Toe­komst

“On­ze cul­tuur is he­le­maal ge­richt op het ma­te­ri­ë­le, op het hier en nu.” Maar mgr. Jos Punt ziet te­ke­nen van een cul­tuur­om­slag. Om daar als Kerk op in te gaan, is heel wat meer no­dig dan een PR-cam­pag­ne. “Ie­de­re ka­tho­liek kan een bij­dra­ge le­ve­ren.”

Katholiek Nieuwsblad - - VOORPAGINA - Ed Arons

Af­trap van een se­rie over de toe­komst van de Kerk. Met mgr. Punt.

Mgr. Jos Punt (71) heeft het bis­schop­pe­lijk pa­leis aan de Nieu­we Gracht in Haar­lem ver­kocht en huist nu in een klein ap­par­te­ment van de Til­ten­berg in Vo­ge­len­zang. “Als we on­ze pa­ro­chies vra­gen om te be­zui­ni­gen, moe­ten we zelf het goe­de voor­beeld ge­ven.” Waar het gaat over de toe­komst van de Kerk, wil hij graag per­soon­lijk re­a­ge­ren. “Ik wil voor­ko­men dat men­sen be­leids­no­ta’s gaan le­zen als hét ant­woord op het gro­te pro­bleem van de ont­ker­ste­ning. No­ta’s gaan voor­al over ma­te­ri­ë­le en or­ga­ni­sa­to­ri­sche za­ken, over de ‘bui­ten­kant’ van ons Kerk­zijn, min­der over de bin­nen­kant.”

Bo­dem weg­ge­sla­gen

Maar zelfs vóór hij in­gaat op die bin­nen­kant van de Kerk, wil hij het heb­ben over de cul­tuur. We moe­ten vol­gens hem eerst pro­be­ren te be­grij­pen wat er ge­beurd is, en waar we nu zijn. “Dat is niet al­ler­eerst een ker­ke­lij­ke, maar een gro­te cul­tu­re­le ont­wik­ke­ling; in heel Eu­ro­pa en daar­bui­ten. The­o­lo­gen spre­ken van een ‘ge­slo­ten we­reld­beeld’ dat de mo­der­ne mens ge­van­gen houdt.” Athe­ïs­me, een uit­vin­ding van het wes­ters mo­der­nis­me. “In al­le tij­den en cul­tu­ren ge­loof­den men­sen als van­zelf­spre­kend in een gees­te­lij­ke wer­ke­lijk­heid vóór en ách­ter al­le din­gen. En in een voort­be­staan na de dood, ook al ging dat ge­paard met bij­ge­loof en ver­wron­gen gods­beel­den. In on­ze tijd lijkt die bli­k­rich­ting ra­di­caal ver­scho­ven: van de on­zicht­ba­re naar de zicht­ba­re wer­ke­lijk­heid.” Dat den­ken be­gon al zo’n 150 jaar ge­le­den. “Marx, Sar­tre, Ca­mus en an­de­ren ont­ken­den kei­hard het be­staan van een gees­te­lij­ke re­a­li­teit en zoch­ten oor- sprong, zin en doel van het men­se­lijk le­ven vol­le­dig op de­ze aar­de. Na­tuur­lijk heb­ben niet al­le men­sen dat be­wust zo be­leefd, maar wel ademt ie­der­een die tijd­geest in. En waar het be­sef van God en eeu­wig le­ven ver­vaagt, is na­tuur­lijk ook ie­de­re bo­dem voor ge­loof en Kerk weg­ge­sla­gen.”

