Je­an­ne d’Arc

De jon­ge mar­te­la­res die het Fran­se le­ger leid­de en de En­gel­sen doods­angst be­zorg­de.

Alles over Geschiedenis - - Helden & Schurken -

Je­an­ne d’Arc ge­loof­de hei­lig dat God haar had aan­ge­we­zen om het Fran­se le­ger aan te voe­ren te­gen de En­gel­se be­zet­ter. Haar over­tui­ging was zo groot dat ze ko­nin­gen uit­daag­de en he­le le­gers wist te in­spi­re­ren. Met die over­tui­ging ver­trok ze uit haar ge­boor­te­dorp naar het slag­veld. Tij­dens haar kor­te le­ven ver­an­der­de ze in een na­ti­o­naal sym­bool. Dit beeld cul­ti­veer­de ze zelf sterk en zou ui­t­ein­de­lijk lei­den tot haar dood.

Je­an­ne ein­dig­de niet al­leen in vlam­men, het was ook vuur waar­mee haar pa­tri­ot­tis­me be­gon. Ze werd in 1412 ge­bo­ren in het dorp­je Dom­ré­my. Aan de an­de­re kant van de na­bij­ge­le­gen Maas lag Bour­gon­disch ge­bied. Om­dat de Bour­gon­di­ërs bond­ge­no­ten wa­ren van de En­gel­sen, over­vie­len ze ge­re­geld Fran­se dor­pen. In ju­li 1428 moest de fa­mi­lie van Je­an­ne vluch­ten voor zo’n over­val. Toen ze te­rug­kwa­men, bleek dat de Bour­gon­di­ërs het he­le dorp, in­clu­sief de kerk en de oogst op het land had­den plat­ge­brand. Sinds haar twaalf­de of der­tien­de hoor­de Je­an­ne al stem­men van en­ge­len of hei­li­gen, die haar aan­moe­dig­den om vroom te blij­ven. Maar nu ga­ven ze haar een spe­ci­fie­ke op­dracht. De stem­men van de aarts­en­gel Mi­chael, de hei­li­ge Cat­ha­ri­na en de hei­li­ge Mar­ga­re­tha ga­ven haar op­dracht om Frankrijk in te trek­ken en con­tact op te ne­men met kroon­prins Ka­rel.

De al­li­an­tie van En­ge­land en Bour­gon­dië weer­hield Ka­rel er­van om zijn kroon op te ei­sen. Zijn te­gen­stan­ders hiel­den niet al­leen Pa­rijs be­zet maar ook de stad Reims, waar Fran­se kro­nin­gen tra­di­ti­o­neel plaats­von­den. Maar met de kro­ning was voor­lo­pig nog geen haast, want eerst moest de stad Or­léans ont­zet wor­den van de lang­du­ri­ge be­le­ge­ring door de En­gel­sen. De stad had hulp no­dig en Je­an­ne vond dat zij de aan­ge­we­zen per­soon was om die hulp te bren­gen. Op 13 mei 1428 kwam het zes­tien­ja­ri­ge meis­je aan in Vau­cou­leurs en smeek­te de be­vel­heb­ber van het gar­ni­zoen, Ro­bert van Baud­ri­court om haar een mi­li­tair es­cor­te te ge­ven zo­dat ze naar het hof van Ka­rel in Chi­non kon. De com­man­dant liet haar we­ten dat ze naar huis zou moe­ten gaan en slaag moest krij­gen van haar ou­ders. Maar Je­an­ne was niet ont­moe­digd en in ja­nu­a­ri van het jaar daar­op stond ze we­der­om in Vau­cou­leurs.

