4K-mo­ni­to­ren on­der Li­nux

4K-mo­ni­to­ren on­der Li­nux

C’t Magazine - - Inhoud - Thor­sten Leem­huis

Voor een goe­de wer­king van 4Kmo­ni­to­ren on­der Li­nux met be­die­nings­ele­men­ten die groot ge­noeg zijn, moe­ten de dri­ver, desktopom­ge­ving en pro­gram­ma’s al­le­maal mee­wer­ken. Op al­le drie de ge­bie­den zijn nog wel wat pro­ble­men, zo­als on­ze er­va­rin­gen met de mo­ni­to­ren op pa­gi­na 96 la­ten zien. In eer­ste in­stan­tie wa­ren we po­si­tief ver­rast bij het tes­ten met drie mo­der­ne gra­fi­sche chips en re­cen­te Ubuntu-ver­sies. Ze stuur­den de ge­tes­te scher­men al­le­maal au­to­ma­tisch aan met 60 Hz op hun na­ti­ve scherm­re­so­lu­tie. Maar dat gold al­leen bij het aan­slui­ten via Dis­playPort, via hd­mi le­ver­den al­le gpu's een beeld ver­ver­sing s fre­quen­tie van slechts 30 Hz. Daar­door ogen bij­voor­beeld het ver­plaat­sen van ven­sters en de muis­aan­wij­zer schok­ke­rig. Som­mi­ge ge­brui­kers krij­gen zelfs hoofd­pijn bij zo’n la­ge fre­quen­tie.

Bij tests met In­tels ge­ïn­te­greer­de gpu lag de oor­zaak bij het ge­bruik­te Asus Pri­me Z270-A moe­der­bord. Net als veel an­de­re mo­der­ne moe­der­bor­den voor In­tel-pro­ces­sors ont­breekt een HD­MI 2.0-aan­slui­ting. De dri­ver kan daar­door al­leen HD­MI 1.4 ge­brui­ken, dat bij een 4K-re­so­lu­tie maxi­maal 30 Hz on­der­steunt. Bij het aan­slui­ten op een Nvi­dia GeFor­ce GTX 1060 was de schul­di­ge de stan­daard ge­bruik­te Nou­veau-dri­ver, die ook geen HD­MI 2.0 on­der­steunt. De opens­our­ce­dri­ver on­der­steunt so­wie­so slechts een frac­tie van de func­ti­o­na­li­teit van die en an­de­re mo­der­ne GeFor­ce-chips. Veel Li­nux-ge­brui­kers in­stal­le­ren daar­om toch de fa­bri­kant ei­gen, uit­ge­brei­de­re dri­ver van Nvi­dia, die wel al een tijd­je HD­MI 2.0 on­der­steunt.

Ook bij een AMD Ra­de­on RX 460 was de dri­ver de achil­les­hiel. De do o rAM D on­der­steun­de open sour­ce dri­ver kan even­eens niet over­weg met HD­MI 2.0. De fa­bri­kant ei­gen dri­ver uit­brei­ding AMDGPU-Pro kan dat wel en ac­ti­veert au­to­ma­tisch de ho­ge­re beeld ver­ver­sing s fre­quen­tie. AMD maakt die ech­ter al­leen ge­schikt voor een hand­vol dis­tri­bu­ties. Daar­van is Ubuntu 16.04 de eni­ge die op thuis­ge­brui­kers (of kan­toor-pc’s) is ge­richt. Bij nieu­we­re Ubuntu-ver­sies en an­de­re dis­tri­bu­ties is die dri­ver he­le­maal niet te in­stal­le­ren of al­leen met veel ge­knut­sel. Dat­zelf­de geldt voor de ker­nel­pat­ches die als­nog HMDI 2.0-on­der­steu­ning toe­voe­gen aan de opens­our­ce amdgpu-dri­ver. Ze ma­ken deel uit van een ver­za­me­ling kern el aan­pas­sin­gen die AMD ont­wik­kelt als DC (Dis­play Co­re, voor­heen DAL). Die moet uit­ein­de­lijk wor­den op­ge­no­men in de ker­nel en zo HD­MI 2.0-on­der­steu­ning aan Li­nux-dis­trub­ties toe­voe­gen. Maar voor het zo­ver is, moet er vol­gens de com­mu­ni­ty nog veel ge­beu­ren.

