Het wit­te doek

Van­af het be­gin van het film­tijd­perk za­gen de pau­sen in de film een unie­ke mo­ge­lijk­heid om het ge­loof te ver­sprei­den. Te­ge­lij­ker­tijd waar­schuw­de de Kerk ook steeds voor on­ei­gen­lijk ge­bruik van de film­kunst. “Het is een ge­schenk, dat ook ver­ant­woor­de­lijk­he

Katholiek Nieuwsblad - - VOORPAGINA - Mar­ta Pe­tro­sil­lo, Ro­me

Pau­sen heb­ben al­tijd al een bij­zon­de­re re­la­tie ge­had tot de film­we­reld.

Pau­sen op het wit­te doek. Dat was het the­ma van een ten­toon­stel­ling die de af­ge­lo­pen twee we­ken te zien was in Mil­aan, on­der de ti­tel ‘Pau­sen, de film­kunst en het denk­beel­di­ge’. De foto-ex­po­si­tie wierp een bij­zon­de­re blik op de re­la­tie tus­sen ver­schil­len­de pau­sen en de film­kunst. In de mul­ti­me­di­a­le ten­toon­stel­ling was wer­ke­lijk van al­les te zien. Zo wa­ren er beel­den van paus Leo XIII, die als eer­ste paus ooit door een Ame­ri­kaan­se film­ploeg werd vast­ge­legd in de Va­ti­caan­se tui­nen ter­wijl hij de ze­gen uit­spreekt. Dat ge­beur­de op 24 ju­ni 1898, pas twee­ën­half jaar na de of­fi­ci­ë­le op­rich­ting van de bios­coop door de ge­broe­ders Lu­mi­è­re. Ook zijn er beel­den van paus Fran­cis­cus, ter­wijl hij de hand schudt van de Ame­ri­kaan­se film­ac­tri­ce An­ge­li­na Jo­lie.

Een ge­schenk

Pau­sen heb­ben van ouds­her in­te­res­se ge­toond voor het wit­te doek. En in re­ac­tie daar­op heeft de film­kunst in­vloed ge­had op de wij­ze waar­op de pau­sen aan de we­reld wer­den ge­toond. De di­rec­teur van de ten­toon­stel­ling, Gi­an­lu­ca Del­la Mag­gio­re, ver­telt dan ook dat hij “een twee­zij­di­ge kijk wil­de bie­den” op het the­ma pau­sen en film. “Ener­zijds zie je hoe pau­sen om­gin­gen met de film­we­reld, door hun toe­spra­ken en de ont­moe­tin­gen met de show­bu­si­ness. An­der­zijds is te

zien hoe klei­ne en gro­te re­gis­seurs tij­dens de 20e eeuw de fi­guur van de paus in beeld heb­ben ge­bracht.” Op de ten­toon­stel­ling, die he­laas maar kort te zien was, kwam dat naar vo­ren in meer dan hon­derd beeld­pla­ten en meer dan drie­hon­derd scè­ne­fo­to’s, fo­to­gram­men, kran­ten­pa­gi­na’s, on­uit­ge­ge­ven do­cu­men­ten en ori­gi­ne­le wer­ken. Zo gaf de ex­po­si­tie een beeld van de re­la­tie die ver­schil­len­de pau­sen had­den met de film­kunst, van Leo XIII tot Fran­cis­cus. “Al bij het ont­staan van de film als nieuw fe­no­meen, stond de Kerk daar di­rect po­si­tief te­gen­over”, zo ver­telt mgr. Da­rio Edo­ar­do Vi­ganò, pre­fect van het Se­cre­ta­ri­aat voor de Com­mu­ni­ca­tie. De ereka­pe­laan van de paus hul­dig­de de ten­toon­stel­ling in. “Te­ge­lij­ker­tijd heeft ook de Kerk met na­druk wil­len waar­schu­wen te­gen een on­ei­gen­lijk ge­bruik van de film­kunst. Het is een ge­schenk, dat ook ver­ant­woor­de­lijk­heid ver­eist.”

De eer­ste paus die zelf in een film ver­scheen was Pi­us XII. In Pas­tor An­ge­li­cus (1942) is hij te zien tij­dens zijn da­ge­lijk­se be­zig­he­den. De paus on­der­wierp zich aan de aan­wij­zin­gen van de re­gis­seur, en deed zelfs de door hem uit­ge­beel­de scè­nes na, zo­als de be­roem­de wan­de­ling in de Va­ti­caan­se Tui­nen, waar­bij hij brie­ven en do­cu­men­ten door­nam. Fran­cis­cus, die in Be­yond The

Sun zich­zelf speelt, was dus niet de eer­ste paus die in een film mee­speel­de. “Paus Pi­us XII zorg­de voor een nieuw, cru­ci­aal mo­ment in de re­la­tie tus­sen Kerk en film­we­reld”, al­dus Vi­ganò, die ook her­in­nert aan twee toe­spra­ken van Pi­us XI over de “ide­a­le film” in 1955. Daar­in riep hij op tot ver­ant­woor­de­lijk­heid. Al voor­dat hij paus zou wor­den be­schouw­de Pi­us XII dit nieu­we in­stru­ment als een ‘ga­ve van God’, die kon bij­dra­gen aan ‘zijn glo­rie en de uit­brei­ding van zijn Rijk’.”

