AMD Ry­zen Th­re­a­drip­per moe­der­bor­den

X399-moe­der­bor­den voor AMD Ry­zen Th­re­a­drip­per

C’t Magazine - - Inhoud - Chris­tof Win­deck

16 ker­nen, 32 th­reads, 64 PCIe­lij­nen, tot 128 GB RAM: Ry­zen Th­re­a­drip­per is een zwaar­ge­wicht on­der de pro­ces­sors. Om dat po­ten­ti­eel te be­nut­ten heb je ook zwa­re moe­der­bor­den no­dig.

Pak aan In­tel! AMD's Ry­zen Th­re­a­drip­per over­troeft de tot nu toe le­ver­ba­re ver­sies van de Co­re X, In­tels vlag­gen­schip voor desktop-pc's. Als je niet de he­le tijd met AVX512-soft­wa­re werkt of 2000 eu­ro over­hebt voor de nieu­we Co­re i9-7960X, ben je be­ter uit met de half zo du­re Ry­zen Th­re­a­drip­per 1950X. Daar­voor heb je een moe­der­bord no­dig met de fors be­me­ten TR4-so­c­ket en de X399-chips­et. Het aan­bod is nog niet zo groot, maar we heb­ben vijf van de­ze moe­der­bor­den aan de tand ge­voeld. Goed­koop zijn de X339-moe­der­bor­den niet. De As­rock X399 Tai­chi kost rond de 375 eu­ro. De MSI X399 Ga­ming Pro AC is vrij­wel ge­lijk ge­prijsd, ter­wijl de Gi­ga­by­te X399 Aorus Ga­ming 7 iets goed­ko­per is. Prij­zen van an­de­re aan­ge­kon­dig­de X399moe­der­bor­den lig­gen op een ver­ge­lijk­baar ni­veau. Een uit­schie­ter qua prijs is de 550 eu­ro kos­ten­de Asus ROG Ze­nith Ex­tre­me. Daar­voor krijg je dan wel een los­se 10Gb-net­werk­kaart in de doos en een wi­fi-adap­ter voor de 60GHz-band. Asus le­ver­de met de Pri­me X399-A voor 335 eu­ro ook het goed­koop­ste moe­der­bord in de­ze test. Om­dat dit mo­del te laat bin­nen­kwam staat hij niet in de ta­bel, maar van­we­ge de prijs ne­men we hem wel mee in de ver­ge­lij­kin­gen.

Zwa­re klus

Th­re­a­drip­per is een feest voor wie van ste­vi­ge con­struc­ties houdt. Voor het plaat­sen van de pro­ces­sor is een draai­mo­ment­sleu­tel no­dig, de pro­ces­sor weegt meer dan een flin­ke cho­co­la­de­reep en een X399moe­der­bord wel tot 1,7 ki­lo. Dat ligt deels aan de dik­ke print­plaat met acht la­gen, om ruim­te te bie­den aan de ve­le ver­bin­dings­lij­nen voor PCIe-slots en ge­heu­gen. Ver­der is de gro­te so­c­ket voor­zien van een ste­vi­ge me­ta­len hou­der en wor­den veel zwa­re (he­at­pi­pe-)koe­lers voor de span­nings­re­ge­laars ge­bruikt, plus het no­di­ge ex­tra me­taal als ver­sie­ring.

Op al­le moe­der­bor­den springt de cpusoc­ket TR4 met zijn 4096 con­tact­ve­ren in het oog. Het mon­te­ren van de pro­ces­sor is wat meer werk dan bij een LGA1151of AM4-cpu. Om te be­gin­nen moet je drie tor­x­schroe­ven los­draai­en bij de cpu­hou­der van de so­c­ket. De be­no­dig­de mo­ment­sleu­tel wordt door AMD mee­ge­le­verd bij de pro­ces­sor. Als je de laat­ste schroef hebt los­ge­draaid, veert het bo­ven­ste deel van de hou­der van­zelf om­hoog. Je kunt dan het on­der­ste deel op­til­len en hier­uit het plas­tic be­scherm­plaat­je ver­wij­de­ren. Ver­wij­der ook de be­scherm­kap die over de 4096 ve­ren van de so­c­ket ligt. Schuif ver­vol­gens de 135 gram zwa­re cpu in de on­der­ste beu­gel, in­clu­sief de bij­ge­le­ver­de plas­tic hou­der. Laat hem met de beu­gel zak­ken op de ve­ren. Klap het bo­ven­ste deel naar be­ne­den en draai de schroe­ven weer vast met de mo­ment­sleu­tel in de aan-

ge­ge­ven volg­or­de (1-2-3). Tot slot plaats je hier­op de koe­ler, die ook vast­ge­schroefd wordt. AMD le­vert een ver­loop­stuk voor gang­ba­re wa­ter­koe­lers mee met de pro­ces­sors.

Het TR4-moe­der­bord en wa­ter­koe­ling zijn al plomp en zwaar. Daar komt vaak nog een flin­ke gra­fi­sche kaart bij. Ook de be­no­dig­de voe­ding is geen licht­ge­wicht. De pro­ces­sor ver­bruikt bij maxi­ma­le be­las­ting 180 watt [1]. Sa­men met een krach­ti­ge gpu en de ver­lie­zen in de voe­ding en het moe­der­bord kom je dan al snel op 450 watt warm­te­ver­lies. Het is dan ook raad­zaam voor Ry­zen Th­re­a­drip­per een rui­me en ste­vi­ge be­hui­zing te kie­zen.