Aan­slui­ten en aan de slag – zo mak­ke­lijk is het ge­bruik van een mo­ni­tor met een heel ho­ge re­so­lu­tie on­der Li­nux he­laas niet. Voor­al als het om de desktopin­ter­fa­ce gaat moet je zelf in­grij­pen, an­ders wor­den be­die­nings­ele­men­ten te klein weer­ge­ge­ven.

Op­per­vlak­kig

Er is nog een an­de­re hin­der­nis dan de dri­vers. Op scher­men van 150 ppi (pixels per inch) of meer wor­den let­ters, pic­to­gram­men en an­de­re ele­men­ten van de gra­fi­sche ge­brui­kers­in­ter­fa­ce erg klein weer­ge­ge­ven als je de maxi­ma­le re­so­lu­tie ge­bruikt. Leuk voor ge­brui­kers met erg goe­de ogen om­dat je dan veel meer werk­ruim­te krijgt, maar voor al­le an­de­ren zijn tek­sten en knop­pen ge­woon te klein. Mo­der­ne desktops on­der­van­gen dat pro­bleem door hun ei­gen in­ter­fa­ce en die van veel pro­gram­ma’s gro­ter te scha­len.

De sinds een jaar of drie in Li­nux-desktops in­ge­bouw­de schaal­func­ties had­den aan­van­ke­lijk ech­ter al­ler­lei kin­der­ziek­ten [1]. Een test met Ubuntu Desktop 16.04.2 en Ku­buntu en Ubuntu Gno­me 17.04 moet uit­wij­zen of de si­tu­a­tie on­der­tus­sen ver­be­terd is. Dat be­gon slecht: geen van de ge­tes­te desktops gaf de be­die­nings­ele­men­ten au­to­ma­tisch gro­ter weer, hoe­wel dat tech­nisch ge­zien mo­ge­lijk is. Ge­brui­kers moe­ten daar­om bij al­le desktops zelf aan de slag.

Uni­ty

In de stan­daard desktop van Ubuntu stel je de schaalfac­tor in bij Dis­plays bij de Sy­s­tem Set­tings met de schuif­re­ge­laar 'Sca­le for me­nu and tit­le bars'. Bij een ge­he­le waar­de zo­als 2 gaat dat pri­ma en hoeft de desktop al­leen al­les twee­maal zo groot te ma­ken. De be­die­nings­ele­men­ten van de desktop krij­gen dan een for­maat dat goed past bij mo­ni­to­ren met een pixel­dicht­heid van 200 ppi of meer. Maar dat heeft geen en­ke­le van de op pa­gi­na 96 ge­tes­te 4Kmo­ni­to­ren.

Voor mo­ni­to­ren met een ppi van tus­sen 150 en 185 is een schaalfac­tor van 2 niet zo ge­schikt. Be­die­nings­ele­men­ten wor­den dan voor veel ge­brui­kers te groot en ne­men te veel werk­ruim­te in be­slag. Voor der­ge­lij­ke mo­ni­to­ren zijn ge­tal­len als 1,5 of 1,66 tot 1,75 be­ter ge­schikt. Dat is wel las­ti­ger om­dat bij het op het scherm zet­ten van de in­ter­fa­ce dan veel zwaar­der ge­re­kend moet wor­den. Dat gaat niet bij al­les op de desktop even goed, waar­door er schoon­heids­fout­jes zicht­baar zijn bij de in­ter­fa­ce-ele­men­ten van Uni­ty en van som­mi­ge pro­gram­ma’s. Som­mi­ge daar­van val­len met­een op: in het over­zicht van de sys­teem­in­stel­lin­gen zijn som­mi­ge tek­sten bij­voor­beeld af­ge­sne­den. Ver­der klopt de af­stand tus­sen de pic­to­gram­men niet en tek­sten staan niet ge­cen­treerd on­der de pic­to­gram­men. Som­mi­ge fout­jes zie je pas als je goed kijkt. De tab­bla­den bij veel toe­pas­sin­gen zijn niet goed van el­kaar ge­schei­den en de op­schrif­ten soms af­ge­sne­den.

Sluit je twee mo­ni­to­ren aan, dan kun je de schaalfac­tor van me­nu- en ti­tel­bal­ken in Uni­ty per mo­ni­tor in­stel­len. De in­houd van de ven­sters wordt ech­ter over­al het­zelf­de ge­schaald. De be­tref­fen­de schaalfac­tor is af­ge­leid van de al­ge­me­ne ver­gro­tings­fac­tor die je in­stelt via 'Sca­le all win­dow con­tents to match'. Die in­stel­ling is niet toe­ge­spitst op het ge­bruik van sterk ver­schil­len­de mo­ni­to­ren. Als de ppi-waar­den te veel van el­kaar af­wij­ken, zal de weer­ga­ve op het ene scherm te groot lij­ken of juist te klein.

