Hel­den & schur­ken

Was de­ze Frie­se ko­ning echt de laat­ste voor­vech­ter van de vrije hei­de­nen in Ne­der­land of was hij ge­woon een bloed­dor­sti­ge krijgs­heer?

Alles over Geschiedenis - - Inhoud -

Ko­ning Rad­boud.

Ne­der­land om­streeks 700 n.Chr. Het ge­he­le land is on­der con­tro­le van het chris­te­lij­ke Fran­ki­sche Rijk. Heel het land? Nee, een klei­ne strook langs de kust is in han­den van de Frie­zen, een hei­dens volk dat zich ver­zet te­gen de Fran­ken. Zo zou een strip­ver­haal over het le­ven van ko­ning Rad­boud (in het Fries Redbad en oud-Fries Rêd­bêd) kun­nen be­gin­nen. Hoe­wel er te­gen­woor­dig de no­di­ge my­tho­lo­gi­se­ring rond zijn fi­guur heeft plaats­ge­von­den, staat het bui­ten kijf dat hij een tijd lang de eni­ge ech­te rem was op de uit­brei­ding van de Fran­ki­sche macht en de ker­ste­ning van Noord­west-Eu­ro­pa.

De Fran­ken wa­ren een Ger­maan­se stam die ont­ston­den uit veel Ger­maan­se vol­ke­ren, waar­on­der de Ba­ta­vie­ren. Rond de val van het Ro­mein­se Rijk trok­ken zij naar wat nu Bel­gië en Noord-Frank­rijk is, waar ze een ko­nink­rijk sticht­ten on­der de Mero­vin­gi­sche ko­nin­gen. Op­val­lend was dat zij als volk al snel het chris­te­lij­ke ge­loof aan­na­men. An­ders dan veel an­de­re Ger­maan­se vol­ke­ren volg­den zij bo­ven­dien het Ro­mein­se ka­tho­li­cis­me in plaats van het meer ge­brui­ke­lij­ke Ari­a­nis­me, zo­als de Go­ten of Ale­man­nen. De Fran­ken wer­den al snel mach­ti­ger en zou­den uit­ein­de­lijk het nieu­we gro­te Noord-Eu­ro­pe­se kei­zer­rijk wor­den met de kro­ning van kei­zer Ka­rel de Gro­te. Maar voor­dat het zo­ver was ston­den er de no­di­ge hei­den­se vol­ke­ren in de weg, zo­als de Frie­zen en de Sak­sen.

De Frie­zen kre­gen voor het eerst een ver­e­nigd ko­nink­rijk dank­zij hun cen­tra­le lig­ging op de han­dels­rou­tes tus­sen de Fran­ken, de Sak­sen, de De­nen en de in­mid­dels in En­ge­land ge­ves­tig­de An­gel­sak­sen. Toen Sla­vi­sche vol­ke­ren het steeds moei­lij­ker maak­ten om van­uit de Oost­zee naar de Mid­del­land­se Zee te ko­men, won de Noord­zee (en dus de Frie­se kust) nog meer aan be­lang. De­ze zee­han­del en de vrucht­ba­re grond maak­ten de Frie­se ge­bie­den tot een aan­trek­ke­lij­ke prooi voor de Fran­ken. Gaan­de­weg ver­sterk­te Fries­land zich tot een ste­vig rijk, waar­van Rad­boud on­ge­twij­feld de be­kend­ste ko­ning was.

“In de Slag bij Keu­len wa­ren de Fran­ken on­der de mach­ti­ge Ka­rel Mar­tel geen par­tij voor Rad­boud

en de Frie­zen.”

Mys­te­ri­eu­ze oor­sprong

Over Rad­boud is heel wei­nig be­kend voor­dat hij ko­ning werd. Zo staat niet vast wan­neer hij ge­bo­ren is, of zelfs wie zijn ou­ders wa­ren. Zijn voor­gan­ger als heer­ser van Fries­land, was ko­ning Ald­gisl en in la­te­re kro­nie­ken wordt die als zijn va­der ge­noemd. In bron­nen uit hun ei­gen tijd is daar ner­gens spra­ke van, wat de no­di­ge in­te­res­san­te the­o­rie­ën op­le­vert over de re­la­tie tus­sen Ald­gisl en Rad­boud. Had Ald­gisl geen kin­de­ren en was Rad­boud de bes­te keu­ze? Was hij verre fa­mi­lie van de vo­ri­ge ko­ning of heeft Rad­boud de macht ge­gre­pen? Wat zijn ach­ter­grond ver­der ook is, het is dui­de­lijk dat Rad­boud uit een mach­ti­ge fa­mi­lie kwam en zo­doen­de ge­noeg po­li­tie­ke steun had om ko­ning te wor­den na­dat Ald­gisl om­streeks 680 stierf.

