سفر مرا به در باغ چند سالگیام برد...

با زیبا جمزاد، کاشف95 گونه گیاهی جدید در دنیا و برگزیده نخستین جایزه <زنان در علم> در رشته کشاورزی

Vizhenameh - - صفحه اول - محدثه طالبی

ابتدای یک باغ بیانتها که تا چشــم می بیند طیف رنگ سبز زمین را به آسمان دوختهانــد، ســاختمان اداری از ال به الی درختان پیدا می شــود. راه پله مارپیچ بــا نردههــای چوبی قدیمی را که به زیر زمین برســید اگــر در هزار توی ســتونها و درها و راهروها گم نشــوید به هرباریوم مرکزی ایران میرســید. قلب گیاه شناســی ایران؛ موزهای از گیاهان خشک شــده تمام مناطق ایران و مهمترین اسناد علمی گیاه شناســی ایران. ســالنی بزرگ سرتاســر قفســههای فلزی که تا ســقف رســیدهاند و در دل هر کدام هزاران دانه و بــرگ و ریشــه. اتاق کوچک دکتــر زیبا جم زاد رئیس بخش تحقیقات گیاه شناســی درســت کنار ســالن هرباریوم قرار دارد؛ بانویــی که بــه خاطر نقش علمی ســازندهای که در حیطه کاریاش داشــته، برنده نخســتین دوره جایزه «زنان در علم» شــده است. کسی که زندگی خود را صرف شناســایی و حفظ منابع طبیعی ایران کرده است. با او کنار نمونههای زنده این گیاهان خشــک شــده قدم زدهایم و در این موزه عجیب به گفتوگوی سرشــار از عطر گیاهان معطر و زیبایی گلهای زینتی نشستهایم.

۴۴ سال زندگی در کنار چهار هزار گونه گیاهی. از زمانی کــه یک بذر یا گرده یا نهالی کوچــک بودهاند تا حاال که چنــد هکتــار درختان تنومنــد، گلهای رنگ بــه رنگ و گیاهــان مختلف را تشــکیل دادهاند. زیبــا جمزاد، عمر خــود را وقــف ایــن رشــد، نگــهداری و از همــه مهمتــر شناسایی گیاهان گذاشته اســت. درست ۴۴ سال پیش بــا دیــدن یــک آگهــی اســتخدام در روزنامــه، مــدرک کارشناســی زیســت شناســیاش را در دســت گرفــت و بــه بــاغ گیاه شناســی ملی که بتازگــی افتتاح شــده بود رفت تا بهعنوان کارشــناس نهالســتان بر تولید و تکثیر گیاهان مورد نیاز باغ بپردازد و نظارت کند ؛گیاهانی که بنــا بود این منطقه وســیع و دور از تهــران آن زمان را به باغ گیاهشناســی ملی تبدیل کنــد. اما خاک حاصلخیز اینجا، زیبا» را هم به خود پایبند کرد و حاال آن کارشناس جوان تازه کار، پژوهشــگری برجســته و با تجربه اســت کــه بعــد از چندیــن دوره مدیریت مجموعه، ریاســت بخش تحقیقات گیاه شناســی باغ را به عهده دارد. زیبا از دبیرستان میدانست که به علوم طبیعی و طبیعت عالقه دارد و اردوهای علمی در دوره کارشناسی او را به ســمت گیاه شناسی و زیست گیاهی ســوق داد. از روزی که وارد باغ گیاه شناســی شــد کارش را فعاالنه وعلمی شــروع کــرد، شــب و روز در تالش بــرای تکثیــر و تولید گونههای گیاهی ایران و ســایر نقاط جهان. بعد از چند ســال ســمت معاون اجرایــی و بعدتــر در چند مقطع به مدیریت باغ گیاه شناســی رسید وماحصل این پنج دهــه زندگــی در میــان گیاهــان و زندگــی بخشــیدن به گیاهان باغی منحصر به فرد در خاورمیانه اســت. «کار ما این بود که کلکســیونهای مختلف ایجاد کنیم، گیاه بیاوریم، بذر بکاریم، نقشــه کالن این بود که کلکسیون مناطق مختلــف ایران و جهان را به نمایش بگذاریم و حاال کلکسیونهای جنگلهای شــمال، البرز، زاگرس، گیاهــان جنوب، مناطق کویری، همیالیــا، چین و ژاپن، اروپا و امریکا و همینطور کلکسیونهای عمومی، مثل گیاهان دارویی، باغ سیستماتیک ...و را ایجاد کردهایم.» مجموعــهای دلربــا کــه نمیشــود از کلکســیونهای رز و اللــهاش در فصــل بهار چشــم برداشــت چــرا که زیبا جمزاد در جای جای این باغ رنگین کمانی را روی زمین گسترده اســت که در شش ماهه اول سال ٠22 هزار نفر به دیدنش آمدهاند. نعناجمزاد؛گیاهیتازهکشفشده البتهکهگیاهشناسیصرفاًبهنگهداریوپرورشگیاهان نمیپــردازد و اهمیت فعالیت حرفه ای جم زاد نیز به مدیریت و نقش مهمش در ســاخت باغ گیاه شناســی خالصه نمیشــود. کشــف 59 گونه گیاهی جدید برای دنیا که حاال با نام جمزاد در فهرســتهای بینالمللی بــه ثبــت رســیدهاند؛ گیاهانی که تــا به حال هیــچ گیاه شناســی از وجــود آنها روی این کره خاکی خبر نداشــته است و مطالعهشان نکرده. «در علم گیاه شناسی اسم هر گیاه سه بخش دارد که بخش پایانی نام کسی است کــه برای نخســتین بــار آن را شــرح میدهــد و معرفی میکند.» جم زاد 22 گونه جدید هم برای«فلور» ایران ثبت کرد یعنی گونههایی که در کشــورهای دیگر وجود داشــت ولی در ایران کســی وجودش را گــزارش نکرده بود. او در طول یک طرح ملی به این اکتشــافات دست پیــدا کرد ، یعنــی طرح فلــور ایران. مطالعــه و تحقیق درباره فلور یکی از رشتههای علوم گیاهی است و فلور به معنی مجموعه گیاهان یک منطقه یا کشور است. در طرح فلور ایران «همه علوم منابع طبیعی به نحوی در پایهشانباگیاهشناسیمرتبطهستند.باغبانی،طراحی باغ، جنگل، کشاورزی ...و همه نیازمند اطالعات پایه از گیاه اســت. گیاه شناســی تخصصهای مختلــف دارد، یکیازآنهاسیستماتیکگیاهیاست.منسیستماتیک را بعد از اینکه در مقطع ارشد از دانشکده علوم دانشگاه تهران فارغالتحصیل شدم شروع کردم. سیستماتیک، شناســایی گونههــای گیاهی، رده بندی، مقایســه آنها و تعییــن ارتباطــات خویشــاوندی آنها را مــورد مطالعه قــرار میدهد که یکی از رشــتههای مرتبــط با ردهبندی در علــوم گیاهــی فلور هســت. فلور مجموعــه گیاهان یــک منطقه را میگویند. در فلــور باید تک تک گیاهان منطقــه را به طور دقیق بشناســیم و ارتبــاط آنها را پیدا کنیم. فلور مستندســازی گیاهان است. مثل مشخص کــردن پراکندگی جغرافیایی گیاه در ارتفاعات، مناطق کوهستانی، جنگلی و کویری...»

عکس: ماریا راد

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.