Star Wars op de so­fa

WAAR­OM KIEST LU­KE SKY­WAL­KER ER­VOOR EEN HELD TE WOR­DEN, MAAR DEED ZIJN VA­DER DAT NIET? En waar­door zet R2D2 ons aan het den­ken? Het zijn vra­gen die de Ame­ri­kaan­se psy­cho­loog Tra­vis Lang­ley be­ant­woordt in zijn boek Star Wars psy­cho­lo­gy: Dark si­de of the mi

De Telegraaf - - Cultuur & Film - door Da­ni­ël­le Kool

Tus­sen de ver­schil­len­de vak­ken die de psy­cho­lo­gie­fa­cul­teit van de Hen­der­son Sta­te Uni­ver­si­ty in de Ame­ri­kaan­se staat Ar­kansas aan­biedt, de ene om­schrij­ving nog meer door­spekt met jar­gon dan de an­der, valt de naam van één vak met­een op: Bat­man.

Hoog­le­raar Tra­vis Lang­ley stond er­op het stu­die­on­der­deel dat hij dit voor­jaar do­ceer­de die een­vou­di­ge naam te ge­ven, maar dat be­te­kent niet dat hij psy­cho­lo­gie in de col­le­ges sim­pli­fi­ceert. ,,Ik ge­bruik per­so­na­ges, men­sen die we al­le­maal ken­nen, om de wer­king van het men­se­lijk brein uit te leg­gen. Je kunt het in ab­strac­te ter­men over de ge­vol­gen van een trau­ma heb­ben, maar het wordt veel dui­de­lij­ker als je be­spreekt wat er na de bru­te moord op zijn ou­ders ge­beur­de in het hoofd van de jon­ge Bru­ce Way­ne, waar­door hij Bat­man werd.”

Na het boek dat Lang­ley hier­over schreef en de op­vol­ger over de psy­cho­lo­gie ach­ter zom­bie­hitse­rie The wal­king dead, ging dit jaar een lang­ge­koes­ter­de wens in ver­vul­ling. De­ze maand kwam het boek uit waar­in hij, sa­men met een groep­je an­de­re psy­cho­lo­gen, de per­so­na­ges ana­ly­seert van Star Wars, de filmsa­ga waar­van hij al sinds kinds af aan fan is.

,,Ei­gen­lijk werkt het in het boek twee kan­ten op”, zegt Lang­ley over Star Wars psy­cho­lo­gy: Dark si­de of the mind. ,,We ge­brui­ken de per­so­na­ges om psy­cho­lo­gi­sche prin­ci­pes uit te leg­gen, maar kij­ken ook van­uit een psy­cho­lo­gisch per­spec­tief naar de ont­wik­ke­ling van die per­so­na­ges.”

En dus wordt in het boek aan de hand van Darth Va­der het ver­schil tus­sen een psy­cho­paat en een so­ci­o­paat uit­ge­legd; de zwart­ge­helm­de slech­te­rik is dat laat­ste, hij is na­me­lijk nu wel een ploert maar was dat niet al­tijd. Maar de schrij­vers la­ten ook hun ken­nis los op de men­sen en an­de­re we­zens die George Lu­cas cre­ëer­de. Kan het bij­voor­beeld zijn dat de am­pu­ta­ties die die­zelf­de Darth Va­der on­der­ging, zijn psy­che een ex­ta zet­je rich­ting ’the dark si­de’ heb­ben ge­ge­ven? De neu­ro­nen in zijn her­se­nen die eens in con­tact ston­den met zijn be­nen en lin­ker­arm, wer­den nut­te­loos en in wer­king ge­steld door an­de­re her­sen­cel­len, wat een klei­ne re­or­ga­ni­sa­tie van de her­sen­pan heeft ver­oor­zaakt, zo legt het boek uit. Ook be­ar­gu­men­teert een col­le­ga-psy­cho­loog van Lang­ley dat niet kwaad­aar­dig­heid, maar angst leid­de tot de trans­for­ma­tie van Ana­kin Sky­wal­ker tot de Sith Lord. Zijn be­lof­te zijn moe­der te red­den maak­te van hem veel te jong een per­fec­ti­o­nist, en daar­mee al­tijd bang om te fa­len. Die frus­tra­tie uit zich voor­al bij jon­ge­tjes vaak in agres­sief ge­drag. Dat ziet de au­teur in zijn prak­tijk, en dat was blijk­baar een lan­ge tijd ge­le­den in een ster­ren­stel­sel ver, ver weg niet an­ders.

Dat hoog­le­raar Lang­ley al­tijd scien­ce fic­ti­on ge­bruikt in zijn psy­cho­lo­gie­boe­ken is geen ge­volg van zijn ei­gen film­voor­keur: het gen­re leent zich ui­ter­ma­te goed voor een psy­cho­lo­gi­sche ana­ly­se. ,,Men­sen die niets met sci-fi heb­ben, roe­pen vaak dat daar­in al­les nep is. Maar ner­gens is het zo be­lang­rijk dat de per­so­na­ges echt voe­len als in een fan­ta­sie­we­reld. Ruim­te­sche­pen die af en aan vlie­gen, do­de­lij­ke licht­zwaar­den; als daar niet ook een men­se­lij­ke maat bij komt kij­ken, wordt het al snel lach­wek­kend.”

Scien­ce fic­ti­on helpt ons de we­reld om ons heen te be­grij­pen, legt Lang­ley uit. ,,Het geeft je de kans naar maat­schap­pe­lij­ke vraag­stuk­ken te kij­ken zon­der dat je voor­oor­de­len je in de weg zit­ten. Kijk bij­voor­beeld naar de be­ken­de scè­ne in de Can­ti­na in de eer­ste Star Wars-film. Al­ler­lei ver­schil­len­de we­zens zit­ten in de bar, maar de kas­te­lein zegt te­gen de droid: jouw soort be­die­nen we hier niet. Om­dat rond­lo­pen­de, pra-

’Sci-fi leent zich uit­ste­kend voor psy­cho­ana­ly­se’

ten­de ro­bots geen on­der­deel zijn van on­ze sa­men­le­ving, heb­ben we geen me­ning over ze en zien we dit voor wat het is: pu­re dis­cri­mi­na­tie.”

Lang­ley’s boek is on­ge­au­to­ri­seerd; de psy­cho­loog heeft geen ban­den met film­stu­dio Dis­ney, die de ze­ven­de Star Wars-film vol­gen­de week uit­brengt. Dat be­te­kent ook dat hij net zo min als an­de­re fans weet wat er in The For­ce awa­kens zal ge­beu­ren. Voor­al één van de ve­le ge­ruch­ten die fans de­ze we­ken voor de pre­mi­è­re ver­sprei­den, speelt de Ame­ri­kaan par­ten. ,,Er is veel spe­cu­la­tie dat Lu­ke naar de duis­te­re zij­de over­loopt. Daar zou ik echt pro­ble­men mee heb­ben, om­dat dat in­druist te­gen al­les wat we we­ten uit de psy­cho­lo­gie. Goe­de, em­pa­thi­sche men­sen wor­den geen mon­sters. Als Dis­ney dat ver­haal straks wél ver­telt, slaan ze de plank vol­le­dig mis.”

’Star Wars’-schurk Darth Va­der had best wat the­ra­pie kun­nen ge­brui­ken, be­wijst Tho­mas Lang­ley met zijn boek.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.