Ze zei het on­der­werp te zijn van een voor­spel­ling uit 1398, over een maagd die “het ko­nink­rijk Frankrijk zou be­vrij­den van zijn vij­an­den.” Baud­ri­court wees haar op­nieuw af, maar haar in­vloed groei­de on­der de plaat­se­lij­ke adel: voor­al de her-

“Ze had haar eer­ste vi­si­oen op haar twaalf­de, toen Sint Cat­ha­ri­na, Sint-Mi­cha­ël en Sint-Mar­ga­re­tha aan haar ver­sche­nen in een

ak­ker.”

tog van Lot­ha­rin­gen had in­te­res­se. Hoe­wel Je­an­ne wei­ger­de om een po­ging te doen om zijn jicht te ge­ne­zen, gaf de her­tog haar wel een klein es­cor­te. In februari on­der­nam ze de reis naar Chi­non, ge­kleed in man­nen­kle­dij, en werd ge­pre­sen­teerd aan het hof.

Kroon­prins Ka­rel toon­de zich voor­zich­tig, maar ook nieuws­gie­rig. Een ge­stoor­de ket­ter als ad­vi­seur aan­ne­men kon zijn ima­go ern­stig be­scha­di­gen. Maar het ver­haal van Je­an­ne sprak hem aan ge­zien zijn voor­lief­de voor as­tro­lo­gie en waar­zeg­ge­rij. Bo­ven­dien kon hij al­le hulp ge­brui­ken. Je­an­ne her­ken­de hem met­een tus­sen al­le ho­ve­lin­gen en be­na­der­de hem met een ver­kla­ring van trouw: “Door­luch­ti­ge heer kroon­prins, ik kom van en ben ge­stuurd door God om u en het ko­nink­rijk bij te staan.” Ka­rel was on­der de in­druk, maar wil­de dat Je­an­ne eerst ge­test zou wor­den voor­dat hij of­fi­ci­ë­le uit­la­tin­gen deed over haar claims. De be­lang­rijk­ste fi­guur in de­ze tests was Jo­lan­da van Ara­gon, één van de mach­ti­ge fi­gu­ren ach­ter Ka­rel en een ge­sle­pen stra­teeg. Na­dat was vast­ge­steld dat Je­an­ne in­der­daad een maagd was, werd ze on­der­vraagd door gees­te­lij­ken en the­o­lo­gen. Ze slaag­de met vlag en wim­pel. Of de ex­perts daadwerkelijk ge­loof­den dat Je­an­ne de stem­men van hei­li­gen en en­ge­len hoor­den, deed er niet toe. Ka­rel had nu een bood­schap­per van God aan zijn kant en Jo­lan­da be­reid­de een kon­vooi voor, dat de bood­schap­per kon aan­voe­ren.

In april 1429 ver­trok Je­an­ne, met een wit­te ba­nier in haar hand en ge­huld in een spe­ci­aal harnas dat Ka­rel had la­ten ma­ken. Ze had nog geen zwaard, maar kon­dig­de aan dat dit ge­von­den

zou wor­den on­der het al­taar in de kerk van Saint-Ca­ther­i­ne-de-Fier­bois. Het zwaard was een oud ge­schenk aan de kerk uit de tijd van de kruis­toch­ten en de vondst werd be­han­deld als

een won­der. Het vro­me ge­drag van Je­an­ne werd al snel be­roemd: ze dwong haar troe­pen om te stop­pen met vloe­ken en gooi­de pros­ti­tu­ees

het kamp uit. Ze dic­teer­de brie­ven aan

de En­gel­sen waar­in ze hen op­riep om Frankrijk te ver­la­ten om­dat ze

an­ders de toorn van God zou­den

“Je­an­ne stuur­de veel brie­ven naar de En­gel­sen en Bour­gon­di­ërs. Maar om­dat ze an­al­fa­beet was, moest ze de brie­ven dic­te­ren.”

voe­len. Als ge­sle­pen pro­pa­gan­dist liet Ka­rel de­ze brie­ven

breed ver­sprei­den. Maar Je­an­ne moest zich op

mi­li­tair ge­bied nog be­wij­zen. Ze

kwam aan in Or­léans, maar had

niet be­gre­pen dat haar troe­pen

al­leen ter on­der­steu­ning dien­den. Dit frus­treer­de haar, maar des­on­danks loods­te ze haar le­ger­tje langs de En­gel­sen de stad bin­nen, waar ze wer­den be­ju­beld door de in­wo­ners.

