Boek Ge­stor­ven men­se­lijk­heid

Katholiek Nieuwsblad - - CULTUUR -

Ri­chard Wei­kart, hoog­le­raar mo­der­ne Eu­ro­pe­se ge­schie­de­nis, is be­kend door­dat hij, on­der meer in From Dar­win to Hit­ler en Hit­ler’s Ethic, aan­toon­de hoe­zeer dar­wi­nis­ti­sche denk­sche­ma’s ten grond­slag lig­gen aan het na­zis­me. En hoe voor­aan­staan­de Duit­se bi­o­lo­gen des­tijds en­thou­si­ast de we­ten­schap­pe­lij­ke schou­ders on­der Hit­lers pro­ject zet­ten. In zijn nieu­we boek speelt het dar­wi­nis­me slechts een on­der­ge­schik­te rol. Wei­kart be­schrijft als het wa­re van­uit een he­li­kop­ter wat er de af­ge­lo­pen eeu­wen met ons ge­beurd is. Hoe­zeer we af­ge­dwaald zijn van het be­sef schep­sels naar het beeld van God te zijn in een ge­scha­pen wer­ke­lijk­heid. In plaats daar­van zijn we gaan ge­lo­ven in het ver­lich­tings­sprook­je van een evo­lu­ti­o­nai­re ‘mens-ma­chi­ne’ (La Met­trie) die door zijn machts­wil (Nietz­sche) voor­be­stemd is naar de vol­maakt­heid van de Über­mensch te stre­ven. Van hie­ruit ont­plooit zich in de ge­schie­de­nis een enorm po­ten­ti­eel tot on­men­se­lijk­heid, zo­als niet al­leen het na­zis­me, maar voor­al het com­mu­nis­me heeft la­ten zien. We ge­lo­ven dat we on­wel­ko­me of on­doel­ma­ti­ge mens-ma­chi­nes naar de schroot­hoop mo­gen ver­wij­zen. Dit is een be­lang­rij­ke ide­o­lo­gi­sche ach­ter­grond van zul­ke uit­een­lo­pen­de za­ken als abor­tus, eu­tha­na­sie en ste­ri­li­sa­tie van (gees­te­lijk) ge­han­di­cap­ten. De her­in­ne­ring aan Hit­lers ver­schrik­kin­gen heeft in die ont­wik­ke­ling slechts tij­de­lijk op­ont­houd ge­bracht, waar­schuwt Wei­kart. We zien al die idee­ën van­daag te­rug­ke­ren, zo­als ze zich trou­wens ook al vóór het na­zis­me on­der be­schaaf­de men­sen ver­breid had­den. Zo was de le­gen­da­ri­sche hoog­ste raads­heer ( Chief Jud­ge) van het Ame­ri­kaan­se Hoog­ge­rechts­hof, Oli­ver Wen­dell Hol­mes jr. een en­thou­si­as­te eu­ge­ne­ti­cus die in 1927 ge­dwon­gen ste­ri­li­sa­tie goed­keur­de. Het do­den van “in­a­de­qua­te” kin­de­ren vond hij geen en­kel pro­bleem, zo­als uit zijn pri­vé-cor­res­pon­den­tie blijkt. Me­neer was evo­lu­ti­o­nair ge­ïn­for­meerd, en con­sis­ten­tie daar­in kon je hem be­paald niet ont­zeg­gen. Zo zijn we het res­pect voor de waar­dig­heid van men­se­lijk le­ven in be­gin­sel kwijt­ge­raakt, ook al wil­len veel goe­de men­sen, ook veel dar­wi­nis­ten, daar on­danks al­les aan vast­hou­den, zij het in ei­gen be­le­ving te­gen be­ter we­ten in. Ove­ri­gens laat Wei­kart goed zien hoe an­der­zijds ij­ve­raars voor het do­den van “on­waar­dig le­ven” zo­als Hol­mes in fei­te even­zeer een on­be­wust be­roep doen op een mo­raal, ook al kan daar in hun ei­gen den­ken geen ba­sis voor be­staan. Ma­te­ri­a­lis­tisch den­ken is in­trin­siek te­gen­strij­dig en zelf­weer­leg­gend, en daar­om per de­fi­ni­tie lo­gisch on­hel­der. Wei­kart toont het keer op keer aan. Een zeer lees­baar ge­schre­ven boek over de his­to­ri­sche en fi­lo­so­fi­sche ach­ter­grond van on­ze ‘cul­tuur van de dood’ (Jo­han­nes Pau­lus II), waar zo­ve­len het lie­ver niet over heb­ben. (HR) Ri­chart Wei­kart, The De­ath of Hu­ma­ni­ty: and the Ca­se for Li­fe. Uitg. Reg­ne­ry, 348 pp., geb., € 29,99, ISBN 978 1 62157 489 7

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.