Gno­me

De Gno­me-desktop kiest van­af 192 ppi au­to­ma­tisch een schaalfac­tor van 2 om de be­die­nings­ele­men­ten groot ge­noeg te ma­ken. Aan­ge­zien de ge­tes­te mo­ni­to­ren

al­le­maal on­der die waar­de blij­ven, moet die ver­gro­ting hand­ma­tig ge­ac­ti­veerd wor­den. Dat kan met de Tweak Tool van Gno­me, die staat bij de Uti­li­ties in het pro­gram­ma­over­zicht. De schaalfac­tor stel je in bij de ca­te­go­rie Win­dows on­der HiDPI bij 'Win­dow sca­ling'. He­laas kun je daar al­leen ge­he­le ge­tal­len in­stel­len om­dat de Gno­me-ont­wik­ke­laars pro­ble­men zo­als bij Uni­ty wil­len ver­mij­den. De oor­za­ken daar­van wor­den wel aan­ge­pakt: bij de ko­men­de Gno­me-ver­sie 3.26 (ver­wacht in sep­tem­ber) moe­ten ook an­de­re ge­tal­len mo­ge­lijk zijn. In com­bi­na­tie met X11op­vol­ger Way­land zou Gno­me zelfs voor el­ke mo­ni­tor een ei­gen schaalfac­tor kun­nen ge­brui­ken.

KDE Plas­ma

Bij Plas­ma 5.9 (zo­als ge­bruikt in Ku­buntu 17.04) stel je de schaalfac­tor voor mo­ni­to­ren met ho­ge re­so­lu­ties in bij 'Set­tings / Sy­s­tem set­tings / Dis­play and Mo­ni­tor' met de knop 'Sca­le Dis­play'. Die is wel­licht pas zicht­baar als je in het rech­ter­deel van het ven­ster naar be­ne­den scrolt. Na het aan­pas­sen van de waar­de moet je je­zelf af­mel­den en weer aan­mel­den, zo­dat de ge­brui­kers­in­ter­fa­ce op­nieuw ge­start wordt. Dan wordt de weer­ga­ve pas ver­groot. De in­ge­stel­de fac­tor geldt voor al­le aan­ge­slo­ten mo­ni­to­ren.

Een in­stel­ling van 1,7 of 1,8 of zelfs 1,9 had in on­ze test geen ver­gro­ting tot ge­volg. Een waar­de van 1,5 of 2 werk­te ech­ter wel goed. Plas­ma gaf al­les ver­groot weer, be­hal­ve de taak­balk bij de on­der­ste scherm­rand. Daar­van werd de tekst wel gro­ter, maar de pic­to­gram­men ble­ven klein. Dat kun je ver­be­te­ren door het snel­me­nu van het pa­neel te ope­nen en de hoog­te aan te pas­sen. Maar dat was niet het eni­ge pro­bleem waar we op stuit­ten: bij het scrol­len raak­te de tekst soms ver­vormd, Ge­dit en som­mi­ge met GTK+ 3 ge­maak­te pro­gram­ma’s pas­ten het for­maat van de pic­to­gram­men voor mi­ni­ma­li­se­ren, maxi­ma­li­se­ren en het slui­ten van ven­sters niet aan.

Pro­gram­ma’s

De desktopom­ge­vin­gen scha­len niet al­leen de be­die­nings­ele­men­ten van hun ei­gen in­ter­fa­ce, ze zor­gen er ook voor dat die van pro­gram­ma’s ge­maakt met GTK+ 3 en Qt5 ver­groot wor­den. Dat zijn niet al­leen de stan­daard­pro­gram­ma’s van de desktops, maar ook pro­gram­ma’s als Fi­re­fox, Li­breOf­fi­ce en Thun­der­bird.

