Wat als…?

Wat als de ge­al­li­eer­den de slag in de At­lan­ti­sche Oce­aan had­den ver­lo­ren?

Alles over Geschiedenis - - Inhoud -

Wat als de na­zi’s de Slag in de At­lan­ti­sche Oce­aan ge­won­nen had­den? In dat ge­val had­den de Brit­ten hun ver­zet in de oor­log niet lang meer vol kun­nen hou­den. In 1939 was Groot-Brit­tan­nië voor ze­ker de helft van zijn voed­sel­voor­zie­ning af­han­ke­lijk van im­port. Een ver­lo­ren slag in de At­lan­ti­sche Oce­aan was dus een groot pro­bleem ge­weest. Daar bo­ven­op was de Brit­se eco­no­mie in 1939-40 sterk af­han­ke­lijk van de ex­port van goe­de­ren. Om eco­no­misch te over­le­ven moest het land dus grond­stof­fen in­voe­ren en goe­de­ren uit­voe­ren. Zon­der vrij ma­ri­tiem ver­keer was dat prak­tisch on­mo­ge­lijk ge­weest. De Duit­sers ver­o­ver­den de Fran­se kust in de zo­mer van 1940, dus de oogst van dat jaar zou nog net bin­nen­ko­men.

Als de Duit­se po­gin­gen om de Brit­se ei­lan­den af te knij­pen in de win­ter van 1940-41 ge­slaagd wa­ren, had de Brit­se over­heid al bin­nen een paar we­ken, mis­schien een paar maan­den, een be­slis­sing moe­ten ne­men om con­ces­sies te doen je­gens de Duit­sers. Een gro­te Duit­se aan­val op de ei­lan­den zou niet zo snel ge­beu­ren, om­dat de Duit­sers het blok­ke­ren van de ei­lan­den niet kon­den com­bi­ne­ren met een in­va­sie. De gro­te vraag is in hoe­ver­re de Brit­se ei­lan­den echt een be­zet ge­bied zou­den zijn wor­den. In dat op­zicht is de si­tu­a­tie heel in­te­res­sant. Hoe had­den de Duit­sers de slag kun­nen win­nen? De mees­te ex­perts stel­len dat de Duit­sers de slag om de At­lan­ti­sche Oce­aan in 1939 had­den kun­nen win­nen met 300 duik­bo­ten. Daar staat het vol­gen­de te­gen­over: als de Duit­sers 300 duik­bo­ten had­den ge­had, had­den de Brit­ten 250 ja­gers, fre­gat­ten en an­de­re duik­boot­ja­gers ge­had. Je kunt één his­to­ri­sche fac­tor niet ver­an­de­ren en al­le an­de­re ge­lijk la­ten. De Brit­ten had­den hun ma­ri­ne toe­ge­spitst op de lo­gi­sche be­drei­ging: de Duit­se op­per­vlak­te­vloot. De rest zou­den ze uit­vo­ge­len toen het er­op aan­kwam, toen de cri­sis op zijn hef­tigst was. Heel sim­pel ge­zegd kon­den de Duit­sers de Slag in de At­lan­ti­sche Oce­aan niet win­nen. Maar de Brit­ten kon­den hem wel ver­lie­zen.

De groot­ste be­drei­ging voor de im­port in 1940-41 wa­ren de bom­bar­de­men­ten en blok­ka­des van de ka­naal­ha­vens door de Duit­se lucht­macht. Daar had de ma­ri­ne niets mee te ma­ken. Veel his­to­ri­ci leg­gen een ge­mak­ke­lij­ke maar ook fou­tie­ve kop­pe­ling tus­sen af­ge­no­men im­port en een toe­na­me in ver­lo­ren koop­vaar­dij­sche­pen. Zo een­vou­dig ligt het niet. De Duit­sers had­den niet de zee­macht om de Brit­ten in 1940-41 in één klap te ver­slaan. Een dood van dui­zend klei­ne snee­tjes lijkt een waar­schijn­lij­ker sce­na­rio, maar zelfs dat zou waar­schijn­lijk te lang du­ren. Uit­ein­de­lijk wa­ren de Duit­sers de mo­ti­ve­ren­de fac­tor in de At­lan­ti­sche Oce­aan. Als zij niets had­den ge­daan, had­den de ge­al­li­eer­den per de­fi­ni­tie ge­won­nen. Duits­land kon de oor­log in de At­lan­ti­sche Oce­aan dus al­leen win­nen in de win­ter van 1941 toen de Brit­ten er al­leen voor ston­den? Juist. De he­le we­reld stond ach­ter de Brit­ten, maar op dat mo­ment was Groot-Brit­tan­nië een soort Hans­je Brin­ker: met de vin­ger in de dijk en wach­tend op hulp. Dat is het eni­ge mo­ment waar­op de Duit­sers een hel­der, meet­baar en haal­baar doel heb­ben in de At­lan­ti­sche strijd, na­me­lijk: de Brit­ten door blok­ka­de dwin­gen om ze te over­ga­ve te dwin­gen. Hun pro­bleem was