Gees­te­lij­ke strijd

Als Kerk moe­ten we ons dat goed re­a­li­se­ren en pas daar­na na­gaan hoe we met de­ze wer­ke­lijk­heid om moe­ten gaan. Punt ver­wijst naar een tekst uit het Evan­ge­lie, waar­in Je­zus de vraag stelt: ‘Zal de Men­sen­zoon bij zijn komst nog ge­loof op aar­de vin­den?’ “Ik denk niet dat Je­zus toen doel­de op een tijd in de toe­komst waar­in de PR van de Kerk te­kort­schiet, maar op een tijd waar­in de men­sen Hem en de Va­der ver­ge­ten en een cul­tuur op­bou­wen zon­der God. Ook de Bo­ze, waar­schuw­de Hij, zou hier de hand in heb­ben. Hij zou kil­te ver­sprei­den te­gen chris­ten­heid en Kerk, de men­sen hun eeu­wi­ge be­stem­ming doen ver­ge­ten, en ui­t­ein­de­lijk aan­zet­ten tot ver­vol­ging. Dit is van al­le eeu­wen, maar heeft in on­ze tijd bi­zar­re vor­men aan­ge­no­men.” Hij ver­wijst naar de ver­vol­ging van chris­te­nen in het Mid­den-Oos­ten, die he­vi­ger is dan ooit, en op het ne­ge­ren er­van door het ooit chris­te­lij­ke Eu­ro­pa. “Paus Fran­cis­cus zei ooit in een ho­mi­lie dat ve­le te­ke­nen die de Bij­bel noemt als ken­merk van de laat­ste tij­den, in on­ze tijd zicht­baar lij­ken te wor­den.”

Cul­tuur­om­slag

Toe­komst voor de Kerk wordt vol­gens hem “niet ge­maakt door be­te­re PR-cam­pag­nes, maar door be­ke­ring en ge­bed”. Hij ziet ge­luk­kig ook te­ke­nen van een cul­tuur­om­slag: met na­me in de er­va­ring van spi- ri­tu­e­le hon­ger bij veel men­sen. “Ik merk­te het aan een groep jon­ge on­der­ne­mers, geen kerk­gan­gers, die met me wil­de spre­ken over de zin van het le­ven. En aan veel Ne­der­land­se mi­li­tai­ren, met wie ik jaar­lijks naar Lour­des ga.” Je kunt vol­gens Punt grof­weg drie groepen on­der­schei­den. “Al­ler­eerst de men­sen die ge­noeg lij­ken te heb­ben aan de­ze ma­te­ri­ë­le we­reld met z’n ver­tier en af­lei­din­gen. Vra­gen als ‘Wat komt er na dit le­ven?’ zijn niet pret­tig en wor­den ge­mak­ke­lijk weg­ge­drukt. Aan de an­de­re kant is er een klei­ner wor­den­de groep ge­lo­vi­ge men­sen. En tus­sen die twee groepen is er een bre­de laag die leeg­te er­vaart, die zoekt naar zin­ge­ving.” Op die tus­sen­groep moe­ten we ons vol­gens Punt als Kerk rich­ten. “Niet met PR-cam­pag­nes, maar van per­soon tot per­soon.”

Bre­der aan­bod

Om aan die nieu­we uit­da­ging te­ge­moet te ko­men, loopt de Kerk te­gen een struc­tu­reel pro­bleem aan. “Pa­ro­chie­struc­tu­ren zijn nog te veel ge­ënt op het ho­mo­ge­ne mas­sa­chris­ten­dom, dat al­lang niet meer be­staat. Het aan­tal men­sen dat zoe­ken­de is, is groot. De pa­ro­chi­ë­le vie­rin­gen zijn ech­ter niet be­doeld voor zoe­kers. De vroe­ge Kerk ken­de de ca­te­chu­me­nen, men­sen die lid wil­den wor­den van de ge­loofs­ge­meen­schap. Ze moch­ten nog niet deel­ne­men aan de hei­li­ge Eucha­ris­tie, want dat vraagt vol­le­di­ge in­wij­ding en ge­loof in de mys­te­ries van Chris­tus’ Li­chaam en Bloed. Ze wa­ren, soms ja­ren­lang, op weg naar een vol­was­sen ge­loof. De men­sen die te­gen­woor­dig open staan voor ge­loof, heb­ben nog al­ler­lei vra­gen en twij­fels. Zij zijn nog niet toe aan deel­na­me aan de Eucha­ris­tie.” Punt pleit met na­druk voor “ca­te­che­ti­sche en me­di­ta­tie­ve bij­een­kom­sten, in het kerk­ge­bouw of daar-

bui­ten” die op de­ze zoe­kers zijn ge­richt. “Veel pa­ro­chies ne­men hier al ini­ti­a­tie­ven. En ik zie dat som­mi­ge gro­te­re ste­de­lij­ke ker­ken zich ont­wik­ke­len tot cen­tra­le plaat­sen waar men­sen een gees­te­lijk thuis vin­den. Voor men­sen on­der de vijf­tig is dat geen pro­bleem: die zijn mo­biel en zoe­ken zelf een ge­meen­schap waar ze bij wil­len ho­ren.”