De ste­de­lin­gen mo­gen blij ge­weest zijn haar te zien, maar haar on­ge­duld om aan te val­len strook­te niet met de stra­te­gie van de an­de­re com­man­dan­ten. In haar frus­tra­tie be­klom ze de

mu­ren om de En­gel­sen uit de schel­den.

Toen men ui­t­ein­de­lijk toch be­sloot aan te val­len op 4 mei 1428, werd Je­an­ne niet op de

hoog­te ge­bracht. Ze werd wak­ker ter­wijl de ge­vech­ten al wa­ren los­ge­bar­sten. Ui­t­ein­de­lijk ar­ri­veer­de ze op tijd op het slag­veld om haar troe­pen aan te moe­di­gen. Ze ver­o­ver­den hun

doel, het klei­ne fort Saint-Loup. Het was de eer­ste over­win­ning voor Je­an­ne en haar zelf­ver­trou­wen groei­de. Ze dic­teer­de nog een laat­ste ul­ti­ma­tum­brief aan de En­gel­sen waar­in ze hen op­dracht gaf om te ver­trek­ken. Op 6 mei werd een vol­gen­de aan­val ge­daan en Je­an­ne nam zelf de lei­ding. De vij­and werd ver­sla­gen en de vol­gen­de dag vie­len de Fran­sen op­nieuw aan. Je­an­ne werd ge­raakt door een pijl, maar bleef vech­ten. Ze zei als eer­ste op de weer­gang van het fort Les Tou­rel­les ge­klom­men te zijn. De Fran­se be­vel­heb­bers ga­ven toe dat zij de troe­pen enorm had ge­ïn­spi­reerd. Or­léans was niet al­leen ont­zet, maar de En­gel­sen wa­ren to­taal op de vlucht ge­jaagd.

Nu Or­léans vrij was, wil­de Je­an­ne dat Ka­rel on­mid­del­lijk naar Reims zou gaan, maar de kroon­prins was te­rug­hou­den­der. Hij wil­de de En­gel­sen eerst uit de Loi­re-val­lei ver­ja­gen en ze za­mel­de geld in voor een veld­tocht. Het zou een maand du­ren voor­dat Je­an­ne weer op een slag­veld zou staan. In prin­ci­pe was de jon­ge her­tog van Alen­çon de be­vel­heb­ber, maar hij ge­loof­de hei­lig in de jon­ge vrou­we­lij­ke krij­ger en liet haar ge­re­geld de be­slis­sin­gen ne­men. Ze veeg­den de En­gel­se te­gen­stand snel aan de kant en be­le­ger­den Be­au­g­en­cy. Het En­gel­se gar­ni­zoen gaf zich over, om­dat het niet wist dat er een ont­zet­tings­macht aan­kwam. De Fran­sen gin­gen na de ver­o­ve­ring van Be­au­g­en­cy ach­ter de ont­zet­tings­troe­pen aan. De le­gers trof­fen el­kaar in de Slag bij Pa­tay, waar de on­voor­be­rei­de En­gel­sen wer­den ge­de­ci­meerd. Er vie­len meer dan 2000 do­den en op één na wa­ren al­le be­lang­rij­ke lei­ders ge­van­gen­ge­no­men. Je­an­ne speel­de geen gro­te rol bij de slag, maar dat deed er al­lang niet meer toe: haar le­gen­de groei­de ver­der.

Met de nieu­we stand van za­ken was Ka­rel be­reid om naar Reims te gaan en zich te la­ten kro­nen. Hij trok aan het hoofd van een groot ge­volg de stad bin­nen op 16 ju­li en werd de vol­gen­de dag ge­kroond, ter­wijl een trot­se Je­an­ne toe­keek. Ze wil­de wan­ho­pig graag Pa­rijs aan­val­len, maar Ka­rel koos er in plaats daar­van voor om Reims te ver­la­ten. De weg van de nieuw­bak­ken ko­ning werd bij de Sei­ne ech­ter ge­blok­keerd door En­gel­se troe­pen. Je­an­ne was bui­ten zin­nen van vreug­de: de eni­ge op­los­sing voor de ko­ning was een aan­val op Pa­rijs.