Bij­zon­de­re band

Ook te zien op de ten­toon­stel­ling was een film over Pi­us X en een reeks over Be­ne­dic­tus XV uit het be­gin van de ja­ren twin­tig. Ook was er aan­dacht voor de film over het Ju­bi­le­um van 1933, die in op­dracht van Pi­us XI werd uit­ge­bracht. Paus Jo­han­nes XXIII sta­bi­li­seert de re­la­tie met de film­we­reld en die band wordt ver­vol­gens nog ver­sterkt door het op­tre­den van zijn op­vol­gers. Pau­lus VI had bij­zon­de­re aan­dacht voor ar­ties­ten, ter­wijl Jo­han­nes Pau­lus II “een van hen was”, om­dat hij­zelf the­a­ter­ac­teur was in zijn jon­ge ja­ren waar­door hij erg veel be­lang­stel­ling had voor de we­reld van de cul­tuur. De Pool­se paus gaf graag toe­spra­ken over de show­bu­si­ness, zo­als bij zijn aan­we­zig­heid in Hol­ly­wood in 1987. In Re­demp­to­ris Mis­sio (1990) schreef hij dat de chris­te­lij­ke bood­schap ge­ïn­te­greerd moest wor­den in de “nieu­we cul­tuur”, die was ont­staan in de mo­der­ne com­mu­ni­ca­tie­we­reld, en riep hij op tot in­zet voor de ont­wik­ke­ling van een wijd­ver­sprei­de film­cul­tuur.

Sa­men­wer­king

Vi­ganò: “De pau­sen za­gen de film­kunst als een in­stru­ment dat in staat was om de ho­ri­zon te ver­bre­den”, zo­wel “die over de Kerk, via nieu­we vor­men en ma­nie­ren, als die van het men­se­lijk ge­we­ten, die de film­kunst raakt en op­schudt.” De film­kunst werd ver­staan als een ‘ge­schenk’, maar er was ook aan­dacht voor de “ver­ant­woor­de­lijk­heid” ten op­zich­te van een “on­ei­gen­lijk ge­bruik” er­van. De ex­po­si­tie toon­de ook de sa­men­wer­king met re­gis­seurs als Er­man­no Ol­mi en Wim Wen­ders voor het ju­bel­jaar 2000. Hier zijn tal­rij­ke beel­den van. Ver­der zijn beel­den te zien van paus Be­ne­dic­tus XVI die een voor­stel­ling van de film Ma­ria van Na­za­reth bij­woont, maar ook een pos­ter met de woor­den ‘Oor­log te­gen de oor­log’, die door Pi­us XII wer­den uit­ge­spro­ken tij­dens zijn ra­dio­toe­spraak met Kerst­mis 1944.

Op­hef

Ook was er op de ten­toon­stel­ling aan­dacht voor de ma­nier waar­op de fi­guur van de paus door de tijd heen in films en op te­le­vi­sie werd af­ge­beeld en hoe film­ma­kers te­gen de paus aan­kij­ken. Zo­als Ki­ril I, de paus uit de film The Shoes of the Fis­her­man uit 1968. In de film van re­gis­seur Mi­chael An­der­son werd de komst van een paus van­af de an­de­re kant van het IJ­ze­ren Gor­dijn voor­speld. Ook wa­ren er beel­den van de fic­tie­ve paus Pi­us XIII in de tv-se­rie The Young Po­pe van re­gis­seur Pa­o­lo Sor­ren­ti­no. En dan ont­bra­ken ook de films niet die in de tijd dat ze uit­kwa­men de no­di­ge op­hef ver­oor­zaak­ten. Zo­als La dol

ce vi­ta van Fe­de­ri­co Fel­li­ni, een van de fa­vo­rie­te re­gis­seurs van paus Fran­cis­cus. De aarts­bis­schop van Mil­aan, Mon­ti­ni, de la­te­re paus Pau­lus VI, was een van de men­sen die de film in 1960 “im­mo­reel” noem­den. Een foto van een de be­roemd­ste scè­nes uit de film, die waar­in een Chris­tus­beeld per he­li­kop­ter wordt ver­plaatst, hing op de ten­toon­stel­ling pal naast die van een an­de­re he­li­kop­ter: die waar­in paus Be­ne­dic­tus XVI op 28 fe­bru­a­ri 2013 uit het Va­ti­caan ver­trok na zijn af­tre­den. (Vert. FP)

Paus Pi­us XII was de eer­ste paus die zelf mee­speel­de in een film.

Paus Pau­lus VI ont­moet prins Rai­nier, prin­ses Gra­ce en hun kin­de­ren. Prin­ses Gra­ce was voor haar trou­wen een be­kend film­ac­tri­ce.

De pau­sen heb­ben al­tijd be­gre­pen dat de film­kunst een ge­schenk was, dat ech­ter ook ver­ant­woor­de­lijk­heid ver­eist.

Beeld uit de tv-se­rie The Young Po­pe (2016) waar­in ac­teur Ju­de Law de fic­tie­ve paus Pi­us XIII speelt.

Paus Pi­us XII zag de film als een “ga­ve van God”.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.