High-end tv's

High-end tv's ge­test: oled ver­sus quan­tum­dots-lcd

C’t Magazine - - Inhoud - Ul­ri­ke Kuhl­mann en Ru­dolf Opitz

De mees­te te­le­vi­sies zijn te­gen­woor­dig ge­ba­seerd op lcd-tech­niek, maar in het ho­ge­re prijs­seg­ment wor­den ap­pa­ra­ten met oled-scher­men aan­ge­bo­den. In een di­rec­te ver­ge­lij­king van vijf smart-tv's on­der­zoe­ken we de voor- en na­de­len van bei­de tech­nie­ken.

Wie een groot te­le­vi­sie­toe­stel wil ko­pen, kan kie­zen tus­sen toe­stel­len van 500 tot 5000 eu­ro. Bij de duur­ste te­le­vi­sies zit­ten 4K-toe­stel­len die HDR-beel­den (High Dy­na­mic Ran­ge) weer­ge­ven, met spraak be­diend wor­den, al­le strea­ming­dien­sten en vi­deo­ka­na­len di­rect via een app toe­gan­ke­lijk ma­ken, de nieuw­ste dis­play­tech­nie­ken on­der­steu­nen en nog veel meer spif­fy fea­tu­res heb­ben. Bij het ma­ken van een keus streep je weg wat je niet no­dig hebt. Heb je bij­voor­beeld wel HDR no­dig, kijk je naar 4K-con­tent, wel­ke tu­ners moet je te­le­vi­sie heb­ben, moet hij een goed ge­luid heb­ben of sluit je hem op je ste­reo-in­stal­la­tie of sound­bar aan? In on­ze test van hui­di­ge top­toe­stel­len lees je ook wat we van een luxe af­stands­be­die­ning ver­wach­ten.

We tes­ten vijf smart-tv's van gro­te fa­bri­kan­ten. LG's 55C7V, Pa­naso­nics TX55EZW954, Phi­lips' 55POS9002 en So­ny's KD-55A1 heb­ben or­ga­ni­sche led- of­te­wel oled-scher­men. Sams­ung ver­trouwt op quan­tum­dots voor de QE55Q7F en noemt die se­rie QLED TV. Hoe­wel de ter­men oled en qled erg op el­kaar lij­ken, ver­schil­len de twee tech­nie­ken he­mels­breed van el­kaar. De qled-tv's van Sams­ung zijn lcd-scher­men met klei­ne na­no­deel­tjes in hun ver­lich­tings­een­heid die het licht van blau­we leds om­zet­ten in wit­te ach­ter­grond­ver­lich­ting. Van­af pa­gi­na 88 be­lich­ten we de tech­niek en mo­ge­lijk­he­den van quan­tum­dots, maar in de test on­der­zoch­ten we wel­ke tech­niek het best op be­paal­de on­der­de­len scoort.

De vijf toe­stel­len zijn be­hal­ve in de hier ge­tes­te groot­te met een scherm­di­a­go­naal van 1,40 me­ter (55 inch) ook ver­krijg­baar met een dia­go­naal van 1,65 me­ter (65 inch). Phi­lips in­tro­du­ceer­de op de IFA een 65-inch oled-toe­stel uit de 9-se­rie met een ge­ïn­te­greer­de 6.1-ka­naals 60 watt sound­ba­se. Sams­ung heeft naast de 55- en 65inch ver­sies nog 49- en 75-inch uit­voe­rin­gen van de QE55Q7F. On­ge­acht het beeld­for­maat ge­brui­ken de mo­del­len uit de­zelf­de se­rie van een fa­bri­kant het­zelf­de be­stu­rings­sys­teem – bij Sams­ung is het Ti­zen, bij LG We­bOS, bij Pa­naso­nic Fi­re­fox OS en bij Phi­lips en So­ny is het An­droid TV. Het oor­deel over het be­die­nings­ge­mak van de ge­tes­te 55inch tv's geldt dus ook voor klei­ne­re en gro­te­re toe­stel­len uit de­zelf­de se­ries.