Wa­ter­kracht

AMD raadt hoofd­za­ke­lijk wa­ter­koe­lers aan voor Th­re­a­drip­per (zie de link aan het eind van dit ar­ti­kel). Daar zijn twee re­de­nen voor. Ten eer­ste kun­nen maar wei­nig lucht­koe­lers het warm­te­ver­lies van de pro­ces­sor af­voe­ren. Ten twee­de zijn lucht­koe­lers vaak te groot, waar­door ze (een deel van) de ge­heu­gen­slots rond­om de so­c­ket blok­ke­ren. Om de span­nings­re­ge­laars (VRM's) te koe­len moe­ten ven­ti­la­tors ei­gen­lijk voor een lucht­stroom over het moe­der­bord zor­gen rond de so­c­ket. Maar der­ge­lij­ke 'top blo­wers' zijn mo­men­teel nog niet ver­krijg­baar.

Voor een goe­de koe­ling van de VRM's mon­teert Asus bij bei­de mo­del­len een ven­ti­la­tor on­der de af­dek­plaat bij de I/Opoor­ten. De an­de­re moe­der­bor­den doen het zon­der. Ze heb­ben al­le­maal (veel) 4-pins aan­slui­tin­gen voor ven­ti­la­to­ren met PWM-aan­stu­ring én een pomphe­a­der voor wa­ter­koe­ling. Daar­mee kan het BIOS het toe­ren­tal van de pomp re­ge­len. De Ze­nith Ex­tre­me kan tot 10 ven­ti­la­to­ren aan­stu­ren en door­stroom- en tem­pe­ra­tuur­sen­so­ren uit­le­zen.

Het ho­ge ver­bruik van de cpu on­der be­las­ting ver­eist een flin­ke voe­ding, ze­ker als je wilt over­klok­ken of krach­ti­ge gra­fi­sche kaar­ten in­bouwt. Het BIOS van Asus geeft bij het boo­ten zelfs een waar­schu­wing als slechts een van de twee EPS12V­stek­kers is aan­ge­slo­ten. De an­de­re moe­der­bor­den kla­gen niet, maar zwaar­de­re voe­din­gen, zo­als de door ons ge­bruik­te Cor­sair HX750 (750 watt), heb­ben door­gaans twee stek­kers. Met een 400W-voe­ding loopt Th­re­a­drip­per al­leen sta­biel als je een zui­ni­ge gra­fi­sche kaart ge­bruikt.

Ge­noeg PCI Ex­press

Een plus­punt van Ry­zen Th­re­a­drip­per is het gro­te aan­tal PCI Ex­press 3.0-lij­nen. Vier daar­van zijn ver­bon­den met de X399chips­et, die vier SA­TA 6G-poor­ten en een con­trol­ler voor USB 3.1 Gen 2 aan­stuurt. Die con­trol­ler haalt met de ex­ter­ne ssd San­Disk Ex­tre­me 900 een piek­s­nel­heid van 1GB/s. Daar­mee is hij on­ge­veer net zo snel als de ex­tra Asme­dia ASM3142 con­trol­ler, die ruim 1 GB/s kan ha­len als hij met twee PCIe 3.0-lij­nen is aan­ge­slo­ten. Bij de Th­re­a­drip­per-moe­der­bor­den is hij ech­ter via PCIe 2.0-lij­nen aan­ge­slo­ten, waar­door de con­trol­ler niet voor­bij 1 GB/s komt. Ook de PCIe-x1/x4-slots op het moe­der­bord bie­den slechts PCIe 2.0.

De cpu heeft ech­ter ge­noeg PCIe-3.0lij­nen, na­me­lijk 64. Met 48 daar­van kun je twee gra­fi­sche kaar­ten de vol­le­di­ge band­breed­te bie­den en twee kaar­ten de helft: al­le moe­der­bor­den heb­ben vier PCIe-x16­slots in de con­fi­gu­ra­tie x16-x8-x16-x8. De X399-chips­et ge­bruikt er zo­als ver­meld ook vier. De over­ge­ble­ven 12 PCIe 3.0-lij­nen van de cpu wor­den op al­le ge­tes­te moe­der­bor­den ver­deeld over drie M.2-slots. Al­leen de Asus Pri­me heeft er maar twee. Als er een U.2-aan­slui­ting aan­we­zig is voor een PCIe-sdd in 2,5"-for­maat, deelt die de PCIe-lij­nen met een M.2-slot. Je kunt die twee slots dan niet te­ge­lijk ge­brui­ken.

Ex­tra PCIe-slots zijn aan­ge­slo­ten via de X399-chip. Die be­vat een con­trol­ler voor acht SA­TA-6G-poor­ten die soft­wa­re­ma­ti­ge RAID bie­den. Aan­slui­tin­gen voor de nog niet ge­sig­na­leer­de SA­TA Ex­press-ssd's zijn er niet.

Om­dat de M.2-slots di­rect zijn ver­bon­den met de cpu en daar weer een SATA­con­trol­ler aan hangt, kun je bij TR4-moe­der­bor­den al­le M.2-slots te­ge­lijk met de SA­TA-poor­ten ge­brui­ken. Voor boo­ten van een NVMe-RAID met meer­de­re PCIe-ssd's le­vert AMD nog een spe­ci­a­le dri­ver. Daar­voor is waar­schijn­lijk ook een BIOS-up­da­te no­dig. In de prak­tijk le­vert NVMe-RAID bij maar heel wei­nig toe­pas­sin­gen pres­ta­tie­voor­de­len (zie pa­gi­na 68).

Als je snel op­star­ten be­lang­rijk vindt, kun je in plaats van een snel­le­re ssd be­ter een an­der sys­teem kie­zen. De X399-moe­der­bor­den heb­ben na­me­lijk twee keer zo

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.