Ook pro­gram­ma’s zo­als Ama­rok en K3B ver­gro­ten al­les. Soms raakt de lay-out van de ge­brui­kers­in­ter­fa­ce daar­door een beet­je in de war, maar niet al te hin­der­lijk. Bij Gimp is het ech­ter wel sto­rend, want die ge­bruikt op veel plaat­sen gro­te­re tekst ter­wijl de rest niet ge­schaald wordt. De ge­brui­kers­in­ter­fa­ce ziet er daar­door slor­dig en voor een deel on­o­ver­zich­te­lijk uit. Het­zelf­de ge­beurt bij Au­da­ci­ty, waar­van de in­ter­fa­ce nau­we­lijks nog te be­die­nen is. Bij veel desktopom­ge­vin­gen scha­len die pro­gram­ma’s so­wie­so niet. Dat geldt ook voor Xterm en de ima­ge-tool dis­play, waar­van de tekst en knop­pen nor­ma­li­ter veel te klein zijn op een 4K-mo­ni­tor. Die pro­ble­men wor­den al­le­maal ver­oor­zaakt door de gra­fi­sche tool­kits waar­van de­ze pro­gram­ma’s ge­bruik­ma­ken: Qt4, GTK+ 2 en veel ou­de­re ont­wik­kel­kits on­der­steu­nen het scha­len op scher­men met een ho­ge pixel­dicht­heid slechts ge­deel­te­lijk of he­le­maal niet.

Ook bij an­de­re soft­wa­re zijn er pro­ble­men. Vaak kun je die om­zei­len via spe­ci­fie­ke work-arounds. Een goed over­zicht daar­van staat op de HiDPI-pa­gi­na in de Wiki van Arch Li­nux (wiki.ar­ch­li­nux.org/ in­dex.php/HiDPI). Daar staat bij­voor­beeld een link naar een Gimp-the­ma met gro­te­re ico­nen die de in­ter­fa­ce weer een beet­je op or­de brengt. Bij Au­da­ci­ty wordt de si­tu­a­tie be­ter als je de bi­bli­o­theek wxWid­gets com­pi­leert met GTK+ 3. Bij pro­gram­ma’s die je draait via Wi­ne kan het hel­pen om via wi­necfg de DPI-waar­de te ver­ho­gen, zo­dat in ie­der ge­val tek­sten lees­baar­der wor­den.

Pas wel op met sleu­te­len aan de DPI­con­fi­gu­ra­tie van X-ser­ver en de desktopin­ter­fa­ces. Dat wordt op de Wiki en op an­de­re web­si­tes ge­noemd als een van de op­los­sin­gen om ele­men­ten van de in­ter­fa­ce de ge­wens­te groot­te te ge­ven, maar die aan­pas­sin­gen diep in de con­fi­gu­ra­tie heb­ben on­ge­wens­te bij­ef­fec­ten om­dat on­ge­brui­ke­lij­ke DPI-waar­den de ge­brui­kers­in­ter­fa­ces van veel pro­gram­ma’s ver­sto­ren.

Licht­punt­jes

We stuit­ten dus op pro­ble­men, maar er gaat al veel goed. Op een mo­ni­tor met ho­ge re­so­lu­tie valt on­der Li­nux pri­ma te wer­ken om­dat de gra­fi­sche dri­ver en het scha­len van de desktop echt goed wer­ken. Je moet al­leen af en toe zelf iets aan­pas­sen en meer min­punt­jes voor lief ne­men dan bij macOS en Win­dows.

De ge­noem­de pro­ble­men ge­ven aan dat er nog ge­noeg ruim­te voor ver­be­te­ring is. Maar er gloort licht aan de 4K-ho­ri­zon: bij Plas­ma werkt het scha­len al echt goed en Gno­me be­looft pro­ble­men de­ze herfst te ver­hel­pen – net voor­dat het de stan­daard desktopom­ge­ving van Ubuntu Desktop wordt.

In com­bi­na­tie met Way­land moet Gno­me over eni­ge tijd zelfs pro­gram­ma’s als Xterm goed kun­nen scha­len. Dan zijn ook klas­sie­ke pro­gram­ma’s op een mo­der­ne mo­ni­tor naad­loos te ge­brui­ken. (mdt)

Bij Gno­me is het al­leen nog mo­ge­lijk te scha­len met ge­he­le fac­to­ren. Dat maakt het op­ti­maal af­stem­men op een scherm las­tig.

Bij het scha­len met KDE’s Plas­ma wor­den on­der Ku­buntu som­mi­ge tek­sten ver­vormd. Bo­ven­dien heb­ben som­mi­ge schaalfac­to­ren met een de­ci­maal­te­ken (ook na her­star­ten) geen ef­fect.

Het scha­len voor 4K ver­stoort bij veel pro­gram­ma’s de lay-out van de ge­brui­kers­in­ter­fa­ce. De ge­reed­schaps­balk van Gimp wordt bij­voor­beeld on­o­ver­zich­te­lijk om­dat de knop­pen klein blij­ven, maar tek­sten wel wor­den ver­groot.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.