Be­die­nings­ge­mak

Be­hal­ve het me­nu van het be­stu­rings­sys­teem is de af­stands­be­die­ning van een te­le­vi­sie be­lang­rijk voor een goe­de be­die­ning. Sams­ung le­vert een zeer mi­ni­ma­lis­ti­sche af­stands­be­die­ning mee: al­le be­lang­rij­ke in­stel­lin­gen zit­ten on­der de duim en er is een ge­ïn­te­greer­de mi­cro­foon aan­we­zig voor spraak­be­stu­ring. De aan­zien­lijk gro­te­re af­stands­be­die­ning Ma­gicRe­mo­te van LG heeft een in­ge­bouw­de gy­ro­scoop waar­mee je een muis­aan­wij­zer op het scherm be­weegt. Dit past bij de wat speel­se We­bOS-in­ter­fa­ce, maar je moet wel wen­nen aan de be­die­ning. De duur­de­re toe­stel­len van Pa­naso­nic en So­ny wor­den ge­le­verd met een con­ven­ti­o­ne­le af­stands­be­die­ning. De af­stands­be­die­ning van So­ny is zeer on­o­ver­zich­te­lijk. Op de ach­ter­kant van Phi­lips' af­stands­be­die­ning zit een QWERTY-toet­sen­bord waar­mee je tek­sten snel­ler kunt ty­pen. Dat is han­dig, maar bij­na ach­ter­haald nu spraak­her­ken­ning zo ver ge­vor­derd is.

Voor iOS en An­droid bie­den de fa­bri­kan­ten gra­tis apps aan waar­mee je een smartpho­ne als af­stands­be­die­ning voor hun te­le­vi­sie kunt ge­brui­ken. De­ze apps strea­men bo­ven­dien me­dia­be­stan­den van het mo­bie­le ap­pa­raat naar de tv. Dat kan via een Chro­me­cast of DLNA-strea­ming, wat al­le vijf de te­le­vi­sies on­der­steu­nen. In de ta­bel op pa­gi­na 87 zie je wel­ke for­ma­ten je naar de toe­stel­len kunt strea­men en wel­ke for­ma­ten ze van­af usb af­spe­len.

De Phi­lips-tv ziet er door het mi­ni­ma­lis­ti­sche ui­ter­lijk aan­trek­ke­lijk uit en heeft Am­bi­light, dat het beeld vir­tu­eel gro­ter maakt. De tv van So­ny is even­eens dun en rand­loos en heeft dank­zij de ge­luids­pro­jec­tie op het scherm geen zicht­ba­re luid­spre­kers. De ap­pa­ra­ten van Pa­naso­nic en LG over­tui­gen ook met su­per­dun­ne beeld­scher­men. Die zijn al­leen mo­ge­lijk met oled-tech­niek om­dat daar geen ach­ter­grond­ver­lich­ting voor no­dig is.

Oled vs qled

Dit is ook het fun­da­men­te­le ver­schil tus­sen oled en qled. De pixels van een oled-

tv be­staan uit or­ga­nisch ma­te­ri­aal dat licht geeft wan­neer er stroom op wordt ge­zet. Om­dat el­ke pixel licht geeft, is er geen ach­ter­grond­ver­lich­ting no­dig. In the­o­rie kun­nen oleds een on­ein­dig hoog con­trast be­rei­ken door­dat el­ke pixel on­af­han­ke­lijk van na­bu­ri­ge pixels in- en uit­ge­scha­keld kan wor­den. In de prak­tijk wordt het con­trast be­perkt door re­flec­ties van het om­ge­vings­licht. Bij lcd's met quan­tum­dots wordt de ach­ter­grond­ver­lich­ting te­gen­ge­hou­den door de vloei­ba­re kris­tal­len in de pixels, maar dat lukt niet voor hon­derd pro­cent. Hier­door komt het dat een zwart pixel wel zwart is wan­neer je er van vo­ren naar kijkt, maar dat hij grijs is wan­neer je er schuin naar kijkt. De qled van Sams­ung heeft van vo­ren ge­zien een uit­ste­ken­de kleu­ren­weer­ga­ve, maar de gro­te kijk­hoekaf­han­ke­lijk­heid ver­baas­de ons tel­kens weer als we de test­ruim­te bin­nen­kwa­men en de tv's van op­zij be­ke­ken.

