De iro­nie van het cul­tuur­mar­xis­me

Katholiek Nieuwsblad - - KNOPINIE - Ben Hoff­schul­te is rechts­fi­lo­soof te Leu­ven.

Marx ci­teert in een voor­woord tot Dan­te. Wel­is­waar fou­tief, maar het zou on­ver­moe­de ge­vol­gen kun­nen krij­gen, be­toogt Ben Hoff­schul­te. Want Marx was athe­ïst, maar Dan­te niet.

Het ‘cul­tuur­mar­xis­me’ wil vol­gens ‘rechts’ de Eu­ro­pe­se cultuur on­der­wer­pen. Waar of niet, het mag nie­mand er­van weer­hou­den Das Ka­pi­tal te le­zen, voor­al de voor- en na­woor­den van Marx en En­gels. In zijn vier­de voor­woord be­sluit En­gels een fel­le po­le­miek over een ci­taat van Glad­sto­ne met de vast­stel­ling dat men na twee de­cen­nia ‘pro­fes­so­raal ge­klun­gel’ Marx niet meer van on­zorg­vul­dig ci­te­ren durf­de te be­tich­ten. En­gels wijdt nog en­ke­le woor­den aan ‘de slecht be­gre­pen wij­ze van ci­te­ren’ van zijn maes­tro, maar we blij­ven zit­ten met het mys­te­rie van een ver­keerd ci­taat uit Dan­tes Di­vi­na Com­me­dia.

Ver­bor­gen bood­schap

Glad­sto­ne was be­hal­ve po­li­ti­cus ook Dan­te­ken­ner en zou hem niet ver­keerd dur­ven ci­te­ren. Ook Marx had een ho­ge dunk van Dan­te en ci­teer­de in zijn eer­ste voor­woord wat hij een mot­to van de dich­ter noem­de: Se­gui il tuo cor­so, e las­cia dir le gen­ti, ‘Volg je ei­gen weg en laat de men­sen pra­ten’. Je moet een waag­hals zijn om nu toch nog te dur­ven be­we­ren dat Marx hier een steek liet val­len. Fi­lo­so­fisch was hij ma­te­ri­a­list, dus ook re­duc­ti­o­nist en het ver­meen­de mot­to past goed bij zijn plan tot ves­ti­ging van een pro­le­ta­ri­sche dic­ta­tuur. De bo­ven­bouw moest wor­den ge­de­con­stru­eerd tot de ma­te­ri­ë­le ba­sis er­van in on­men­se­lij­ke ei­gen­doms­ver­hou­din­gen, die de ar­men steeds ar­mer maak­ten en zo de re­vo­lu­tie na­der­bij brach­ten. Als dat al waar is, mo­gen we toch niet uit­slui­ten dat in die bo­ven­bouw ook een gees­te­lij­ke we­reld werk­zaam is. Marx was athe­ïst, maar Dan­te niet. De eer­ste helft van het ver­meen­de mot­to staat niet in diens werk, de twee­de wel, maar dan als op­roep van Ver­gi­li­us om hem te vol­gen op de weg naar bo­ven: Vien diet­ro a me, e las­cia dir le gen­ti (Pur­ga­to­rio V 13). Dat is toch echt iets an­ders dan Marx’ ‘ci­taat’, en het is niet over­dre­ven hier­te­gen pro­test aan te te­ke­nen. Mar­xis­ten ver­ge­ven hun held ook hier vaak ge­mak­ke­lijk en zijn niet ont­van­ke­lijk voor de ver­bor­gen bood­schap.

Cul­tuur­mar­xis­me?

Cul­tuur­mar­xis­me moet zo­iets zijn als mar­xis­me zon­der re­vo­lu­tie, een prak­tisch re­vi­si­o­nis­me dat even­goed de pro­le­ta­ri­ërs op de troon wil zet­ten. Daar past dan de ver­draai­ing van een groot dich­ter bij. Ty­pe­rend is dat de mees­ten het in onze cultuur niet eens meer op­mer­ken, laat staan dat ze er­te­gen pro­tes­te­ren, wat ze an­ders toch zo goed kun­nen. Dat is de in­vloed van een re­de­loos ge­lijk­heids­stre­ven in de geest van de Fran­se Re­vo­lu­tie, maar men moet vre­zen dat het bij ‘rechts’ het­zelf­de is. Toch zou Dan­te de oor­zaak kun­nen zijn van een cul­tu­re­le con­tra­re­vo­lu­tie, mits cul­tuur­mar­xis­ten Marx en En­gels se­ri­eus ne­men. Men zou hen een gra­tis her­op­voe­dings­cur­sus in Dan­te, Marx en En­gels kun­nen op­leg­gen, met spe­ci­a­le aan­dacht voor de ‘list der re­de’ in hun voor- en na­woor­den. In het gro­te Chi­na zijn mar­xis­ten, zij het met in­grij­pen­de aan­pas­sin­gen, nog aan de macht. Men moet her­op­voe­ding niet be­per­ken tot wes­ter­se cul­tuur­mar­xis­ten, maar ook pro­be­ren de die­pe­re zin te vat­ten van het feit dat met Marx’ ze­ge­tocht ook Dan­te mee­reis­de naar de macht in Beijing. Dit kan een on­ver­moe­de wen­ding krij­gen als het Wes­ten wil in­zien dat er ook cul­tu­re­le wa­pens be­staan, die ef­fec­tie­ver en heil­za­mer kun­nen zijn dan de hui­di­ge wa­pens.

Niet kla­gen

De Com­mu­nis­ti­sche Par­tij van Chi­na zal haar eeuw­feest in 2021 ze­ker groots vie­ren. Met Dan­te als gids zal dat jaar dan ook de door­slag moe­ten ge­ven voor een ide­o­lo­gi­sche wen­ding in dat He­mel­se Rijk. Ik zou er geen been in zien kwie­ke par­tij­le­den een gra­tis Dan­te-cur­sus te ge­ven. Nieu­we boe­ken zijn niet no­dig, want in al­le ide­o­lo­gisch cor­rec­te bi­bli­o­the­ken vindt men daar de ge­wraak­te tek­sten in hun of­fi­ci­ë­le edi­ties. Het lijkt het werk van een Voor­zie­nig­heid waar in het Wes­ten bij­na nie­mand nog in ge­looft, maar die druk doen­de is met een dan­tes­ke stra­te­gie waar al­le bo­na fi­de staats­lie­den hun pe­tje voor moe­ten af­ne­men. Laat nie­mand dus kla­gen over cul­tuur­mar­xis­ten. Elk na­deel hep ze voor­deel en bij Marx hoort Dan­te. He­gel riep de ei­gen­tijd­se dich­ter op die de woe­li­ge ge­schie­de­nis van zijn tijd zou kun­nen sa­men­vat­ten in dicht­vorm. Ik neem aan, dat er in 2021 din­gen zul­len ge­beu­ren waar ta­lent­vol­le dich­ters inspi­ra­tie uit kun­nen put­ten. Cul­tuur­mar­xis­ten kun­nen plei­ten voor mild­heid je­gens Marx, om­dat ver­gis­sen men­se­lijk is. Maar je ver­valt dan snel in on­ver­schil­lig­heid als­of het niets uit­maakt om­dat we toch maar stuk­jes ma­te­rie zijn in een we­reld die geen geest meer heeft en al he­le­maal geen Hei­li­ge Geest. Maar wie zoekt, zal vin­den en het dan­tes­ke spoor van een ver­draaid ci­taat uit het Va­ge­vuur van de God­de­lij­ke Ko­me­die kan niet zon­der ge­vol­gen blij­ven.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.