Cri­mi­neel

Ge­van­ge­nis maakt juist steeds cri­mi­ne­ler, blijkt uit on­der­zoek.

Katholiek Nieuwsblad - - VOORPAGINA - Ma­ris­ka Or­ban

Vijf neu­ro­psy­cho­lo­gen van de Vrije Uni­ver­si­teit Am­ster­dam kwa­men in hun on­der­zoek tot de ver­ba­zing­wek­ken­de con­clu­sie dat de her­se­nen van cri­mi­ne­len in een soort ‘slui­mer­toe­stand’ ra­ken als ze en­ke­le maan­den in de ge­van­ge­nis zit­ten. Het brein wordt af­ge­stompt door­dat het in de ge­van­ge­nis te wei­nig wordt uit­ge­daagd. Een­maal bin­nen hoeft de ge­de­ti­neer­de ner­gens meer over na te den­ken: er gaat een bel als je moet op­staan, je krijgt je maal­tijd vaak op de cel en een ci­pier ver­telt je pre­cies wan­neer je naar de wc mag. Ge­van­ge­nen zit­ten meest­al 17 uur tot soms 23 uur per dag op hun cel: ze ver­ve­len zich dood en be­we­gen nau­we­lijks.

Zelf­con­tro­le

De neu­ro­psy­cho­lo­gen on­der­zoch­ten het brein van 37 man­nen: in de eer­ste week van hun ge­van­ge­nis­straf en op het mo­ment dat ze drie maan­den op­ge­slo­ten za­ten. Het re­sul­taat is schok­kend. De ver­arm­de ge­van­ge­nisom­ge­ving is on­gun­stig voor te­rug­keer in de sa­men­le­ving. Al na drie maan­den de­ten­tie gaan her­sen­func­ties van ge­van­ge­nen met be­trek­king tot zelf­con­tro­le sig­ni­fi­cant ach­ter­uit. Zelf­con­tro­le is cru­ci­aal voor een suc­ces­vol­le te­rug­keer in de maat­schap­pij: het is bij­voor­beeld dat stem­me­tje dat op een feest­je zegt: ‘nu heb­ben we ge­noeg bier­tjes op, ik neem een co­la’. En het is de ei­gen­schap die je helpt om ‘nee’ te blij­ven zeg­gen, als ie­mand je vraagt om mee op stroop­tocht te gaan. Een goed ont­wik­keld ge­voel van zelf­con­tro­le helpt je ook om pro­duc­ten niet klak­ke­loos op kre­diet te ko­pen zo­dat je niet in de schul­den ver­zeild raakt. Door zelf­con­tro­le kun je na­me­lijk mak­ke­lij­ker nee zeg­gen te­gen ver­lei­din­gen die slecht voor je zijn. Daar­naast blijkt uit het on­der­zoek dat ge­de­ti­neer­den na drie maan­den ge­van­ge­nis­straf veel meer moei­te heb­ben hun aan­dacht vast te hou­den. Een ver­kla­ring voor het ach­ter­uit gaan van de­ze be­lang­rij­ke her­sen­func­ties is vol­gens de we­ten­schap­pers een ver­arm­de de­ten­tie­om­ge­ving met wei­nig li­cha­me­lij­ke, so­ci­a­le en gees­te­lij­ke uit­da­gin­gen.

Groot be­lang

Naar aan­lei­ding van het neu­ro­psy­cho­lo­gisch on­der­zoek, pu­bli­ceer­den straf­recht­ju­ris­ten sa­men met een hoog­le­raar fo­ren­si­sche psy­chi­a­trie en een neu­ro­psy­cho­loog een we­ten­schap­pe­lijk ar­ti­kel in het Ne­der­lands Ju­ris­ten­blad om­dat zij vin­den dat ge­de­ti­neer­den recht heb­ben op de mo­ge­lijk­heid tot re­so­ci­a­li­sa­tie. “Voor de ge­de­ti­neer­den zelf en voor de sa­men­le­ving is het van groot be­lang dat ge­van­ge­nen na hun straf een goe­de te­rug­keer ma­ken naar de sa­men­le­ving”, ver­telt een van de on­der­zoe­kers, Sjors Ligt­hart aan Ka­tho­liek Nieuws­blad. “In Ne­der­land is ‘het ont­ne­men van de vrij­heid’, de straf die ge­de­ti­neer­den op­ge­legd krij­gen.” Het is dus niet de be­doe­ling dat men­sen in de ge­van­ge­nis ie­de­re dag een bord vol spruit­jes moe­ten eten als ze die niet lus­ten. “Nee”, legt Ligt­hart uit. “Dat je in de ge­van­ge­nis ge­plaatst wordt en je vrij­heid kwijt bent, is de straf.” Vol­gens de wet moet de vrij­heids­straf zo­veel mo­ge­lijk dienst­baar wor­den ge­maakt aan de voor­be­rei­ding op de te­rug­keer in de maat­schap­pij. Re­so­ci­a­li­sa­tie is een van de uit­gangs­pun­ten van de ten­uit­voer­leg­ging van de ge­van­ge­nis­straf. Maar juist op dat punt gaat het nu ver­keerd. In de ge­van­ge­nis wordt mis­schien wel aan re­so­ci­a­li­sa­tie ge­werkt, maar door­dat ge­de­ti­neer­den naast re­so­ci­a­li­sa­tie zo­veel tijd al­leen op hun cel door­bren­gen en zo wei­nig wor­den uit­ge­daagd op fy­siek, so­ci­aal en gees­te­lijk vlak, zijn ze er qua re­so­ci­a­li­sa­tie meest­al slech­ter aan toe na­dat ze hun straf heb­ben uit­ge­ze­ten dan op het mo­ment dat ze de ge­van­ge­nis in­stap­ten. Hoe komt dat? “On­der­zoek laat zien: de ver­arm­de ge­van­ge­nisom­ge­ving is te wei­nig uit­da­gend. En wat zo erg is: de ge­van­ge­nisom­ge­ving wordt al­leen maar min­der uit­da­gend. Waar de ver­ant­woor­de­lijk­heid voor re­so­ci­a­li­sa­tie oor­spron­ke­lijk bij de au­to­ri­tei­ten lag, ligt de­ze mo­men­teel pri­mair bij in­di­vi­du­e­le ge­de­ti­neer­den”, legt de straf­recht­ju­rist uit.