Er zijn ver­schil­len­de re­de­nen waar­om Sams­ung toch lcd-tech­niek met quan­tum­dots in de ach­ter­grond­ver­lich­ting ge­bruikt. Een es­sen­ti­ë­le fac­tor is de im­mens gro­te kleu­ren­diep­te die met na­no­deel­tjes mo­ge­lijk is. Een gro­te kleur­ruim­te is niet al­leen mooi om naar te kij­ken, maar is ook be­ter voor het weer­ge­ven van con­trast­rij­ke UHD-con­tent. Toe­kom­sti­ge dis­plays zou­den de BT.2020-kleur­ruim­te moe­ten weer­ge­ven - "zou­den moe­ten", om­dat er nog geen dis­play is dat zul­ke rij­ke kleu­ren weer­geeft. Dat is mo­men­teel al­leen mo­ge­lijk met la­ser­licht.

Een an­de­re re­den is de ho­ge­re licht­op­brengst, die bij een lcd-scherm voor­na­me­lijk van de ach­ter­grond­ver­lich­ting af­hangt. Om de weer­ga­ve hel­der­der te ma­ken, moet de ach­ter­grond­ver­lich­ting fel­ler bran­den. In de prak­tijk is dat na­tuur­lijk niet zo een­vou­dig, want de fa­bri­kan­ten wil­len zo­wel het ener­gie­ver­bruik als de fa­bri­ca­ge­kos­ten bin­nen de per­ken hou­den.

Bij oled gaat een ho­ge­re licht­op­brengst al­tijd ten kos­te van de le­vens­duur. Wan­neer je het or­ga­ni­sche ma­te­ri­aal zwaar­der be­last, ver­ou­dert het snel­ler. Om­dat de fa­bri­kan­ten re­ke­ning met de­ze ver­ou­de­ring hou­den, la­ten ze de or­ga­ni­sche dis­plays niet de licht­op­brengst van lcd's be­rei­ken. Bo­ven­dien zor­gen ze er met een au­to­ma­ti­sche func­tie in de toe­stel­len voor dat het tv-scherm na eni­ge tijd stil­staand beeld een zwar­te scherm­be­vei­li­ging met klei­ne be­we­gen­de sym­bo­len of stip­pen ac­ti­veert. In het ge­val van LG wordt die be­vei­li­ging al na twee mi­nu­ten in­ge­scha­keld. De be­we­ging in de scherm­be­vei­li­ging voor­komt dat lich­te in­houd van het beeld op het scherm in­brandt wan­neer die ge­du­ren­de lan­ge­re tijd op de­zelf­de plek wordt weer­ge­ge­ven. Het ef­fect is ver­ge­lijk­baar met dat van de eer­ste plas­ma­scher­men, maar de pixels bran­den niet in, maar uit: de aan­ge­tas­te plek­ken ver­lie­zen hun licht­sterk­te en ver­schij­nen daar­door la­ter als scha­du­wen in an­de­re beel­din­houd.

Een an­der ver­schil zijn de kos­ten. Om­dat het pro­duc­tie­pro­ces van lcd-tv's al min of meer uit­ont­wik­keld is en re­la­tief goed­koop, zijn er al toe­stel­len voor min­der dan 500 eu­ro te koop. Daar­mee ver­ge­le­ken zijn gro­te or­ga­ni­sche beeld­scher­men duur. Af­han­ke­lijk van het scherm­for­maat en de uit­rus­ting be­gin­nen de prij­zen van full-hd oled-tv's bij on­ge­veer 1200 eu­ro en kos­ten 4K-oleds meer dan 2000 eu­ro. Het prijs­ver­schil wordt ver­oor­zaakt door het duur­de­re or­ga­ni­sche ma­te­ri­aal en door het com­plexe­re pro­duc­tie­pro­ces. Zo moe­ten de or­ga­ni­sche la­gen op een groot op­per­vlak, maar met een zeer fij­ne do­se­ring op het sub­straat wor­den aan­ge­bracht. Als de dik­te na­me­lijk niet over­al ge­lijk is, ver­an­de­ren de hel­der­heid en de kleur. Bo­ven­dien wordt el­ke pixel van een oled-scherm aan­ge­stuurd met vijf tot ze­ven tran­sis­tors, ter­wijl er voor een pixel op een lcd-scherm maar één tot twee tft's no­dig zijn. Om­dat er stroom op el­ke oled-pixel wordt ge­zet, moe­ten de lei­din­gen op het dis­play dik­ker zijn. Dat heeft een ne­ga­tief ef­fect op de licht­op­brengst, want waar die lei­din­gen lo­pen, kan er geen licht door schij­nen. Op de ma­cro­fo­to van de pixel­struc­tuur zie je de on­door­zich­ti­ge lei­din­gen en tran­sis­tors als zeer bre­de, don­ke­re ge­bie­den tus­sen de pixels.

