Rechts­po­pu­lis­ten: wat maakt ze po­pu­lair?

WAT IS TOCH DE AANTREKKINGSKRACHT VAN RECHTS­PO­PU­LIS­TEN? DE VLAAMSE JOUR­NA­LIST JAN ANTONISSEN PLOOS HET UIT

Metro Holland (Rotterdam) - - METRO - JELMER VISSER nieuws­re­dac­tie@me­tro­nieuws.nl

Men­sen die op po­pu­lis­ti­sche par­tij­en stem­men, heb­ben een ima­go­pro­bleem. Ze wor­den lo­s­ers, idi­o­ten, ra­cis­ten en on­fat­soen­lij­ken ge­noemd. Ook be­grij­pen ze over­dui­de­lijk de we­reld om hen heen niet en ge­dra­gen ze zich als ver­wen­de kin­de­ren in een rij­ke West-Eu­ro­pe­se sa­men­le­ving.

Met zul­ke eng­nek­ken ga je als pro­gres­sie­ve jour­na­list na­tuur­lijk geen ge­sprek aan. De Vlaamse ver­slag­ge­ver Jan Antonissen vond dat dit an­ders moest, hij maak­te een reis door de zes Eu­ro­pe­se lan­den die de ba­ker­mat vorm­den van de EU en Groot-Brit­tan­nië.

Wat zijn nou ei­gen­lijk de ver­ha­len van de­ze ‘de­plo­ra­bles’, zo­als Hil­la­ry Clin­ton hen noem­de? De­ze er­va­rin­gen bun­del­de hij in zijn boek De On­fat­soen­lij­ken: een reis door po­pu­lis­tisch Eu­ro­pa.

Eu­ro­pe­se Rust Belt

„De aan­lei­ding om dit boek te schrij­ven was de over­win­ning van Do­nald Trump in de Ver­e­nig­de Sta­ten. Ik was stom­ver­baasd dat zo’n man in het mach­tig­ste land op de pla­neet tot pre­si­dent werd ge­ko­zen,” ver­telt Antonissen. „Hij won de ver­kie­zin­gen om­dat in­wo­ners van de zo­ge­naam­de Rust Belt, het ge­bied bij de Gre­at La­kes waar vroe­ger de in­du­strie was ge­ves­tigd, op de Re­pu­bli­kei­nen stem­den. Dit tot gro­te ont­stel­te­nis van het hoog­op­ge­lei­de pro­gres­sie­ve­re deel van de be­vol­king.”

Mar­tin Schultz, toen­ma­lig voor­zit­ter van het Eu­ro­pees Par­le­ment, riep op tot een ‘re­vo­lu­tie van fat­soen­lij­ken’, Antonissen vond de­ze op­roep ge­tui­gen van een on­ge­ken­de mo­re­le su­pe­ri­o­ri­teit. „Hoe kan zo’n in­vloed­rij­ke so­ci­aal­de­mo­craat een groot deel van de kie­zers weg­zet­ten als ‘dom en ach­ter­lijk’? Des­kun­di­gen bui­tel­den over el­kaar heen met ver­kla­rin­gen. Maar wat niet ge­beur­de was het ge­sprek met de­ze kie­zers écht aan­gaan. Waar komt de­ze woe­de van­daan? Ik wil­de in ge­sprek met hen zon­der met­een mijn stand­pun­ten op te drin­gen of een oor­deel te vor­men.”

De maat­schap­pij ont­wik­kelt zich in een rap tem­po, hier­bij is er spra­ke van win­naars en ver­lie­zers. De ver­schil­len tus­sen de pro­gres­sie­ve hoog­op­ge­lei­de kos­mo­po­liet uit de gro­te stad en de con­ser­va­tie­ve ge­frus­treer­de bur­ger uit de krimp­ge­bie­den wor­den steeds gro­ter. De­ze woe­de heeft er­voor ge­zorgd dat de aan­hang van po­pu­lis­ti­sche par­tij­en groeit als kool. „We pra­ten niet met de ach­ter­blij­vers, zij voe­len zich geen on­der­deel van de kos­mo­po­li­ti­sche sa­men­le­ving. Ik be­sloot hen in mijn boek een stem te ge­ven.”

