Van Geest

Katholiek Nieuwsblad - - ACTUEEL -

Een paus wordt vaak op­ge­volgd door een kar­di­naal die an­de­re pri­o­ri­tei­ten heeft dan hij­zelf. Zo werd de machts­be­lus­te, pronk­zuch­ti­ge, ne­po­tis­ti­sche en ver­wa­ten Leo X (+1521) op­ge­volgd door ‘on­ze’ paus Adri­a­nus VI (+1523), een so­be­re, ern­sti­ge en her­vor­mings­ge­zin­de man. Er zijn ook min­der dra­ma­ti­sche voor­beel­den. De aris­to­cra­ti­sche en au­to­cra­ti­sche Pi­us XII (+1958) werd op­ge­volgd door de goed­moe­di­ge boe­ren­zoon Jo­han­nes XXIII (+1963), die Va­ti­ca­num II bij­een­riep. Diens op­vol­ger Pau­lus VI (+1978), een leer­ling van Pi­us XII, leed on­der de zwaar­te van zijn ambt en viel soms ten prooi aan ge­voe­lens van twij­fel en on­macht. Jo­han­nes Pau­lus II volg­de hem in 1978 na een te kort pon­ti­fi­caat van Jo­han­nes Pau­lus I op. De Pool­se paus was daad­krach­tig en on­ver­schrok­ken; de we­reld was voor hem geen last maar een uit­da­ging en ei­gen­lijk ook haast te klein. Ook de pau­sen Be­ne­dic­tus XVI – een bril­jant ge­leer­de – en Fran­cis­cus – een her­der die naar zijn kud­de ruikt - be­li­cha­men de­ze wet­ma­tig­heid; te­gen­ge­steld en com­ple­men­tair als zij te­ge­lijk ook weer zijn. De­ze wet­ma­tig­heid brengt de Kerk heel veel. Hoe­wel Pi­us IX na zijn ver­kie­zing in 1846 aan le­ken meer in­vloed wil­de ge­ven in het be­stuur van de Ker­ke­lij­ke Staat be­toon­de hij zich in zijn oor­deel over ont­wik­ke­lin­gen in de fi­lo­so­fie, the­o­lo­gie, po­li­tiek en in so­ci­a­le kwes­ties wan­trou­wend. In Qui Plu­ri­bus (1846) ver­oor­deel­de hij be­paal­de po­li­tie­ke en fi­lo­so­fi­sche stro­min­gen om­dat zij in zijn idee niet al­leen het ka­tho­liek ge­loof maar ook het ge­zag van de Hei­li­ge Stoel on­der­mijn­den. En aan Qu­an­ta Cu­ra (1864) voeg­de hij de Syl­la­bus er­rorum toe, een lijst met dwa­lin­gen waar­in al die po­li­tie­ke, fi­lo­so­fi­sche, maat­schap­pe­lij­ke en the­o­lo­gi­sche stro­min­gen wer­den op­ge­somd, die vol­gens de paus een ver­oor­de­ling ver­dien­den. Zon­der al te veel on­der­bou­wing of nu­an­ce­ring wer­den li­be­ra­lis­me, so­ci­a­lis­me, com­mu­nis­me, vrij­met­se­la­rij en tal­lo­ze an­de­re stro­min­gen en ide­o­lo­gie­ën neer­ge­haald. De syl­la­bus leid­de tot ver­ont­waar­di­ging en ver­he­vi­ging van de an­ti­kle­ri­ka­le ten­den­sen in de we­reld­kerk. De paus werd aan­ge­wre­ven slechts te ver­oor­de­len zon­der zich wer­ke­lijk te ver­die­pen in de so­ci­a­le ont­wik­ke­lin­gen die tot de ver­oor­deel­de stro­min­gen had­den ge­leid. In 1878 werd hij op­ge­volgd door paus Leo XIII. Na­tuur­lijk dacht hij het­zelf­de over het so­ci­a­lis­me en het li­be­ra­lis­me als zijn voor­gan­ger. In 1878 uit­te hij in zijn twee­de en­cy­cliek Quod Apos­to­li­ci Mu­ne­ris al zijn be­zwa­ren te­gen so­ci­a­lis­me, com­mu­nis­me en ni­hi­lis­me, een “do­de­lij­ke plaag, die in de ve­zels van de maat­schap­pij kruipt en haar naar de rand van de af­grond leidt”. Maar het woord ‘ver­oor­de­len’ ( dam­na­re) kwam er niet in voor. Hij wist dat hij met ver­oor­de­len al­léén niets zou be­rei­ken. Be­hept met een gro­ter pro­bleem­be­wust­zijn dan zijn voor­gan­ger in zijn laat­ste ja­ren, sprak Leo XIII in Re­rum No­va­rum eer­der zijn zor­gen uit over de te­loor­gang van de men­se­lij­ke waar­dig­heid bij uit­ge­bui­te ar­bei­ders dan dat hij ex ca­the­dra ze­ker­he­den te ber­de bracht. Als een paus zijn zor­gen uit, is hij doel­tref­fen­der dan ooit.

Paul van Geest

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.