Om­dat de pixels van een lcd-scherm via span­nings­im­pul­sen aan de tran­sist­or­ga­te wor­den aan­ge­stuurd, wor­den de lei­din­gen niet zo zwaar be­last en hoe­ven ze niet zo dik te zijn. On­der de mi­cro­scoop zie je de klei­ne af­stan­den tus­sen de pixels. Bij de lcd van Sams­ung lo­pen de lei­din­gen zelfs door de pixels en is el­ke RGB-sub­pixel in twee stuk­jes ver­deeld die apart aan­ge­stuurd wor­den (sub­pixel-ren­de­ring). Bij de Sams­ung viel ons wel wat op, want over het dis­play lag een zeer fijn ras­ter, waar­door het beeld er van dicht­bij enigs­zins pixel­ach­tig uit­zag. Daar­van zie je niets wan­neer je van­af een nor­ma­le kij­kaf­stand naar de te­le­vi­sie kijkt, maar als je van­af dicht­bij naar het scherm kijkt om bij­voor-

beeld fo­to's nauw­keu­ri­ger te be­oor­de­len, zal het ras­ter je er­ge­ren. We heb­ben bij Sams­ung na­ge­vraagd waar­door dit ef­fect ver­oor­zaakt wordt, maar de fa­bri­kant kon ons tot het mo­ment van de re­dac­tie­slui­ting geen ver­kla­ring ge­ven.

HDR en 4K

Al­le vijf ge­tes­te tv's heb­ben een 4K-re­so­lu­tie en ge­ven kleur- en con­trast­rij­ke HDRin­houd weer. Ter­wijl het ver­schil tus­sen een 4K-re­so­lu­tie en full hd maar zicht­baar is tot een be­paal­de kij­kaf­stand van bij­voor­beeld maxi­maal drie me­ter bij een 55-inch tv, be­merk je de HDR-weer­ga­ve ook op gro­te­re af­stan­den. Als je een zeer gro­te woon­ka­mer hebt maar geen groot tv-scherm wilt, ra­den we een tv aan die HDR on­der­steunt. Al­le HDR-tv's heb­ben mo­men­teel een 4K-re­so­lu­tie, maar an­ders­om is dat niet het ge­val. Mo­men­teel wordt er nog niet veel HDR-con­tent aan­ge­bo­den, maar je vindt zul­ke vi­deo's wel bij Net­flix en op YouTu­be. Het is nog niet be­kend wan­neer Ne­der­land­se tv-om­roe­pen in 4K en HDR gaan uit­zen­den. Vier van de vijf te­le­vi­sies on­der­steu­nen al het HLG-for­maat (Hy­brid Log Gam­ma) dat hier­voor ge­bruikt zal wor­den. De LG was het eni­ge toe­stel dat ons HLG-test­be­stand niet af­speel­de. De Sams­ung gaf aan­van­ke­lijk een fout­mel­ding, maar speel­de de HDR-film toch af. Aan de an­de­re kant is LG mo­men­teel wel de eni­ge fa­bri­kant die het dy­na­mi­sche HDR-for­maat Dol­by Vi­si­on on­der­steunt. So­ny is van plan zijn firm­wa­re aan het eind van het jaar daar­mee bij te wer­ken. Van­af pa­gi­na 92 vind je meer in­for­ma­tie over het HLG-for­maat.

