We­reld­re­ge­ring leidt tot on­vrij­heid

Katholiek Nieuwsblad - - OPINIE -

Of uni­ver­se­le ju­ris­dic­tie nu wel of niet zo be­perkt wordt, zij blijft ech­ter adem­be­ne­mend breed in reik­wijd­te, ar­ro­gant, in­drin­gend en roof­zuch­tig op de na­ti­o­na­le soe­ve­rei­ni­teit. El­ke na­tie die pre­ten­deert uni­ver­se­le ju­ris­dic­tie toe te pas­sen voor het ver­vol­gen van mis­drij­ven die haar of haar bur­gers niet op eni­ge di­rec­te wij­ze ge­raakt heb­ben, ma­tigt zich de macht aan om niet al­leen te be­slis­sen wat goed en kwaad is voor an­de­re lan­den maar ook om die be­slis­sing te be­krach­ti­gen door de ju­ri­di­sche pro­ces­sen van an­de­re lan­den te ver­van­gen en hun bur­gers mo­ge­lijk ge­van­gen te zet­ten. Uni­ver­se­le ju­ris­dic­tie gaat zo­ver het recht op te ei­sen func­ti­o­na­ris­sen van an­de­re re­ge­rin­gen te ver­vol­gen voor ac­ties die on­der­no­men zijn “in de uit­voe­ring van hun of­fi­ci­ë­le plich­ten”, zelfs als die ac­ties “an­ders­zins in over­een­stem­ming zijn met de wet­ten en grond­wet van hun ei­gen land”. Al­le EU-lid­sta­ten ken­nen een of an­de­re vorm van uni­ver­se­le ju­ris­dic­tie op pa­pier van uit­een­lo­pen­de ni­veaus van reik­wijd­te en op­drin­ge­rig­heid. In de EU gaat de mis­sie door naar de zach­te uto­pie van een glo­baal ge­re­geer­de we­reld.

Sta­tuut van Ro­me

Het ISH is de vol­gen­de stap in de zoek­tocht van uni­ver­se­le ju­ris­dic­ti­o­nis­ten naar kos­mi­sche recht­vaar­dig­heid, zo­als Thomas So­well het zou zeg­gen. Als het eer­ste per­ma­nen­te in­ter­na­ti­o­na­le hof dat zich be­zig­houdt met straf­za­ken heeft het ISH “de be­voegd­heid om do­zij­nen mis­drij­ven te on­der­zoe­ken, be­rech­ten en straf­fen”, die op dit mo­ment in drie bre­de ca­te­go­rie­ën val­len: ge­no­ci­de, mis­da­den te­gen de mens­heid en oor­logs­mis­da­den, met een vier­de ca­te­go­rie “agres­sie” die in 2017 wordt toe­ge­voegd in­dien de be­trok­ken sta­ten dit goed­keu­ren. Wer­ke­lijk zon­der pre­ce­dent aan het ISH is zijn su­pra­na­ti­o­na­le ge­zag, dat zich zelfs zou kun­nen uit­strek­ken tot bur­gers van lan­den die geen on­der­te­ke­naars zijn van het Sta­tuut van Ro­me (1998), het ver­drag dat het ISH in­stel­de. In strijd met eer­der vast­ge­steld in­ter­na­ti­o­naal recht be­kleedt het Sta­tuut van Ro­me het hof met het ge­zag om bur­gers van niet-sta­te­lij­ke par­tij­en te ver­vol­gen, on­der be­paal­de om­stan­dig­he­den zelfs voor mis­drij­ven die be­gaan zijn op het ge­bied van niet-sta­te­lij­ke par­tij­en. Ook strekt de reik­wijd­te van het ISH zich uit tot re­ge­rings­func­ti­o­na­ris­sen die tra­di­ti­o­neel of­fi­ci­ë­le im­mu­ni­teit ge­nie­ten bij het uit­oe­fe­nen van hun of­fi­ci­ë­le func­ties.

Ja­ren­lang ge­schil

Op die ma­nier is het voor­stel­baar dat een Ame­ri­kaans bur­ger ver­volgd wordt door het ISH voor een be­weer­de­lijk mis­drijf be­gaan op Ame­ri­kaan­se bo­dem. Het ISH zou bij­voor­beeld een func­ti­o­na­ris van het Pen­ta­gon kun­nen ver­vol­gen, als het ISH van me­ning is dat een aan­val die door die func­ti­o­na­ris be­vo­len is op een land waar­mee de VS oor­log voert, een oor­logs­mis­daad is. En het is geens­zins hel­der hoe vast­ge­steld kan wor­den dat een “oor­logs­mis­daad” is be­gaan. Het is heel goed denk­baar dat de­ze func­ti­o­na­ris van het Pen­ta­gon be­schul­digd zou wor­den van een oor­logs­mis­daad als er on­be­doeld bur­gers zijn ge­wond of ge­dood of bur­ger­lijk ei­gen­dom is be­scha­digd. Pre­cies de­ze pre­ten­tie van su­pra­na­ti­o­na­le au­to­ri­teit, be­kroond met het stel­len van ju­ris­dic­tie over niet-sta­te­lij­ke par­tij­en, maakt het hart uit van de on­aan­vaard­baar­heid van het ISH voor de Ver­e­nig­de Sta­ten. Voor de EU ligt het pre­cies om­ge­keerd. Juist van­we­ge de­ze su­pra­na­ti­o­na­li­teit waar­deert de EU het ISH als een be­lang­rij­ke stap voor­waarts naar we­reld­re­ge­ring. En het ver­haal van het tien­tal­len ja­ren­lan­ge ge­schil tus­sen de VS en de EU over het ISH is een angst­aan­ja­gen­de il­lu­stra­tie hoe­zeer de be­we­ging voor we­reld­re­ge­ring van plan is haar vi­sie op te leg­gen aan wie daar weer­stand aan bie­den.

