In de schoe­nen van ...

HEKSEN TESTEN ALS BE­ROEP, SCHOT­LAND, 1648 1677

Alles over Geschiedenis - - Inhoud -

Een Schot­se hek­sen­prik­ker.

In veel de­len van Eu­ro­pa ge­loof­de men dat een ver­bond met de dui­vel een merk­te­ken ach­ter­liet op het li­chaam. Dit gaf aan dat de heks ei­gen­dom was van de dui­vel. Als de heks in dit merk­te­ken ge­sto­ken werd, deed het geen pijn en vloei­de er geen bloed. Prik­tests wer­den eerst nog uit­ge­voerd door pries­ters, maar in Schot­land zou er een be­roep voor ont­staan: de hek­sen­prik­kers. Het pres­ti­ge en de in­vloed van dit be­roep be­gon­nen af te ne­men toen er steeds meer vraag­te­kens re­zen bij hun au­to­ri­teit.

VROEG OPSTAAN

Hoe­wel er meest­al ge­noeg werk was in de di­rec­te om­ge­ving, was dat niet al­tijd het ge­val. Hek­sen­prik­kers moesten soms een flink eind rei­zen, ze­ker als ze een goe­de re­pu­ta­tie had­den. In één ge­val moest een Schot­se hek­sen­prik­ker zelfs de grens over naar En­ge­land om daar van hek­se­rij ver­dach­te men­sen te prik­ken.

VERZAMEL DE UITRUSTING

Het be­lang­rijk­ste ge­reed­schap van de hek­sen­prik­ker was, niet ver­ras­send, een naald. Hoe­wel zijn werk­tuig ook wel werd om­schre­ven als een flink mes, heb­ben bron­nen uit die tijd het over een speld­ach­tig ge­reed­schap. Kort­om: lang, scherp en dun. De naald was door­gaans van ko­per en zo’n vijf tot ze­ven cen­ti­me­ter lang. Er werd ook wel ge­spro­ken van een nep­naald met een in­schuif­ba­re punt, die ge­bruikt werd om re­sul­ta­ten te ver­val­sen en ie­mand on­te­recht te ver­oor­de­len.

STEEKPENNINGEN AAN­NE­MEN

Het prik­ken werd meest­al ge­daan op de lo­ca­tie waar ver­dach­ten ge­van­gen za­ten.

Vaak was dat de ge­van­ge­nis of een ka­mer van een zwaar­be­waakt huis dat hier­voor werd aan­ge­we­zen. Een rij­ke ver­dach­te kon de prik­ker een steek­pen­ning aan­bie­den om ze­ker te we­ten dat er geen merk­te­ken ge­von­den zou wor­den. An­ders­om kon­den prik­kers ook geld aan­ne­men om wél be­wijs te le­ve­ren te­gen een ver­dach­te.

PRIK DE VER­DACH­TEN

Er wa­ren ge­tui­gen bij het prik­ken, meest­al om­dat ze nieuws­gie­rig wa­ren maar ook voor de vorm. Zij kon­den ‘con­tro­le­ren’ dat het prik­ken vol­gens de re­gels ging. Bij de ver­ne­de­ren­de pro­ce­du­re wer­den ver­dach­ten deels uit­ge­kleed, waar­na de prik­ker el­ke moe­der­vlek be­werk­te met zijn naald. Soms ging men zelfs zo ver om de ver­dach­te te sche­ren zo­dat er geen merk­te­kens on­der het haar ver­bor­gen zou­den blij­ven. Het kon snel gaan: soms wer­den meer dan der­tig ver­dach­ten ge­prikt in één ses­sie.

UIT­SPRAAK DOEN

Als een vlek of merk geen pijn deed en geen bloed gaf, was dat een dui­de­lijk te­ken van de dui­vel. De ver­dach­te had vrij­wel ze­ker een pact met de dui­vel ge­slo­ten. Als één of zelfs meer van die te­kens ge­von­den wer­den bij een per­soon, werd die­ge­ne al snel schul­dig be­von­den aan hek­se­rij. Ze wer­den op­ge­slo­ten en vaak ge­ëxe­cu­teerd.

BELONING OPSTRIJKEN

Hek­sen­prik­kers wer­den pri­ma be­loond voor hun werk. Ene Jo­hn Kin­caid kreeg voor een zaak meer dan een pond be­taald, wat in die tijd goed was voor veer­tig bro­den. Een an­de­re prik­ker kreeg 20 shil­lings voor el­ke heks die werd ver­oor­deeld, wat zon­der eni­ge twij­fel een ste­vi­ge aan­moe­di­ging was om de boel te be­drie­gen. Na­tuur­lijk werd van zul­ke con­struc­ties ge­re­geld mis­bruik ge­maakt door de prik­kers.

ONTDUIK KRI­TIEK

Hek­sen­prik­kers had­den een ge­vaar­lij­ke po­si­tie in de maat­schap­pij. Als één van hen kri­tiek te ver­du­ren kreeg, was dat voor hen al­len ge­vaar­lijk. Zo werd Jo­hn Kin­caid ge­ar­res­teerd en op­ge­slo­ten in 1662 toen hij zijn boek­je te bui­ten ging. In 1650 werd een an­de­re prik­ker, Ge­or­ge Ca­thie, ook op­ge­pakt om­dat hij zijn ambt mis­bruik­te.

BIDDEN VOOR HET SLAPEN

Als ze ge­luk had­den, werd het on­der­dak voor een prik­ker ge­re­geld en wer­den zijn reis­kos­ten ge­dekt. Af­han­ke­lijk van de stem­ming van het mo­ment kon een prik­ker ook uit­ge­no­digd wor­den om te di­ne­ren bij de plaat­se­lij­ke pre­di­kant en an­de­re ambts­be­kle­ders die bij de hek­sen­za­ken van die dag be­trok­ken wa­ren. Daar­na ging de prik­ker vroeg naar bed om te bidden en te slapen. De vol­gen­de dag moest hij weer vroeg ver­trek­ken naar de vol­gen­de heksen.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.