Dit zei de Nij­mee­g­se hoog­le­raar in­va­sie­bi­o­lo­gie Rob Leu­ven in het ra­dio­pro­gram­ma

NRC Handelsblad - - Binnenland -

De aan­lei­ding

Rob Leu­ven (60) is ex­pert op het ge­bied van exo­ten, uit­heem­se soor­ten die door men­se­lijk toe­doen in on­ze leef­om­ge­ving zijn ge­ïn­tro­du­ceerd. In maart werd hij hoog­le­raar aan de Rad­boud Uni­ver­si­teit in Nij­me­gen. In het pro­gram­ma Vroe­ge Vo­gels (17 sep­tem­ber) zei hij dat lang niet al­le exo­ten scha­de­lijk zijn; 10 tot 15 pro­cent van de ge­ves­tig­de soor­ten is dat vol­gens hem wel. De­ze in­va­sie­ve nieuw­ko­mers (plan­ten, die­ren en mi­cro-or­ga­nis­men) tas­ten de bi­o­di­ver­si­teit aan, scha­den eco­sys­te­men, ver­oor­za­ken eco­no­mi­sche scha­de en kun­nen ziek­tes ver­sprei­den.

In Vroe­ge Vo­gels sprak Leu­ven over de „enor­me in­va­sie” van gron­dels (baars­ach­ti­gen) uit de re­gio van de Kas­pi­sche Zee en de Zwar­te Zee, die vol­gens hem sa­men­hangt met het ope­nen van het MainDo­nau­ka­naal (naast ver­be­te­ring van wa­ter­kwa­li­teit). We on­der­zoe­ken of de­ze ver­bin­ding tus­sen Do­nau en Rijn zo’n cru­ci­a­le rol speelt.

Waar is het op ge­ba­seerd?

Leu­ven doet al van­af de ja­ren tach­tig on­der­zoek naar het le­ven in Eu­ro­pe­se ri­vie­ren. Hij zegt zich te ba­se­ren op ei­gen on­der­zoek en op tal van an­de­re we­ten­schap­pe­lij­ke stu­dies. De door de ja­ren heen waar­ge­no­men in­va­sie­pa­tro­nen van vier gron­del­soor­ten (zwart­bek­gron­del, Pon­ti­sche stroom­gron­del, mar­mer­gron­del en Kes­s­lers gron­del) dui­den er­op dat de vis­sen via de Do­nau, de Main en de Rijn ons land be­rei­ken, zegt Leu­ven.

In veel rap­por­ten wordt die stel­ling on­der­schre­ven – hoe­wel ook an­de­re rou­tes wor­den be­schre­ven. Leu­ven zegt dat er voor de zwart­bek­gron­del, de mees­te agres­sie­ve soort, aan­wij­zin­gen zijn dat de­ze ook met bal­last­wa­ter van (zee­gaan­de) sche­pen is mee­ge­lift. De soort wordt al lan­ger aan­ge­trof­fen in de Gro­te Me­ren van Noord-Ame­ri­ka en is mo­ge­lijk ook via bal­last­wa­ter te­recht­ge­ko­men in ha­vens aan de Noord­zee, om zich van daar­uit stroom­op­waarts in Ne­der­land­se ri­vie­ren te ver­sprei­den.

En, klopt het?

Het Main-Do­nau­ka­naal (171 ki­lo­me­ter) werd op 25 sep­tem­ber 1992 in ge­bruik ge­no­men. De ho­ge ver­wach­tin­gen over de eco­no­mi­sche winst zijn nooit be­waar­heid. Jaar­lijks gaat er zo’n vijf mil­joen ton

waar gro­ten­deels waar

door het ka­naal, dat met zes­tien slui­zen 406 me­ter hoog­te­ver­schil over­brugt. Dan zijn twin­tig sche­pen per dag al veel.

Dat de ver­bin­ding tus­sen voor­heen ge­schei­den ge­bie­den leidt tot evo­lu­ti­o­nai­re en soms re­la­tief snel­le ver­an­de­rin­gen in het leef­mi­li­eu, is va­ker be­schre­ven. In de af­ge­lo­pen twee de­cen­nia zijn steeds meer gron­dels aan­ge­trof­fen in de ri­vie­ren, eerst in Duits­land en daar­na Ne­der­land. Het pa­troon ver­schilt per soort, en na een stij­ging treedt vaak sta­bi­li­sa­tie en te­rug­gang op, ter­wijl een an­de­re soort do­mi­nant wordt.

De zwart­bek­gron­del, die eind 2004 voor het eerst in Ne­der­land werd ge­sig­na­leerd doet in­heem­se vis­sen ver­dwij­nen door vraat van ei­e­ren en lar­ven, en door ver­ja­ging van schuil- en voort­plan­tings­plaat­sen. „Over­al waar hij op­duikt, ver­dwijnt de ri­vier­don­der­pad”, zegt hoog­le­raar Leu­ven. „Ze ver­drin­gen in­heem­se soor­ten waar we meer waar­de aan hech­ten”, zegt Hen­dry Vis van het bu­reau VisAd­vies, dat la­bo­ra­to­ri­um­on­der­zoek deed naar het agres­sie­ve ka­rak­ter van de zwart­bek­gron­del.

Sport­vis­sers, on­der an­de­re op de ka­de ach­ter het cen­traal sta­ti­on aan het IJ in Am­ster­dam, aan de IJs­sel bij Wilp en bij de Maas in Maas­tricht, be­ves­ti­gen dat ze veel gron­dels van­gen. Ze zijn er niet blij mee, zeg­gen ze. Vis­sers ha­ten de gron­del, want het is maar een klein dier­tje dat niet veel ge­wicht in de schaal legt, zegt be­stuurs­lid Thijs Ber­gers van Sport­vis­se­rij Lim­burg. In au­gus­tus zou in Lim­burg voor het eerst een kam­pi­oen­schap gron­del­vis­sen wor­den ge­hou­den, maar er was on­vol­doen­de be­lang­stel­ling.

Toch zijn er ook plek­ken waar de op­mars van de zwart­bek­gron­del stokt. Ze wor­den bij­voor­beeld als prooi her­kend door snoek­baars en snoek. „Het aan­tal neemt in som­mi­ge de­len van on­ze ri­vie­ren dui­de­lijk af”, stelt bi­o­loog Lot­har Kroll van het Lan­de­samt für Um­welt in Mainz in een e-mail. Maar on­der an­de­re baar­zen en zelfs aal­schol­vers wor­den tal­rij­ker.

Con­clu­sie

On­der­zoek en waar­ne­ming van vis­sers be­ves­ti­gen de in­va­sie van gron­dels na de ope­ning van het Main-Do­nau­ka­naal. De be­we­ring is waar. Wim Brum­mel­man

gro­ten­deels on­waar on­waar

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.