودهاند.

تزيينات هنر شيشـهگرى: هنر شيشهگري در دوره ايلخاني به علت فرار شيشــهگران به كشورهاي مصر و ســوريه از رونق افتاد. شيشههاي موزه مراغه از نمونههــاي نادر آن عصر اســت كه داراي تزيينات مختلف شيشهگري شامل دميده آزاد، دميده در قالب، تراش و افزوده بر روي بطري، قنديل و صراحي بوده و از نقاط مختلف كشورمان بهدست آمده است. شيشه مادهاي تركيبي از سيليس بهصورت شن و ماسه، قليا بهصورت ســديم و پتاســيم براي گدازآوري، آهك براي استحكامبخشــي، اكسيد ســرب براي شفافيت و بيرنگ ياست.

استوارى و استحكام فلز: در بخش فلز موزه مراغه نمونههاي ارزشــمندي از هنــر فلزكاري دوره ايلخاني شامل انواع ظروف فلزي، پيهسوزهاي مفرغي و شــمعدانهاي برنزي وجود دارد كــه به روشهاي ريختهگري، قلمزني و طلاكوبي ســاخته شــدهاند. در تزيينات اين آثار اســتواري و اســتحكام با پاي قوي حيوانــات و صعود و روشــنايي بــا شــكل پر نــد گا ن نشان داده شده اســت. همچنين در ايــن مــوزه شمشــيري وجود دارد كــه متعلــق بــهه كريخانبــن بهادرخــان، حاكم داغســتان بوده و حــاوي تزيينــات طلاكوبي بر روي عاج و مفرغ است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.