Cre­a­tief evan­ge­li­se­ren

Om met de groep zoe­ken­den in con­tact te ko­men moe­ten we vol­gens de bis­schop cre­a­tief zijn. Hij noemt als voor­beeld een con­gre­ga­tie in Ita­lië. “Die ex­ploi­teert ca­fés en res­tau­rants om in con­tact te ko­men met jon­ge men­sen.” En een voor­beeld dich­ter bij huis. “Een van on­ze jon­ge pries­ters speel­de eens gi­taar op de speel­plaats van een school en kreeg zo­veel bij­val dat ze hem vroe­gen nog eens te­rug te ko­men. ‘De Kerk moet er­op uit’, zegt paus Fran­cis­cus. Naar men­sen in de mar­ge van de sa­men­le­ving – de ma­te­ri­ë­le mar­ge, maar ook de spi­ri­tu­e­le.” Mgr. Punt ziet daar­in een uit­da­ging voor ie­de­re ge­doop­te, voor pries­ters én le­ken. “Nu er veel min­der do­pen, hu­we­lij­ken en uit­vaar­ten zijn, geeft dat de pries­ter de ge­le­gen­heid an­de­re din­gen te doen waar hij goed in is en waar z’n hart ligt. Niet ie­de­re pries­ter kan gi­taar spe­len, maar mis­schien is ie­mand goed in huis­be­zoek, goed met zie­ken of jon­ge­ren. Wees cre­a­tief.” Hij geeft toe dat zo’n op­roep ont­breekt in de be­leids­no­ta’s en in zijn se­mi­na­rie. “De vor­ming van on­ze pries­ters is soms nog te veel ge­richt op ou­de struc­tu­ren, ter­wijl we le­ven in een an­de­re we­reld. Maar we zijn be­zig met ver­an­de­rin­gen.” Zelf komt hij ie­de­re eer­ste maan­dag van de maand sa­men met de pries­ters die de af­ge­lo­pen vijf jaar zijn ge­wijd en spreek met hen over de­ze din­gen. “En wat geldt voor ie­de­re pries­ter, geldt voor ie­de­re ka­tho­liek. Zelfs ie­mand die ziek aan huis ge­bon­den is, kan een bij­dra­ge le­ve­ren door te bid­den. Dat is van enor­me waar­de in de ogen van de Heer, want er wordt te wei­nig ge­be­den.”

Toch hoop

Het gaat de bis­schop van Haar­lem-Am­ster­dam om het gro­te per­spec­tief, om de bin­nen­kant van kerk­zijn. “Daar zou­den voor­al on­ze tijd en ener­gie naar toe moe­ten gaan. Maar we wor­den zo vaak vast­ge­hou­den aan de bui­ten­kant, ma­te­ri­ë­le kwes­ties, per­so­ne­le, ge­bou­wen, ru­zies… We moe­ten er voor wa­ken niet te ver­drin­ken in de bui­ten­kant. Dat geldt voor pa­ro­chies, maar ook voor bis­dom en kerk­pro­vin­cie. We moe­ten de tijd ne­men om na te gaan: wat zijn de te­ke­nen van on­ze tijd? Wat wil de Heer dat we doen? Waar is Hij mee be­zig? Want ‘Als de Heer de wo­ning niet bouwt, wer­ken de bou­wers ver­geefs’, zegt de psal­mist.” Is de bis­schop nu wel of niet hoop­vol over de toe­komst van de Kerk in Nederland? “Ik zie de­ze cri­sis niet als een si­tu­a­tie waar we met een paar ver­stan­di­ge maat­re­ge­len of goe­de PR uit kun­nen ko­men, en zo de Kerk weer tot bloei bren­gen. Dat zou veel te na­ïef zijn. Toch heb ik hoop. Niet om­dat wij het re­cept heb­ben, maar om­dat de Heer zelf in en door al­les heen werkt, en zelfs on­ze zwak­heid en ons fa­len ge­bruikt in zijn plan­nen. Ik ben er­van over­tuigd dat Hij be­zig is Kerk en we­reld te zui­ve­ren om een nieu­we toe­komst mo­ge­lijk te ma­ken. Dit tijd­perk is voor­bij, een nieuw gaat ko­men. We zul­len nog door veel strijd en stor­men heen moe­ten, maar ui­t­ein­de­lijk zul­len we Gods won­de­ren zien.”

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.