Het HDR-for­maat Dol­by Vi­si­on past zijn beeld­pa­ra­me­ters dy­na­misch aan de in­houd aan. In het meer gang­ba­re HDR10 me­dia­pro­fi­le wor­den be­lang­rij­ke met­a­da­ta zo­als de maxi­ma­le hel­der­heid en gam­ma één keer in­ge­steld en blij­ven ze ge­du­ren­de de ge­he­le film het­zelf­de. Sams­ung en Pa­naso­nic in­tro­du­ce­ren met HDR10+ een an­der dy­na­misch HDR-for­maat dat de te­kort­ko­min­gen van HDR10 ver­helpt. Om­dat de­ze stan­daard in te­gen­stel­ling tot Dol­by Vi­si­on zon­der li­cen­tie­kos­ten be­schik­baar wordt ge­maakt, ho­pen bei­de fa­bri­kan­ten op een zo breed mo­ge­lij­ke on­der­steu­ning in de markt. Wat con­tent be­treft heb­ben 20th Cen­tu­ry Fox en Ama­zon Vi­deo zich al uit­ge­spro­ken voor HDR10+.

Al­le ge­tes­te toe­stel­len kun­nen SDR­vi­deo op­scha­len naar HDR. Op het eer­ste ge­zicht lijkt het re­sul­taat op echt HDR, maar wan­neer je nauw­keu­ri­ger kijkt, zie je toch de zwak­ke pun­ten van vir­tu­e­le HDR.

Zeer hel­de­re ge­bie­den wor­den over­be­licht, don­ke­re de­len lo­pen dicht en kleu­ren doen wat on­na­tuur­lijk aan.

Kleu­ren en beeld­mo­di

In de ech­te HDR- en con­ven­ti­o­ne­le SDR­mo­di pro­du­ce­ren de vijf ap­pa­ra­ten al­le­maal een zeer goed beeld – bij geen en­ke­le van de toe­stel­len is bij­voor­beeld spra­ke van on­na­tuur­lij­ke ge­laats­kleu­ren. Uit on­ze me­tin­gen blijkt dat de qled­te­le­vi­sie van Sams­ung de groot­ste kleur­ruim­te heeft, maar in de prak­tijk is de kleu­ren­weer­ga­ve niet krach­ti­ger die van de oled-tv's in on­ze test. Hij is wel op­val­lend hel­der­der.

Bij de beeldop­ti­ma­li­sa­tie ver­richt So­ny goed werk. Phi­lips op­ti­ma­li­seert de weer­ga­ve zo­als ge­brui­ke­lijk en strijkt be­we­gen­de beel­den glad­der. Ge­luk­kig kun je de­ze 'ver­be­te­ring' in het me­nu uit­scha­ke­len. Pa­naso­nic gaat veel voor­zich­ti­ger te werk en LG heeft zo te zien de mees­te er­va­ring met de ty­pi­sche ei­gen­schap­pen van oleds om­dat de LG-te­le­vi­sie al­le sub­tie­le grijs- en kleur­ver­lo­pen per­fect ge­lijk­ma­tig weer­geeft. De Sams­ung heeft een half­au­to­ma­ti­che Cal­man-ka­li­breer­func­tie waar­mee je zelf de kleur­weer­ga­ve van het scherm kunt op­ti­ma­li­se­ren.

Voor de mees­te kij­kers zal waar­schijn­lijk één van de voor­af in­ge­stel­de voor­keu­ze-in­stel­lin­gen vol­doen­de zijn: in het al­ge­meen wordt de beeld­mo­dus 'Film' of 'Ci­ne­ma' aan­be­vo­len voor de woon­ka­mer. In hel­de­re om­ge­vin­gen moet je een hel­der­de­re mo­dus kie­zen, bij­voor­beeld 'Stan­daard'. Al­leen in ex­tre­me ge­val­len zo­als een ka­mer die vol­op in het licht baadt en waar de te­le­vi­sie vlak­bij het raam staat, se­lec­teer je 'Dy­na­misch'. Het zeer hel­de­re beeld van de­ze mo­dus is het best in staat om de re­flec­ties op het scherm te com­pen­se­ren. Met de qled-tv luk­te dat be­ter dan met de oled-scher­men, om­dat hun maxi­ma­le hel­der­heid veel la­ger is dan die van de qled (lcd).