Vi­ci­eu­ze cir­kel

Vóór 2014 stond een ge­van­ge­nis­straf in het te­ken van ge­meen­schaps­le­ven. Over­dag ver­ble­ven ge­de­ti­neer­den ge­za­men­lijk in woon- en werk­ruim­ten en na­men sa­men deel aan ac­ti­vi­tei­ten. Een­za­me op­slui­ting bleef hoofd­za­ke­lijk be­perkt tot de nacht. Nu blij­ven ge­de­ti­neer­den ge­mid­deld 17 tot soms wel 23 uur per dag al­leen op cel. “De ge­de­ti­neer­de heeft sinds 2014 niet a pri­o­ri recht op rein­ter­gra­tie­ac­ti­vi­tei­ten zo­als scho­ling, te­rug­keer­ac­ti­vi­tei­ten en ge­drags­in­ter­ven­ties, maar hij moet der­ge­lij­ke ac­ti­vi­tei­ten ver­die­nen met goed ge­drag. Je komt bin­nen en krijgt en­kel een soort ba­sis­pak­ket. Dat be­staat voor- al uit al­leen op je cel zit­ten en al­leen op je cel eten. Wan­neer je je goed ge­draagt, kun je ac­ti­vi­tei­ten ver­die­nen. Maar je her­se­nen wor­den in­ac­tief, je komt in een vi­ci­eu­ze cir­kel te­recht. Kom daar maar eens uit!”

So­ci­a­le ac­ti­vi­tei­ten

Dus ei­gen­lijk het te­gen­over­ge­stel­de van de ba­sis­school, waar kin­de­ren juist bij­les krij­gen als ze slecht zijn in re­ke­nen of taal? “Ja. Als je bij­voor­beeld uit een so­ci­aal laag­ont­wik­keld ge­zin komt waar je nooit hebt le­ren pra­ten en waar ie­der­een er met­een op los sloeg als er een con­flict was, is het in de ge­van­ge­nis moei­lij­ker om je op so­ci­aal vlak te ont­wik­ke­len en te be­wij­zen. Je hebt dan meer moei­te om so­ci­a­le ac­ti­vi­tei­ten te ver­die­nen.” Dat vin­den de straf­recht­ju­ris­ten niet al­leen in span­ning met de wet maar ook niet slim van de hui­di­ge po­li­tiek. “Het wordt steeds dui­de­lij­ker hoe be­lang­rijk het is om ge­van­ge­nen uit te da­gen - ze­ker de­ge­nen die het ex­tra no­dig heb­ben. Niet al­leen voor de ge­de­ti­neer­den, maar voor de he­le sa­men­le­ving.” Daar­om plei­ten de straf­recht­ju­ris­ten voor meer on­der­zoek van de over­heid naar het ef­fect van de de­ten­tie­om­ge­ving op de her­se­nen van ge­de­ti­neer­den. Want het is na­tuur­lijk niet al­leen voor een ze­den­de­lin­quent zelf be­lang­rijk dat zijn zelf­con­tro­le ver­be­tert tij­dens zijn de­ten­tie. Maar ook voor bij­voor­beeld die leu­ke vrouw die ’s avonds al­leen op de fiets naar huis moet en hem te­gen het lijf loopt.

‘De ver­arm­de ge­van­ge­nisom­ge­ving is te wei­nig uit­da­gend’

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.