Geskiede­nis: Bokser En­jin

AFR

Nam Wheels - - Front Page - Text Dr Hans Heese Im­ages Var­i­ous sources

Hierdie is nie ‘n By­belse sto­rie met ‘n snaakse nadraai nie; dis ‘n doo­dge­wone mouter­sto­rie.

Dit kom uit die dae toe mo­tors in Duit­s­land nog buitenge­wone name gehad het en die berg Fuji in Ja­pan ook die naam geword het van ‘n maatskappy wat skepe, vlieg­tuie en later mo­tors be­gin maak het.

On­langs kry ek ‘n in­ligt­ingstuk oor Subaru wat 50 jaar her­denk wat hulle wa­ter­verkoelde bok­seren­jins in hulle mo­tors ver­vaardig. Geluk!

Maar my gedagtes gaan toe terug na die jare van my jonkheid en dink toe aan die voor­ganger van die Subaru se leg­en­dariese suk­ses met sy vóórge­mon­teerde bok­seren­jin en die ge­bruik van vier dry­fasse van die­selfde lengte om elke wiel aan te dryf.

Subaru het nie hierdie kon­sep so op hulle eie ont­dek nie; hulle het bloot ‘n bestaande voor­beeld uit die vyftiger­jare ge­neem en dit ontleed, die swak punte ver­beter, ‘n stroombe­lynde bak­w­erk gegee en ‘n pro­duk geskep wat wêreld­wyd gere­spek­teer word. Hierdie manne wéét hoe om goeie mo­tors te maak.

Die Ja­pan­nese maatskappy (wat in die Tweede Wêrel­door­log vlieg­tuie gebou het) het toe na daai oor­log die nuwe naam Fuji gereg­istreer omvlieg­tuie en ve­ral skepe te bou.

Nie lank daarna, in die vyftiger­jare, het dw­ergmo­tors gevolg en in die vroeë ses­tiger­jare dan ook groter voor­wielaange­drewe mo­tors. Dit was ‘n tyd toe die res in Ja­pan nog die tra­di­sionele agter­wielaandry­wingswyse gevolg het.

Die groot deur­braak het in 1965 gekom toe Subaru ‘n model met ‘n wa­ter­verkoelde bok­seren­jin (vier­silin­der) met voor­wielaandry­wing in Tokio aan die pers bek­end ges­tel het.

Die Subaru 1000 sedan het op 14 Mei 1966 op die mark ver­skyn en ‘n vierdeur-stasiewa kort op sy hakke in 1967.

Die Subaru in­ge­nieurs het vanaf 1960 waarskyn­lik by Porsche, VW en Chevro­let se bok­seren­jins na idees gesoek. Die lugverkoel­ing was blyk­baar nie vir hulle aantrek­lik nie en het hul besluit om wa­ter­verkoel­ing te ge­bruik.

Die kon­sep van ‘ n per­ma­nente vier­wield­ryf Subaru, nev­er­maaind die bok­seren­jin, was toe al­reeds deeg­lik be­proef en deur nie­mand an­ders as die na-oor­logse WesDuitse leër wat in 1954 ges­tig is nie.

Die vo­er­tuig wat hulle on­der die ver­g­root­glas geplaas het, was geen an­der as die leg­en­dariese Go­liath veldwa.

Die nu­ut­ges­tigte Bun­deswehr het aan­vank­lik Britse Land Rovers ge­bruik wat in Duit­s­land mon­teer was.

Maar weens ‘n ge­brek aan buite­landse va­l­uta, was daar besluit dat die Wes-duit­sers hulle eie ligte 4x4 moes bou.

NAVO het spe­si­fikasies vir ‘n kwart-ton 4x4 opges­tel en dit aan die Duitse mo­torver­vaardi­gers oorge­laat om pro­totipes te bou vir veeleisende en lang­durige toets­ing. Auto Union (DKW), Porsche en Borg­ward het hi­erop gereageer en nie lank daarna met ‘ n reeks oor­spron­k­like 4x4 veld­vo­er­tuie voor die dag gekom.

Soos te wagte het die Porsche oor ‘n lugverkoelde bok­seren­jin (wat agter gemon­teer was) beskik en DKW se nuwe veldwa oor ‘n voorge­mon­teerde driesilin­der- tweesla­gen­jin.

Die nuwe “Go­liath” model van Borg­ward was aan­vank­lik net met ‘n tweeslin­der tweeslag een­heid (en di­rekte brand­stofin­spuit­ing) toegerus.

In 1957 is die Borg­ward Go­liath Jagdwa­gen se tweesla­gen­jin egter ver­vang met sy uit­son­der­like 1,100 cc vier­silin­der wa­ter­verkoelde bok­seren­jin.

Dit is juis hierdie uit­leg – met sy vier­wielaandry­wing - wat later so te sê Subaru se “han­delsmerk” sou word.

Die 1100 Go­liath wa­ter­verkoelde bok­seren­jin het iets in gemeen met die Subaru-geskiede­nis. Die bok­seren­jin is deur die Duitse vlieg­tu­ig­bouer Heinkel on­twerp en on­twikkel. Dit was ‘n maatskappy wat, soos Fuji-subaru ty­dens die Tweede Wêrel­door­log, uit­stek­ende veg­vlieg­tuie on­twikkel en gebou het... wat die Geal­lieerdes laat les opsê het.

Die Go­liath Jagdwa­gen, soos die vier­wiel­trek ge­noem is, het nooit regtig af­trek gekry nie. Of daar ooit enige mod­elle van dié Borg­ward veld­vo­er­tuig in­der­daad uit­gevoer is, is on­bek­end.

Auto Union het die kon­trak gekry om die Bun­deswehr tot en met 1968 met hulle Munga’s toe te rus.

Tog het ek as skoolkind in 1960 met groot opge­won­den­heid ‘n pam­flet, no­gal in Afrikaans, vir die Go­liath Jagwa by die plaaslike Borg­ward agent op Union­dale, me­neer Dawid Keller, on­der die oë gekry!

Apie le Roux, een van die Borg­ward in­vo­erders, moes ‘n Jagdwa­gen in Duit­s­land raak­ge­sien het vo­or­dat hy die verkoopspam­flette plaaslik laat druk het. Maar dit was eers in 1987 dat ek uitein­de­lik so ‘ n Jagdwa­gen in “lewende lywe” gesien het - in ‘n pri­vate Borg­ward mo­tor-mu­seum in Duit­s­land.

Oor die afge­lope tyd het ek met verskeie Subaru’s gery en kon nie ver­staan hoekom ek iets bek­ends gehoor het elke keer as ek die kleiner mod­elle, son­der tur­boaan­jag­ing, bestuur het nie.

Tot­dat ek weer aan die Go­liath 1100 gedink het wat hulle destyds in Keller se Garage op Union­dale in 1960 ge“-rev” het na­dat hulle die en­jin her­bou het...

Dit was een en die­selfde geluid as die Subaru s’n!

Wat my laat dink, Heinkel het die wa­ter­verkoelde bokser on­twerp, Borg­ward het hom in­ges­pan in sy Go­liath en later ook sy Ara­bella en op die ou einde het Subaru hom seker so na aan vol­maak ge­bring as wat ‘n mens seker kan!

Hart­lik geluk met die ver­jaardag en julle prestasie, Subaru!

Go­liath en die berg Fuji - Subaru vier 50 jaar van die wa­ter­verkoelde bok­seren­jin.

Newspapers in English

Newspapers from Namibia

© PressReader. All rights reserved.