Nrc

NRC Handelsblad - - Cultuur -

Ag­nes De­nes, Tree Moun­tain – A Li­ving Ti­me Cap­su­le – 11,000 trees 11,000 Pe­o­p­le 400 Ye­ars (Trip­tych), (de­tail), 1992-1996 telt Thaens. De Duit­se we­ten­schap­per Käthe Sei­del, ver­bon­den aan het Max Plan­ck In­sti­tuut, ont­wik­kel­de het sys­teem al in de ja­ren vijf­tig. „Maar het is nooit op gro­te schaal toe­ge­past. Dat is zo jam­mer, want het kost bij­na niets en is zeer on­der­houds­vrien­de­lijk. Je hoeft al­leen af en toe wat te maai­en. Nu zijn we voor ons drink­wa­ter com­pleet af­han­ke­lijk van de over­heid. Als er niets meer uit de kraan zou ko­men, zou­den we bin­nen twee of drie we­ken ster­ven.”

Thaens wijst naar het gloed­nieu­we cul­tuur­cen­trum Lig­ne, waar­in be­hal­ve mu­se­um De Do­mij­nen ook een bi­bli­o­theek, een film­huis en een ho­ge­school ge­ves­tigd zijn. „Dat ge­bouw is een eco­lo­gi­sche woes­tijn, er is niets na­tuur­lijks te vin­den. Het enor­me plat­te dak zou een ide­a­le op­vang van re­gen­wa­ter kun­nen zijn. Met een in­ves­te­ring van 25.000 eu­ro had­den ze een zui­ve­rings­in­stal­la­tie kun­nen ma­ken die de hal­ve stad van drink­wa­ter had kun­nen voor­zien.”

Het is waan­zin, vindt ze, dat al het he­mel­wa­ter nu zo het naast­lig­gen­de ri­vier­tje in loopt. „En in­tus­sen moet Lim­burg zijn drink­wa­ter deels uit Bel­gië en Duits­land im­por­te­ren.”

Jo­seph Beuys

Met haar mi­li­eu­be­wus­te wer­ken sluit Thaens aan bij een lan­ge tra­di­tie van eco­lo­gi­sche kunst. Al sinds de ja­ren vijf­tig ves­tig­den tal van kun­ste­naars de aan­dacht op het feit dat de na­tuur­lij­ke bron­nen van de aar­de niet on­uit­put­te­lijk zijn. De Duit­se kun­ste­naar Jo­seph Beuys was mis­schien wel de be­kend­ste voor­vech­ter van de na­tuur, met zijn boom­plantac­ties en zijn po­gin­gen de zwaar ver­vuil­de ri­vier de El­be te zui­ve­ren. Beuys, die zich ooit kan­di­daat stel­de als par­tij­lid voor Die Gr­ü­nen, was een ac­ti­vist die on­der meer pro­tes­teer­de te­gen het kap­pen van bos­sen en de in­pol­de­ring van het IJs­sel­meer. Moe­ras­sen, schreef Beuys in de ja­ren ze­ven­tig, zijn de le­ven­dig­ste ele­men­ten in het Eu­ro­pe­se land­schap. „Ze zijn es­sen­ti­eel voor het he­le eco­sys­teem van wa­ter­re­gu­le­ring, lucht­voch­tig­heid, grond­wa­ter en het kli­maat in het al­ge­meen.”

In het kiel­zog van Beuys heb­ben kun­ste­naars de af­ge­lo­pen de­cen­nia moe­ras­sen her­steld, maar ook graan­vel­den aan­ge­legd, eet­ba­re par­ken ge­ï­ni­ti­eerd, groen­te­tui­nen ge­o­pend, ver­vuil­de grond ge­sa­neerd, zon­ne-ener­gie op­ge­wekt en nieu­we kip­pen­ras­sen ge­fokt. De pro­jec­ten staan al­le­maal uit­voe­rig be­schre­ven in de ca­ta­lo­gus van Ecovention Europe, die een en­cy­clo­pe­disch over­zicht biedt van zes­tig jaar eco­lo­gi­sche kunst.

Dat Sue Spaid is op­ge­leid als we­ten­schap­per (ze stu­deer­de che­mie en pro­mo­veer­de in de fi­lo­so­fie) blijkt uit haar gron­di­ge, ana­ly­ti­sche aan­pak. Zo toont een plat­te­grond waar­in de da­ta van haar stu­die naar eco­kunst zijn ver­werkt. De dik­s­te stip­pen zijn de plek­ken waar de mees­te eco-ac­ti­vi­tei­ten plaats­von­den. Venetië, Ber­lijn, War­schau, Pa­rijs en Amsterdam wa­ren be­lang­rij­ke hot­s­pots voor mi­li­eu­vrien­de­lij­ke kun­ste­naar­s­in­gre­pen, zo blijkt uit de gra­fiek.

In­mid­dels is eco­kunst niet meer weg te den­ken van gro­te in­ter­na­ti­o­na­le ten­toon­stel­lin­gen. Op de laat­ste Do­cu­men­ta werd de­ze zo­mer bij­voor­beeld veel aan­dacht be­steed aan Ag­nes De­nes, een Hon­gaars-Ame­ri­kaan­se kun­ste­naar die gro­te land-art­pro­jec­ten heeft ge­re­a­li­seerd, maar tot nu toe al­tijd een beet­je over het hoofd werd ge­zien. In een stads­park in Kas­sel be­plant­te De­nes een pi­ra­mi­de­vor­mi­ge heu­vel tot een weel­de­ri­ge bloe­men­berg. Ook in Sit­tard zal haar werk uit­voe­rig te zien zijn.