al­leen dat ze niet de mid­de­len had­den om dit te be­rei­ken. Een van de groot­ste klap­pen voor de Brit­se im­port in de win­ter van 40-41 wa­ren de Duit­se lucht­aan­val­len tij­dens en na de Slag om En­ge­land. Voor de mees­te men­sen is daar geen as­so­ci­a­tie met de Slag in de At­lan­ti­sche Oce­aan, maar door de lucht­aan­val­len wer­den veel ha­vens langs de En­gel­se zuid- en oost­kust ge­slo­ten. Dat had een veel gro­te­re im­port­dip tot ge­volg dan wat er op zee ge­beur­de, want al­le lo­gis­tiek (per­so­neel, trei­nen, rol­lend ma­te­ri­eel) moest ver­plaatst wor­den naar de ha­vens in het wes­ten. In­tus­sen had Duits­land niet de on­der­zee­ërs om de Brit­ten echt te blok­ke­ren. In ja­nu­a­ri 1941 wa­ren er acht duik­bo­ten ope­ra­ti­o­neel be­schik­baar. Je gaat de Slag in de At­lan­ti­sche Oce­aan niet win­nen met acht duik­bo­ten en dus stuur­den de Duit­sers hun op­per­vlak­te­vloot er­op­uit.

Zo werd het in de win­ter van 1941 een ge­vaar­lij­ke tijd voor de Brit­ten. De gro­te slag­krui­sers Scharn­horst en Gn­ei­se­nau struin­den rond in de At­lan­ti­sche Oce­aan, net als de zwa­re krui­sers Hip­per en Scheer. Con­dor-lan­ge­af­stands­bom­men­wer­pers en Bl­ohm & Voss-vlieg­bo­ten pa­trouil­leer­den bo­ven zee. Con­dors vie­len zelfs koop­vaar­ders aan in de Oost-At­lan­ti­sche Oce­aan. De Duit­se on­der­zee­ërs be­gon­nen met hun be­ruch­te ‘wolfs­roe­del’-tac­tiek en be­haal­den enor­me suc­ces­sen. Maar het was al­le­maal net niet ge­noeg. Tij­dens de win­ter van 1941 trok­ken ze de leeuw aan zijn staart en kne­pen ze hem in de oren, maar toen de len­te kwam was al­les an­ders. De Duit­sers stuur­den het enor­me slag­schip Bis­mar­ck op pad, maar de he­le ope­ra­ti­o­ne­le si­tu­a­tie was om­ge­sla­gen. Als de Brit­ten toch had­den moe­ten op­ge­ven, had Ame­ri­ka dan een an­de­re uit­vals­ba­sis voor hun deel­na­me aan de oor­log kun­nen vin­den? Ja. In 1942 vie­len de ge­al­li­eer­den Frans Noord-Afri­ka bin­nen. De­ze lan­din­gen op de Ma­rok­kaan­se kust von­den plaats van­uit Ame­ri­kaan­se ha­vens als thuis­ba­ses. In fei­te had­den de Ame­ri­ka­nen zich via Noord-Afri­ka en het Ibe­risch Schier­ei­land een weg naar het vas­te­land van Eu­ro­pa kun­nen ba­nen. De NAVO had la­ter het­zelf­de plan voor het ge­val dat West-Eu­ro­pa en Groot-Brit­tan­nië in Sov­jet­han­den zou­den val­len. Zon­der Brit­se bond­ge­no­ten valt het na­tuur­lijk te be­twij­fe­len of de Ame­ri­ka­nen wel een Eu­ro­pe­se oor­log had­den wil­len voe­ren na de­cem­ber 1941. Met wat we we­ten van de Ame­ri­ka­nen in 1939-41 is het niet dui­de­lijk of ze had­den kun­nen le­ven met het nieu­we re­gime in Eu­ro­pa. In de zo­mer van 1941 was Ame­ri­ka nog niet se­ri­eus be­zig met een mo­bi­li­sa­tie.