Bo­ven­dien hangt de licht­op­brengst van oled-tv's af van wat er op het scherm te zien is: wan­neer het beeld over­we­gend hel­der is, is de licht­sterk­te aan­zien­lijk la­ger. In de stan­daard­mo­dus was de licht­sterk­te van de So­ny, LG en Pa­naso­nic met een vol­le­dig wit scherm slechts 140 cd/m2. De Phi­lips bleef daar zelfs ruim on­der met 77 cd/m2. In hel­de­re vi­deo­frag­men­ten kon­den we het ver­schil tus­sen oled en qled goed zien

toen we de te­le­vi­sies di­rect met el­kaar ver­ge­le­ken. Met een vol­le­dig wit scherm heeft de qled van Sams­ung een licht­sterk­te van meer dan 400 cd/m2. De Phi­lips redt zijn eer met HDR-test­beel­den, want daar­bij haalt de tv on­ge­veer 500 cd/m2 in de hel­de­re de­len van het beeld. Dat is meer dan de drie an­de­re oled-tv's met de­zelf­de beel­din­houd.

De vier oled-tv's ver­la­gen de licht­sterk­te na twee tot vier mi­nu­ten aan­zien­lijk. Na ze­ven mi­nu­ten bleef er bij LG, Pa­naso­nic en Phi­lips een hel­der­heid van 90 cd/m2 over, ter­wijl de So­ny nog 210 cd/m2 had. Bij de tv van Sams­ung wordt de licht­sterk­te in de vi­deo­mo­dus na on­ge­veer een mi­nuut au­to­ma­tisch min­der. In te­gen­stel­ling tot bij de oleds kun je de be­we­gings­be­lich­ting in het me­nu uit­scha­ke­len. De­ze is voor­al be­doeld om het ener­gie­ver­bruik van de tv te ver­min­de­ren.

Con­clu­sie

De vijf ge­tes­te te­le­vi­sies over­tui­gen met een zeer goe­de beeld­kwa­li­teit. Bij het weer­ge­ven van HDR-vi­deo doen de oledtv's het in don­ke­re scè­nes be­ter dan de lcd-tv, maar in lich­te scè­nes over­tuigt de Sams­ung met zijn kleu­ren­pracht – als je ten­min­ste recht voor de tv zit.

Bij de be­die­ning van de te­le­vi­sies wa­ren de ver­schil­len dui­de­lijk. De Sams­ung is het in­tu­ï­tiefst en dus het mak­ke­lijkst te be­die­nen, ter­wijl de over­vol­le af­stands­be­die­nin­gen en de tal­lo­ze me­n­ui­tems van de Phi­lips en So­ny ver­war­rend zijn. Bo­ven­dien re­a­geert de te­le­vi­sie van So­ny ex­treem lang­zaam op de in­put. Zo­dra je aan de speel­se in­ter­fa­ce en de Ma­gicRe­mo­te van LG ge­wend bent, is de tv van LG een­vou­dig te be­die­nen. Het sor­te­ren van de zen­ders is op bij­na al­le ap­pa­ra­ten een ver­ve­len­de klus. Daar zou­den de fa­bri­kan­ten meer aan­dacht aan mo­gen be­ste­den. (mvs)

De af­stands­be­die­nin­gen van Sams­ung, LG, So­ny, Phi­lips en twee keer Pa­naso­nic (van links naar rechts) die met de te­le­vi­sies mee­ge­le­verd wor­den.

Op de ma­cro­fo­to's zie je dat er in de pixel­struc­tuur van de oled (rechts) veel meer en dik­ke­re lei­din­gen zit­ten die het licht te­gen­hou­den dan in een lcd.

Wan­neer je recht van vo­ren naar de te­le­vi­sies kijkt, heb­ben de vijf ge­tes­te toe­stel­len een zeer goe­de beeld­weer­ga­ve. Maar de lcd­tv (twee­de van rechts) heeft erg klei­ne kijk­hoe­ken.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.