„Er is ze­ker een her­op­le­ving van eco­kunst gaan­de”, be­aamt Spaid. „Het pro­bleem is al­leen dat mu­sea vaak niet zit­ten te wach­ten op le­ven­de or­ga­nis­men. Daar­door zie je maar wei­nig eco­kunst in de gro­te in­stel­lin­gen. In 2013 or­ga­ni­seer­de ik de ten­toon­stel­ling Gr­een Acres in Cin­cin­na­ti, waar­voor ik een gi­gan­ti­sche in- door farm had la­ten aan­leg­gen. De mu­se­um­be­heer­ders wa­ren als de dood dat er in­sec­ten in de air­con­di­ti­o­ning te­recht zou­den ko­men.”

In het boek Ecovention Europe staan ook kun­ste­naars die maar één of twee be­lang­rij­ke eco­lo­gi­sche pro­jec­ten heb­ben ge­daan, maar de ex­po­si­tie draait om kun­ste­naars die hun he­le car­ri­è­re al met de na­tuur be­zig zijn.

Spaid: „Ik wil voor­al to­nen dat er kun­ste­naars zijn die be­staan­de sys­te­men kun­nen ver­an­de­ren. Ie­der­een op de­ze ex­po­si­tie heeft een ver­schil kun­nen ma­ken, iets con­creets kun­nen doen. Nie­mand maakt puur con­cep­tu­e­le kunst.” Als voor­beeld noemt ze de Pool­se kun­ste­naar Ce­cy­lia Ma­lik, die dit jaar pro­tes­teer­de te­gen een nieu­we Pool­se wet die het mo­ge­lijk maak­te om zon­der ver­gun­ning bo­men in je ei­gen tuin te kap­pen. „Het ge­volg was dat in War­schau de ene na de an­de­re boom werd ge­rooid.” Ma­lik had voor een eer­der pro­ject uit 2010 een se­rie van 365 fo­to’s ge­maakt van zich­zelf, ter­wijl ze ie­de­re dag in een an­de­re boom klom. Na de nieu­we kap­wet bleek dat ruim de helft van die bo­men ver­dwe­nen was. „Daar­op be­sloot ze een nieu­we se­rie te ma­ken, met fo­to’s van jon­ge moe­ders die op de stron­ken hun ba­by’s borst­voe­ding ge­ven. Die beel­den gin­gen vi­ral op Fa­ce­book, met als ge­volg dat in heel Po­len ac­ties wer­den op­ge­zet voor het be­houd van de bo­men.

Uit­ein­de­lijk bracht Ma­lik via crowd­fun­ding geld bij el­kaar om vijf van de jon­ge moe­ders Mo­bie­le groen­te­tuin van de Bel­gi­sche kun­ste­naar Jean-Fran­çois Paquay met hun ba­by’s naar Ro­me te la­ten rei­zen voor een ont­moe­ting met de paus. Ze ga­ven hem een ko­pie van de Pool­se na­tuur­wet­ge­ving in de hoop dat hij iets voor de bo­men zou kun­nen be­te­ke­nen.”

Ver­vui­len­de kunst­we­reld

Goe­de be­doe­lin­gen zijn er in de kunst­we­reld vol­op, zo blijkt uit de bij­dra­gen aan Ecovention Europe. Maar Spaid heeft ook oog voor de min­der fij­ne kan­ten van de ge­glo­ba­li­seer­de kunst­we­reld. In de ca­ta­lo­gus be­schrijft ze hoe in de af­ge­lo­pen zes­tig jaar de pro­duc­tie van kunst­wer­ken is ver­veel­vou­digd. De ve­le vlieg­uren van kun­ste­naars, cu­ra­to­ren, ver­za­me­laars en kunst­wer­ken, de vraag om steeds me­ga­lo­ma­ne­re sculp­tu­ren – qua eco­lo­gi­sche voet­af­druk is dat al­le­maal niet best.

Al­leen al in Chi­na zijn er tus­sen 2006 en 2016 dui­zend nieu­we mu­sea ge­bouwd, schrijft Spaid. „Maar hoe wor­den die mu­sea met ob­jec­ten ge­vuld? Dat gaat om mil­joe­nen kunst­wer­ken die van­uit de he­le we­reld moe­ten wor­den ge­trans­por­teerd.”

De eni­ge goe­de op­los­sing is om al die ob­jec­ten te la­ten prin­ten in 3D, zegt ze. „Dan kan het ma­te­ri­aal wor­den om­ge­smol­ten en her­ge­bruikt voor de vol­gen­de ten­toon­stel­ling.”

In­tus­sen heeft Spaid zelf al­weer plan­nen voor een Ecovention South, waar­in ze de eco­lo­gi­sche kunst­pro­jec­ten op het zui­de­lijk half­rond wil do­cu­men­te­ren. „Jo­seph Beuys heeft ook in de Sey­chel­len iets ge­plant. Daar zou ik dol­graag naar­toe rei­zen, om te kij­ken of er nog iets van te­rug te vin­den is. Maar ja, dat be­te­kent ook weer veel vlieg­uren. Dus daar moet ik nog maar eens goed over na­den­ken.” Ecovention Europe: Art to Trans­form Eco­lo­gies, 1957-2017. 3 sept t/m 7 jan in Mu­se­um He­den­daag­se Kunst De Do­mij­nen, Sit­tard. Inl: de­do­mij­nen.nl/ten­toon­stel­lin­gen

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.