Toen Rad­boud een­maal aan de macht was, werd er meer over hem ge­schre­ven en daar­om we­ten we een stuk meer over zijn heer­schap­pij dan over zijn ka­rak­ter. Hoe­wel hij door­gaans wordt ge­zien als een mach­ti­ge en suc­ces­vol­le heer­ser, be­gon zijn be­wind te­leur­stel­lend. Rad­boud nam het na­me­lijk op te­gen een ge­sle­pen vij­and: de Fran­ki­sche hof­mei­er Pe­pijn van Her­stal.

De taak van hof­mei­er be­hels­de ooit het co­ör­di­ne­ren van de Fran­ki­sche hof­hou­ding, maar ver­an­der­de steeds meer in een po­li­tie­ke func­tie. Pe­pijn was een zeer mach­ti­ge man, met gro­te be­zit­tin­gen langs de Moe­zel en de Maas en in de Ei­fel. Hoe­wel hij een func­ti­o­na­ris was van het Fran­ki­sche Rijk, was hij in macht te ver­ge­lij­ken met een ko­ning zo­als Rad­boud. Zijn ge­bie­den la­gen in de re­gio die de Fran­ken Au­stra­sië noem­den. Ook wat nu Ne­der­land is, hoor­de daar­bij.

De bot­sing tus­sen het Fries­land van Rad­boud en de Fran­ken on­der Pe­pijn liet niet lang op zich wach­ten. De slag bij Do­re­stad (690) werd een zwa­re ne­der­laag voor de Frie­zen en Rad­boud moest al snel vre­de slui­ten. Daar­bij de­den de Frie­zen af­stand van hun ge­bie­den en ste­den ten zui­den van de Ou­de Rijn, on­der an­de­re de plaat­sen Do­re­stad en Tra­jec­tum (Utrecht). Toch zijn er aan­wij­zin­gen dat de over­win­ning niet ge­heel een­zij­dig was. Zo hoor­de bij de vre­des­over­een­komst een hu­we­lijk tus­sen een doch­ter van Rad­boud, Theu­des­in­da, en de zoon van Pe­pijn, Gri­moald.

Dit lijkt niet op een ge­brui­ke­lijk ver­drag tus­sen over­win­naar en ver­sla­ge­ne. Mo­ge­lijk wa­ren de Fran­ki­sche ver­lie­zen on­danks de over­win­ning zo zwaar dat Pe­pijn voor­lo­pig geen oor­log meer wil­de. In elk ge­val heeft het er al­le schijn van dat hij Rad­boud voor­lo­pig lie­ver te vriend had.

Machts­mis­bruik en meer oor­log

Vol­gens een aan­tal bron­nen re­geer­de Rad­boud na de oor­log van­uit de ves­ting Vel­se­re­burg, waar de hui­di­ge ge­meen­te Vel­sen naar ver­noemd is. On­danks het ge­voe­li­ge ver­lies van Do­re­stad en Tra­jec­tum had hij nog al­tijd een rijk ge­bied te re­ge­ren, waar hij graag de vruch­ten van pluk­te. Hij mis­bruik­te de Fran­ki­sche drei­ging om zich te ver­rij­ken ten kos­te van zijn lo­ka­le te­gen­stan­ders. Zo be­schul­dig­de hij som­mi­ge le­den van de adel van ver­raad en sa­men­wer­king met de Fran­ken, zo­dat hij hun land­goe­de­ren kon in­pik­ken.

Na een paar jaar vre­de lag er op­nieuw oor­log in het ver­schiet. De dood van de mach­ti­ge Pe­pijn van Her­stal le­ver­de een machts­va­cu­üm op in

“Rad­boud kwam uit een mach­ti­ge fa­mi­lie en had daar­om ge­noeg po­li­tie­ke steun om ko­ning te wor­den.”

Au­stra­sië en zo­als zo vaak werd dat va­cu­üm ge­vuld met een bur­ger­oor­log. Dit was voor Rad­boud een veel te gro­te kans om te la­ten lig­gen. Nu kon hij het ver­lies van Do­re­stad en Tra­jec­tum weer goed­ma­ken! Hij werd be­na­derd door Ra­g­am­fred, een an­de­re Fran­ki­sche hof­mei­er, die een bond­ge­noot­schap wil­de slui­ten om de erf­ge­na­men van Pe­pijn aan te pak­ken. Ze zou­den een ge­za­men­lij­ke aan­val star­ten, Rad­boud uit het noor­den en Ra­g­am­fred van­uit het zui­den. De veld­tocht be­gon met de her­o­ve­rin­gen van Do­re­stad, Tra­jec­tum en de om­lig­gen­de ge­bie­den die na 690 ver­lo­ren wa­ren ge­gaan. Na­dat hij de ste­den in han­den had, voer Rad­boud met zijn le­ger de Rijn op.