Hij sprak on­der meer Mi­chel Ca­ta­la­no, de me­de­wer­ker van een druk­ke­rij die in 2015 werd ge­gij­zeld door Sa­ïd en Ché­rif Kou­a­chi die even daar­voor een slacht­par­tij had­den aan­ge­richt op de re­dac­tie van Char­lie Heb­do. In Ro­me be­zocht hij Al­es­san­dra Ver­ni, wiens 19-ja­ri­ge doch­ter werd ver­moord door een groep Ni­ge­ri­a­nen. En­ke­le da­gen na­dat het lijk van het meis­je was te­rug­ge­von­den, schoot een los­ge­sla­gen fas­cist op al­le zwar­te men­sen die hij zag in de pro­vin­cie­stad Ma­ce­ra­ta. Hier­bij vie­len zes ge­won­den, toch kreeg zijn krans een plaats in de kerk op de be­gra­fe­nis­plech­tig­heid.

In Ne­der­land ver­telt Hel­ga Sch­üler, die haar woon­wijk in Sit­tard zag ver­an­de­ren van een volks­wijk naar een ach­ter­stands­wijk na het slui­ten van de mij­nen. De ge­frus­treer­de ach­ter­blij­vers stem­men mas­saal op de PVV.

Frus­tra­tie en angst

De Vlaamse ver­slag­ge­ver, die zelf werkt voor het pro­gres­sie­ve tijd­schrift HUMO, reis­de ook door de ver­pau­per­de in­du­strie­ste­den in de lan­den die in 1952 de Eu­ro­pe­se Ge­meen­schap voor Ko­len en Staal op­richt­ten „Hoe­wel de­ze ge­bie­den toen wer­den ge­zien als het eco­no­mi­sche mo­tor­blok van het con­ti­nent, is daar zes­tig jaar la­ter wei­nig meer van over. De ko­len­mij­nen zijn al de­cen­nia­lang ge­slo­ten en van de staal­in­du­strie is nog maar wei­nig over. Toch wo­nen er in de­ze ge­bie­den ook men­sen, de ach­ter­blij­vers. Zij za­gen de we­reld om hen heen in rap tem­po ver­an­de­ren, waar­bij er steeds meer mi­gran­ten bij­kwa­men en so­ci­a­le voor­zie­nin­gen weg­vie­len.”

In de tien­tal­len ver­ha­len lijkt voor­al angst de ro­de draad te zijn. „De men­sen uit de krimp­ge­bie­den zijn hui­ve­rig voor de toe­komst. En ze heb­ben hier wel­licht ook best een punt. Vas­te las­ten stij­gen, so­ci­a­le ze­ker­heid staat on­der druk en de cul­tu­re­le iden­ti­teit ver­an­dert in rap tem­po. De­ze on­ze­ker­heid leidt tot frus­tra­tie die zich voor­na­me­lijk richt op mi­gran­ten en de po­li­tie­ke par­tij­en die hen in de steek lie­ten. Over­al in Eu­ro­pa ver­lie­zen de so­ci­aal­de­mo­cra­ten, ter­wijl de­ze par­tij­en van ouds­her erg po­pu­lair wa­ren on­der ar­bei­ders. Blijk­baar heb­ben pro­gres­sie­ve po­li­ti­ci het con­tact met een groot deel van de sa­men­le­ving ver­lo­ren. In Ne­der­land zie je dit bij de te­loor­gang van de PvdA die nu maar 9 ze­tels heb­ben.”

Hoe moe­ten we de­ze toe­ne­men­de po­la­ri­sa­tie op­los­sen? „Ja, dat vra­gen men­sen me va­ker. Mijn boek gaat niet per se over op­los­sin­gen bie­den. Wat enorm zou hel­pen is be­ter naar el­kaar luis­te­ren zon­der voor­in­ge­no­men­heid. Hier­bij is uit je bub­bel tre­den het al­ler­be­lang­rijk­ste, de links pro­gres­sie­ve we­reld­bur­ger moet be­ter be­sef­fen dat de ru­moe­ri­ge rech­ter­flank ook on­der­deel is van de sa­men­le­ving.”

„Een de­bat zou een wis­se­ling van ver­schil­len­de stand­pun­ten moe­ten zijn, te­gen­woor­dig zie je voor­al ri­tu­e­le do­ve­mans­ge­sprek­ken waar­bij voor­al de te­gen­par­tij voor rot­te vis wordt uit­ge­maakt. Dit ge­beurt zo­wel aan de lin­ker- als aan de rech­ter­flank. Ik denk dat je door écht naar el­kaar te luis­te­ren een ac­cep­ta­be­le mid­den­weg voor ie­der­een kan be­werk­stel­li­gen.”