Ze stond bij de slot­gracht en riep de ver­de­di­gers op de stad over te ge­ven. Het eni­ge ant­woord was een pijl door haar been. Maar toen ko­ning Ka­rel hoor­de hoe­veel Fran­se ver­lie­zen er wa­ren, gaf hij Je­an­ne op­dracht zich te­rug te trek­ken.

De aan­val op Pa­rijs was mis­lukt en het nut van Je­an­ne d’Arc was nu twij­fel­ach­tig. Ka­rel gaf haar een er­fe­lij­ke adels­ti­tel maar zorg­de ook dat Je­an­ne aan het hof bleef, wat haar enorm frus­treer­de. Het was haar plicht om op het slag­veld te zijn en de vij­and van haar ge­boor­te­grond te ver­wij­de­ren. Ze moest niet ver­slon­zen aan een de­ca­dent ko­nings­hof.

In 1430 wa­ren de En­gel­sen klaar voor een groot­scheep­se ope­ra­tie om de ver­lo­ren ge­bie­den te her­o­ve­ren. Op 23 mei leid­de Je­an­ne een uit­val uit de stad Com­pi­èg­ne, maar de En­gel­sen sne­den haar te­rug­tocht af. Ze werd van haar paard ge­trok­ken en ge­van­gen­ge­no­men door Bour­gon­di­ërs.

De En­gel­sen moesten een voor­beeld stel­len en de Pa­rij­se the­o­lo­gen wil­den Je­an­ne ver­vol­gen voor ket­te­rij, af­go­de­rij en hek­se­rij. Er vond een koe­han­del plaats met de be­lang­rij­ke ge­van­ge­ne en ui­t­ein­de­lijk be­taal­den de En­gel­sen 10.000 pond om haar over te ne­men.

Tus­sen 21 februari en 17 maart werd ze on­der­vraagd. Al die tijd bleef haar ver­haal het­zelf­de.

Op 24 maart werd ze naar het scha­vot ge­bracht en kreeg ze te ho­ren dat ze haar bij­ge­loof moest af­zwe­ren en haar ver­haal moest in­trek­ken, an­ders zou ze ver­brand wor­den. Toen ze het von­nis hoor­de, wan­kel­de haar over­tui­ging voor het eerst. Voor het aan­we­zi­ge pu­bliek trok Je­an­ne haar ver­haal in en ze werd ver­oor­deeld tot le­vens­lan­ge op­slui­ting en het dra­gen van vrou­wen­kle­ding.

Twee da­gen la­ter be­dacht Je­an­ne zich. Ze eis­te de mis te be­zoe­ken en werd aan­ge­trof­fen in man­nen­kle­ding. Haar stem­men had­den haar ge­zegd dat haar af­zwe­ren ver­raad was. Er bleef nu nog maar één mo­ge­lijk­heid: haar exe­cu­tie. Op 30 mei mocht ze biech­ten en de mis bij­wo­nen voor­dat ze op het scha­vot werd ge­bon­den. Een do­mi­ni­caan­se pries­ter hield een groot pa­ro­chie­kruis voor haar, zo­dat ze het kon zien ter­wijl de vlam­men ho­ger uit­sloe­gen. De jon­ge krij­ger, die haar land tot zul­ke gro­te over­win­nin­gen had ge­leid, riep meer­maals “Je­zus!” uit voor­dat ze het be­wust­zijn ver­loor en stierf. Ka­rel VII, de ko­ning die zijn kroon aan haar had te dan­ken, stak geen vin­ger uit om haar te hel­pen. Je­an­ne was ge­reed­schap dat niet lan­ger nut­tig bleek. Maar in 1456 werd het von­nis na een lang on­der­zoek te­niet ge­daan en in 1920 werd Je­an­ne d’Arc ge­ca­no­ni­seerd door paus Be­ne­dic­tus XV. Te­gen­woor­dig is Je­an­ne een ka­tho­lie­ke hei­li­ge.

Je­an­ne d’Arc vond in 1431 de dood op de brand­sta­pel.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.