“De vraag is of de Brit­ten had­den ge­ca­pi­tu­leerd of dat de re­ge­ring van­uit bal­ling­schap de strijd had voort­ge­zet.”

De vloot was nog in op­bouw, net als de in­fra­struc­tuur voor het enor­me le­ger dat in Eu­ro­pa zou ver­schij­nen in 1944. De mid­de­len wa­ren er nog niet in 1941 en Ame­ri­ka zou voor een moei­lij­ke be­slis­sing staan. Het meest waar­schijn­lij­ke sce­na­rio is dat ze een ak­koord had­den ge­slo­ten met na­zi-Eu­ro­pa, maar dat ze er te­ge­lij­ker­tijd wel voor zorg­den dat de na­zi’s niet ver­der west­waarts zou­den kun­nen ko­men. Had­den de Brit­ten van­uit Ca­na­da of an­de­re le­den van het Ge­me­ne­best ver­der kun­nen vech­ten? Ca­na­da ver­klaar­de zelf – als soe­ve­rein land, dus niet als on­der­deel van het Brit­se Rijk – na­zi-Duits­land de oor­log. Het is dus heel goed denk­baar dat de oor­log ver­der was ge­gaan. Er wa­ren bij­voor­beeld plan­nen om de Brit­se vloot naar Ca­na­de­se ha­vens te ver­hui­zen. Al­ler­lei ha­vens langs de oost­kust van Ca­na­da wer­den door­ge­me­ten om te kij­ken waar de sche­pen be­schut kon­den lig­gen. De vraag is dus: zou de Brit­se re­ge­ring zich over­ge­ven zo­als Frank­rijk en bui­gen voor de Duit­sers, of zou de Brit­se re­ge­ring ver­der gaan in bal­ling­schap en de strijd voort­zet­ten? Dat zou de si­tu­a­tie ook voor de Ame­ri­ka­nen be­ïn­vloe­den.

Wat had de val van Groot-Brit­tan­nië in 1941 be­te­kend voor de strijd in de Sov­jet-Unie? We gaan er­van­uit dat de val zou ko­men in het voor­jaar van 1941, want een eer­der of la­ter sce­na­rio is moei­lijk voor­stel­baar. Op dat mo­ment is het Lend-Lea­se-ver­drag al ge­te­kend en wor­den al gro­te hoe­veel­he­den ma­te­ri­eel zo­als P-40 jacht­vlieg­tui­gen van­uit Ame­ri­ka door­ge­voerd naar Rus­land. De Brit­ten stuur­den bo­ven­dien veel tanks naar Rus­land in de herfst van dat jaar. Re­cent on­der­zoek doet ver­moe­den dat meer dan veer­tig pro­cent van de Rus­si­sche tanks in de slag om Mos­kou, de­cem­ber 1941 Brit­se Ma­til­das en Va­len­ti­nes wa­ren. In dat ge­val is er nog maar een heel smal ven­ster waar­in Lend-Lea­se-ma­te­ri­aal naar Rus­land ge­bracht kan wor­den om nog op tijd te zijn voor de slag om Mos­kou. Er zijn his­to­ri­ci die aan­ne­men dat Rus­land zou heb­ben ge­ca­pi­tu­leerd als Mos­kou was ge­val­len. Toch is dat niet met ze­ker­heid te zeg­gen, maar de Brit­se hulp (dank­zij de open At­lan­ti­sche Oce­aan) zou in dat ge­val één van de be­lang­rijk­ste drijf­ve­ren van een la­te­re ge­al­li­eer­de over­win­ning zijn.

De ge­al­li­eer­de tan­ker Dixie Ar­row werd in 1942 ge­tor­pe­deerd door de U-71.

De Duit­se duik­boot­ba­ses in Frank­rijk wa­ren hon­der­den ki­lo­me­ters dich­ter bij de At­lan­ti­sche Oce­aan dan de ba­ses aan de Noord­zee.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.