Groot­ste sla­gen

ENGELAND, 9 14 JU­NI 1667

Alles over Geschiedenis - - Inhoud -

De tocht naar Chat­ham.

De Brit­ten mo­gen dan zin­gen dat ze de zee re­ge­ren, maar eind ze­ven­tien­de eeuw had­den ze op dat ge­bied ste­vi­ge con­cur­ren­tie. De Re­pu­bliek der Ze­ven Ver­e­nig­de Ne­der­lan­den was op zee na­me­lijk ze­ker net zo sterk en hoe­wel bei­de lan­den er een flink ko­lo­ni­aal net­werk op na hiel­den, la­gen hun thuis­ba­ses vlak­bij el­kaar. Om de En­gel­se eco­no­mie te be­scher­men nam het En­gel­se par­le­ment een wet aan die be­paal­de dat goe­de­ren naar Engeland al­leen door En­gel­se sche­pen ver­voerd moch­ten wor­den. Ne­der­land­se sche­pen wer­den bo­ven­dien ge­ën­terd en in­ge­no­men on­der het voor­wend­sel van ‘con­tro­les’ op smok­kel­waar. Dit was de oor­zaak van de Eer­ste En­gel­se Zee­oor­log. De lei­ders van Nederland dach­ten net zo’n ster­ke vloot te heb­ben als de En­gel­sen en gin­gen de strijd aan. Het bleek een mis­re­ke­ning, want waar de Ne­der­land­se vloot voor­al uit om­ge­bouw­de han­dels­bo­dems be­stond, had­den de Brit­ten éch­te oor­logs­sche­pen. De Eer­ste Zee­oor­log draai­de uit op een Ne­der­land­se ne­der­laag.

Maar de vre­de was ver te zoe­ken. In de ko­lo­ni­ën ging de strijd ge­woon door en over en weer wer­den sche­pen ge­kaapt. Toen de En­gel­sen een aan­tal for­ten in West-Afri­ka in­na­men, was dat de vonk voor de twee­de En­gel­se Oorlog. De­ze keer was de Ne­der­land­se vloot be­ter uit­ge­rust en zo­doen­de be­ter in staat om de En­gel­sen het hoofd te bie­den. De En­gel­se ma­ri­ne bleef wel in het voor­deel bij de zwa­re sche­pen. De Ne­der­land­se vloot be­stond voor een gro­ter deel uit lich­te­re sche­pen met ge­rin­ge­re diep­gang.

De strijd ging een tijd lang heen en weer. De En­gel­sen won­nen de Slag bij Lo­we­st­oft, waar de Ne­der­lan­ders ze­ven­tien sche­pen ver­lo­ren, waar­on­der het vlag­gen­schip De Een­dracht. Dit ont­plof­te en nam ad­mi­raal Van Ob­dam mee de dood in. Er was een op­vol­ger no­dig voor het ambt van de op­per­be­vel­heb­ber van de vloot. De oran­gis­ten scho­ven Cor­ne­lis Tromp, zoon van zee­held Maar­ten Tromp, naar vo­ren. Hij had de juis­te naam en had na Lo­we­st­oft een deel van de vloot we­ten te red­den. Maar raads­pen­si­o­na­ris Johan de Witt wil­de geen oran­gist als ad­mi­raal. Het kwam hem dan ook pri­ma uit dat Mi­chiel de Ruy­ter rond die tijd te­rug­keer­de van een straf­ex­pe­di­tie te­gen de En­gel­se ko­lo­ni­ën. De Ruy­ter werd op­per­be­vel­heb­ber en be­gon met het mo­der­ni­se­ren van de vloot­tac­tiek.

Er volg­den ver­schil­len­de zee­sla­gen, waar­on­der de enor­me Vier­daag­se Zee­slag die een gro­te Ne­der­land­se over­win­ning vorm­de. Toch wis­ten de En­gel­sen hun vloot op­nieuw uit te rus­ten.

Tot door­slag­ge­vend stra­te­gisch voor­deel kwa­men het voor geen van bei­den, hoe­wel zo­wel in Am­ster­dam als in Londen de bo­dem van de schat­kist in zicht kwam. Dat werd nog er­ger toen de En­gel­sen op 19 en 20 au­gus­tus 1666 een vloot koop­vaar­dij­sche­pen in de as leg­den. Nederland wil­de vre­de en dat kwam de En­gel­sen pri­ma uit. Zij wa­ren in­mid­dels zo blut dat hun gro­te slag­sche­pen wa­ren op­ge­legd.

Maar rond de on­der­han­de­lings­ta­fel trai­neer­den de En­gel­sen de boel. Frankrijk was in­tus­sen de Spaan­se Ne­der­lan­den bin­nen­ge­val­len en hoe­wel de Fran­sen of­fi­ci­eel Ne­der­land­se bond­ge­no­ten wa­ren, had de re­ge­ring geen zin in Frankrijk als buur­land. Als de En­gel­sen de on­der­han­de­lin­gen kon­den rek­ken, zou Nederland ge­dwon­gen zijn slech­te­re voor­waar­den te ac­cep­te­ren om de Fran­se drei­ging aan te pak­ken. Johan de Witt had een mid­del no­dig om de En­gel­sen snel tot een ak­koord te dwin­gen. De raads­pen­si­o­na­ris gaf de ma­ri­ne op­dracht om een ris­kan­te aan­val op de En­gel­se vloot­ha­ven bij Chat­ham uit te voe­ren. Het was een ge­vaar­lij­ke on­der­ne­ming die de vloot in een po­si­tie zou bren­gen waar­uit geen weg te­rug was als de En­gel­sen haar de pas af­sne­den.

Char­les V en Mat­thi­as De En­gel­se sche­pen HMS Char­les V en HMS Mat­thi­as wa­ren ei­gen­lijk in­ge­no­men Ne­der­land­se koop­vaar­ders: de Ca­ro­lus Quin­tus en de Gel­der­se Ruy­ter. Bei­de sche­pen wer­den ge­bruikt om de on­die­pe wa­te­ren van de Med­way te ver­de­di­gen te­gen...

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.