Bij Keu­len wacht­te er we­der­om een le­gen­da­ri­sche Fran­ki­sche leider op Rad­boud: Ka­rel Mar­tel, een zoon van Pe­pijn. De­ze la­te­re hof­mei­er zou be­roemd wor­den als de man die bij Poi­tiers een is­la­mi­tisch le­ger uit Span­je ver­sloeg. Hij was dus ze­ker een ge­ta­len­teerd le­ger­lei­der, maar zijn le­ger was haas­tig bij­een ge­sprok­keld met maar wei­nig er­va­ren strij­ders. In de veld­slag die volg­de wa­ren ze geen par­tij voor de Frie­zen en Rad­boud keer­de, over­la­den met ge­plun­der­de rijk­dom­men, te­rug naar Fries­land. Zijn rijk had nu zijn groot­ste om­vang be­reikt. Op­mer­ke­lijk ge­noeg wist Ka­rel Mar­tel la­ter de le­gers van Ra­g­am­fred wél te ver­slaan en zo kwam een ein­de aan de bur­ger­oor­log. Ka­rel zou één van de mach­tig­ste Fran­ken wor­den en zijn naam ge­ven aan de Karo­lin­gi­sche dy­nas­tie, waar Ka­rel de Gro­te deel van uit­maak­te.

Rond de­ze tijd trok de chris­te­lij­ke zen­de­ling Bo­ni­fa­ti­us door de Frie­se ge­bie­den. Hoe­wel hij veel ver­woes­te ker­ken aan­trof, werd hij vol­gens zijn la­te­re bi­o­gra­fen met open ar­men ont­van­gen. Zijn mis­sie­werk was on­der de hei­den­se Frie­zen ech­ter aan do­ve­mans­oren ge­richt en zo ver­trok Bo­ni­fa­ti­us te­leur­ge­steld weer naar En­ge­land. Op een la­te­re mis­sie naar Fries­land, zou hij bij Dok­kum ver­moord wor­den.

Nu zijn Fran­ki­sche vij­an­den een klap had­den ge­had, wil­de Rad­boud pro­fi­te­ren van de si­tu­a­tie. Hij ver­za­mel­de we­der­om een flink le­ger om het Fran­ki­sche ge­bied bin­nen te val­len, maar daar­toe kreeg hij nooit de ge­le­gen­heid. Net als zijn af­komst is ook de dood van ko­ning Rad­boud mys­te­ri­eus. Hij stierf laat in de zo­mer van 719, vol­gens de mees­te bron­nen aan een ern­sti­ge ziek­te. Of hij zijn dood zag aan­ko­men is niet be­kend, maar zijn ge­brek aan voor­zorgs­maat­re­ge­len doet ver­moe­den dat het vrij on­ver­wacht was.

Rad­boud werd op­ge­volgd door ko­ning Pop­po, waar we wei­nig over we­ten. Vol­gens som­mi­gen was hij een zoon van Rad­boud, maar daar is geen be­wijs voor. Er is daar­en­te­gen wel een Pop­po die een deel van Rad­bouds le­ger heeft ge­leid te­gen de Fran­ken. Waar­schijn­lijk nam de­ze strijd­mak­ker van de ko­ning de macht over. Te­gen de ta­len­ten van Ka­rel Mar­tel had hij hoe dan ook wei­nig in te bren­gen en van 720 tot 734 ver­o­ver­den de Fran­ken Fries­land de­fi­ni­tief.

Er zijn geen ei­gen­tijd­se af­beel­din­gen van Rad­boud. De­ze af­beel­ding is uit een veel la­te­re bron. De ko­ning wordt niet erg flat­teus af­ge­beeld en zijn kle­ding is veel la­ter mid­del­eeuws.

Fries­land rond het jaar dat Rad­boud stierf. Hij zou zijn laat­ste gro­te veld­tocht nooit meer uit­voe­ren en zo was dit het maxi­ma­le be­reik van zijn macht.

De wa­pens van het Frie­se le­ger wa­ren voor­al spe­ren en bij­len. Zwaar­den wa­ren voor­be­hou­den aan de ab­so­lu­te eli­te. Hie­rin ver­schil­den zij wei­nig van de an­de­re hei­den­se Ger­maan­se vol­ke­ren.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.