Het ka­ri­ge call­cen­ter

Iro­nisch ge­noeg is dit ge­sprek tot nu toe ei­gen­lijk ook weer een eli­tai­re ana­ly­se waar al tien­tal­len ar­ti­ke­len aan zijn ge­wijd, daar­om volgt nu een pas­sa­ge uit het boek. De En­sche­de­se Pa­me­la werk­te in een call­cen­ter voor een gro­te te­le­com­maat­schap­pij en liet haar ver­haal door Antonissen op­te­ke­nen. Ze is een moe­der van in de der­tig die voor een ka­ri­ge 8,63 in het uur werk­te in een call­cen­ter. Op haar werk­plek moest je uren stil­zit­ten, plas­pau­zes wer­den tot op de se­con­de nauw­keu­rig bij­ge­hou­den en lei­ding­ge­ven­den re­geer­den als zon­ne­ko­nin­gen. On­danks haar goe­de sco­res, kreeg ze nooit een vast con­tract om­dat ze zwan­ger was.

Pa­me­la: „Om de zo­veel tijd gaan te­le­com­ope­ra­to­ren stun­ten met pro­mo­ties om nieu­we klan­ten te wer­ven. Om ons te por­ren kre­gen we voor el­ke klant die we bin­nen­haal­den één munt­je. Als je vijf munt­jes had, kon je die in­le­ve­ren voor een kaartje. En als je vijf kaart­jes had, kreeg je een bon van bol.com ter waar­de van vijf eu­ro. Het bes­te team in de zaal kreeg ook ‘een gra­tis lunch’ – een be­legd brood­je. Maar goed, op een ge­ge­ven mo­ment had een team met de munt­jes ge­sjoe­meld, en het he­le sys­teem werd af­ge­schaft. Daar werd een col­le­ga zo boos over dat hij al­le munt­jes uit zijn spaar­pot over de vloer gooi­de: ‘Steek ze maar waar de zon niet schijnt!‘ Het was triest. In­triest.”

Met voor­sprong de meest ver­ve­len­de ge­beur­te­nis voor haar was een lei­ding­ge­ven­de die avan­ces bleef ma­ken, al maak­te ze hem ver­schei­de­ne ke­ren dui­de­lijk dat ze niet sin­gle was. „Op den duur heb ik het op ho­ger ni­veau aan­ge­kaart, op een mee­ting waar hij boos is weg­ge­lo­pen. Daar­na moest hij uit mijn buurt blij­ven, maar hij bleef me las­tig­val­len: op het werk, via Fa­ce­book, per sms. Met de be­wij­zen in de hand heb ik met ju­ri­di­sche stap­pen ge­dreigd als ze niet zou­den op­tre­den: ze heb­ben hem er­uit ge­zet.”

„Maar ik was wel bang: ik werk­te daar een jaar, hij was daar al veel lan­ger. En hij stond bo­ven mij.” Pa­me­la: „In die pe­ri­o­de heb ik op Geert Wil­ders van de Par­tij voor de Vrij­heid ge­stemd, al vind ik het een na­re man. Maar hij riep wel dat de eli­te moest in­le­ve­ren zo­dat men­sen met een mi­ni­mum­loon meer zou­den krij­gen. Hij heeft ge­lijk: de rij­ken wor­den rij­ker, de ar­men ar­mer. Dat moet maar eens op­hou­den.”

In­tus­sen doet ze al­weer een jaar wat an­ders: ze ver­strekt thuis­zorg aan men­sen met een dwars­lae­sie. Dank­zij haar kun­nen ge­zin­nen met een ge­han­di­cap­te zelf­stan­dig blij­ven wo­nen. Prach­tig werk, en ook haar loon is iets­je ho­ger. Ze is in een nieu­we we­reld te­recht­ge­ko­men.

‘Een de­bat zou een wis­se­ling van ver­schil­len­de stand­pun­ten moe­ten zijn, te­gen­woor­dig zie je voor­al ri­tu­e­le do­ve­mans­ge­sprek­ken’ Jan Antonissen

Het vol­le­di­ge ver­haal van Pa­me­la en tien­tal­len an­de­ren is te le­zen in het boek De On­fat­soen­lij­ken: een reis door po­pu­lis­tisch Eu­ro­pa. Het boek is voor 19,99 ver­krijg­baar bij meer­de­re web­win­kels en in de boek­han­del.

WILLIAM RUTTEN

BART MAAT | ANP

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.