Fri­vo­le on­der­zoe­ken

Het Eu­ro­pe­se be­leid om ac­tief de Ame­ri­kaan­se po­gin­gen te on­der­mij­nen voor het be­scher­men van Ame­ri­kaan­se bur­gers en hun grond­wet­te­lij­ke rech­ten was af­kom­stig van de top, die be­zield is door de in­zet van de EU om een we­reld te bou­wen waar­in geen land het recht heeft zich af­zij­dig te hou­den van het na­ja­gen van uni­ver­se­le recht­vaar­dig­heid. Be­lang­rij­ke re­ge­rings­func­ti­o­na­ris­sen van Eu­ro­pe­se lan­den waar­on­der Duits­land en Bel­gië, be­kri­ti­seer­den de Ame­ri­kaan­se in­span­nin­gen open­lijk als “het on­der­mij­nen van het recht”, als “niet te ver­zoe­nen met de rechts­or­de” en als een “slag voor de ge­loof­waar­dig­heid van het in­ter­na­ti­o­naal recht”. Voor de Eu­ro­pe­se we­reld­re­geer­ders was dit niet al­leen maar on­e­nig­heid over een op zich­zelf staand punt. Ster­ker, het be­zwaar ma­ken te­gen de­ze cen­tra­le Ame­ri­kaan­se zorg over de na­ti­o­na­le soe­ve­rei­ni­teit – Ame­ri­kaan­se bur­gers be­scher­men te­gen een in we­zen on­toe­re­ken­baar in­ter­na­ti­o­naal hof – was cen­traal ge­wor­den voor een Eu­ro­pe­se iden­ti­teit in op­komst. Veel Eu­ro­pe­a­nen za­gen het ge­schil over niet-over­le­ve­rings­over­een­kom­sten als een kwes­tie die “naar het hart ging van de Eu­ro­pe­se per­cep­tie van de we­reld, van een op­ko­men­de Eu­ro­pe­se iden­ti­teit”. Na­tuur­lijk be­na­druk­ken Eu­ro­pe­se ver­de­di­gers van het ISH dat het geen be­drei­ging vormt voor de VS. Zij hou­den vol dat po­li­tiek ge­mo­ti­veer­de ver­vol­gin­gen in het ISH niet mo­ge­lijk zijn. Maar zo­als Bel­gi­sche ge­rechts­ho­ven heb­ben la­ten zien die on­der­zoe­ken start­ten naar de han­de­lin­gen van on­der an­de­ren Ge­or­ge W. Bush en Co­lin Po­well, is er geen re­den te ge­lo­ven dat an­de­re func­ti­o­na­ris­sen van de VS en zijn bond­ge­no­ten niet on­der­wor­pen zou­den kun­nen wor­den aan fri­vo­le on­der­zoe­ken door een on­toe­re­ken­baar ISH. Er zijn in wer­ke­lijk­heid ve­le op­roe­pen ge­weest om Ge­or­ge W. Bush, To­ny Blair en an­de­re be­leids­ma­kers die bij de Irak-oor­log be­trok­ken wa­ren, voor het ISH te bren­gen.

Oog­klep­pen

Waar­om zou de VS bur­gers bloot­stel­len aan de mo­ge­lijk­heid be­recht, ver­oor­deeld en naar de ge­van­ge­nis ge­stuurd te wor­den door men­sen die op geen en­ke­le ma­nier on­der­wor­pen zijn aan de grond­wet van de VS? Ja, waar­om zou enig land dat om zijn bur­gers geeft, zich­zelf aan de gril­len van het ISH on­der­wer­pen? Hoe zou de EU zo’n in­stel­ling kun­nen steu­nen, als niet de ide­o­lo­gi­sche oog­klep­pen van we­reld­re­ge­ring haar kijk op de wer­ke­lijk­heid com­pleet ver­wron­gen heb­ben? Het ver­haal van het ISH maakt dui­de­lijk dat de Eu­ro­pe­se toe­wij­ding aan een we­reld­re­ge­ring, hoe­wel nu nog ‘han­teer­baar’ op een dag wel eens even harts­toch­te­lijk en on­ver­zet­te­lijk zou kun­nen wor­den als het wel zal moe­ten zijn om de Eu­ro­pe­se droom op we­reld­schaal waar te ma­ken. Mocht dat ooit ge­beu­ren, dan is de prijs voor het in stand hou­den van een sterk trans-At­lan­tisch bond­ge­noot­schap te hoog ge­wor­den om te be­ta­len. (Vert. HR)

Todd Hui­zin­ga is ver­bon­den aan het Ac­t­on In­sti­tu­te (www.ac­t­on.org) en was van 1992 tot 2012 Ame­ri­kaans di­plo­maat.

Rech­ters van het In­ter­na­ti­o­naal Straf­hof in Den Haag.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.