Mod­der­gooi­en en schel­den voor de ver­kie­zin­gen

Op straat is bij­na niet te zien dat er zon­dag in Oos­ten­rijk ver­kie­zin­gen zijn. Op tv gaat het er wel hef­tig aan toe. De be­lang­rijk­ste vraag: bij welk deel van Eu­ro­pa wil het land ho­ren?

NRC Handelsblad - - Voorzijde Pagina - Caro­li­ne de Gruy­ter

In de Neu­b­au­gas­se, een van de be­kend­ste win­kel­stra­ten in hart­je We­nen, duwt een man een bak­fiets op de stoep, be­plakt met groe­ne stic­kers. In z’n een­tje gaat hij fol­ders uit­de­len. Ver­der­op staat een tent­je van de com­mu­nis­ti­sche par­tij KPÖ. Dat is het.

Hier op straat in de Oos­ten­rijk­se hoofd­stad is wei­nig tot niets te mer­ken van ver­kie­zings­koorts. Voor po­li­tiek vuur­werk moe­ten de bur­gers af­stem­men op de te­le­vi­sie. Avond na avond wor­den van­uit de stu­dio’s de­bat­ten tus­sen de lijst­trek­kers uit­ge­zon­den. En keer op keer le­ve­ren de on­der­lin­ge scheld­par­tij­en nieu­we ge­spreks­stof op.

Oos­ten­rijk, dat zon­dag naar de stem­bus gaat, staat voor een cru­ci­a­le keu­ze. Veel ana­lis­ten hou­den er re­ke­ning mee dat er een de­fi­ni­tief ein­de komt aan de re­ge­ring van de so­ci­a­lis­ti­sche SPÖ en de con­ser­va­tie­ve ÖVP, de klas­sie­ke co­a­li­tie die Oos­ten­rijk na de Twee­de We­reld­oor­log heeft op­ge­bouwd en wel­va­rend ge­maakt. Hun de­cen­nia­lan­ge sa­men­wer­king is de af­ge­lo­pen maan­den ont­aard in een or­di­nai­re ru­zie. Zo erg werd het ver­ba­le mod­der­gooi­en tij­dens tv-de­bat­ten dat Alexan­der Van der Bel­len, de Groe­ne-po­li­ti­cus die in ja­nu­a­ri aan­trad als pre­si­dent, zich ge­nood­zaakt zag de strij­den­de par­tij­en tot de or­de te roe­pen. Hij maan­de hen zich be­wust te zijn van hun „staats­po­li­tie­ke ver­ant­woor­de­lijk­heid”.

Ach­ter de vraag of de co­a­li­tie ko­men­de zon­dag de nek­slag krijgt, gaat een nog veel fun­da­men­te­le­re vraag schuil: waar ligt Oos­ten­rijk ei­gen­lijk? Het land, dat in de twee­de helft van 2018 voor­zit­ter van de EU wordt, heeft tot dus­ver al­tijd een proEu­ro­pe­se koers ge­va­ren. Maar dat kan in­grij­pend ver­an­de­ren als, zo­als steeds aan­ne­me­lij­ker wordt, na zon­dag een co­a­li­tie tus­sen de con­ser­va­tie­ve ÖVP en de ex­treem-recht­se FPÖ in de stei­gers wordt ge­zet. Zo’n sa­men­wer­king, is de voor­spel­ling, zal er­toe lei­den dat Oos­ten­rijk zich voort­aan gaat ori­ën­te­ren op Po­len, Ts­je­chië, Slo­wa­kije en Honga­rije – de con­ser­va­tief-na­ti­o­na­lis­ti­sche Vi­se­grad­lan­den die zich steeds meer af­ke­ren van de Eu­ro­pe­se Unie. FPÖ-lei­der Heinz-Chris­ti­an Stra­che laat er geen mis­ver­stand over be- staan: toe­tre­ding van Oos­ten­rijk tot Vi­se­grad zou in zijn ogen „leuk en goed” zijn. En een ad­vi­seur van ÖVP zei dat Oos­ten­rijk „ein­de­lijk eens moet ac­cep­te­ren dat het een Cen­traal-Eu­ro­pees en geen WestEu­ro­pees land is”.

Geen vuil­tje aan de lucht

Tot twee maan­den ge­le­den leek er nog geen vuil­tje aan de lucht voor de re­ge­ren­de par­tij­en in Oos­ten­rijk. De con­ser­va­tie­ve ÖVP leid­de in pei­lin­gen met rond een­der­de van de stem­men, ge­volgd door de so­ci­a­lis­ten on­der lei­ding van de hui­di­ge bonds­kan­se­lier Chris­ti­an Kern, een voor­ma­lig top­ma­na­ger bij de spoor­we­gen. Na een aan­van­ke­lij­ke op­le­ving vo­rig jaar was de FPÖ weg­ge­zakt tot de der­de plek.

Maar af­ge­lo­pen au­gus­tus dook plot­se­ling de naam op van een bui­ten­staan­der in de Oos­ten­rijk­se po­li­tie­ke are­na, een man die nu in ho­ge ma­te lijkt te heb­ben bij­ge­dra­gen aan de ont­man­te­ling van de Oos­ten­rijk­se na­oor­log­se or­de. Het gaat om de Is­ra­ë­li­sche on­der­ne­mer Tal Sil­ber­stein. Sil­ber­stein, die on­der an­de­re in Roe­me­nië wordt ge­zocht we­gens zwen­del met on­roe­rend goed, ver­huur­de zich­zelf eer­der dit jaar aan de so­ci­a­lis­ti­sche SPÖ van bonds­kan­se­lier Kern. In op­dracht van die SPÖ zet­te hij voor 500.000 eu­ro via Fa­ce­book een las­ter­cam­pag­ne op, ge­richt te­gen de jon­ge, cha­ris­ma­ti­sche con­ser­va­tie­ve po­li­ti­cus Se­bas­ti­an Kurz, die af­ge­lo­pen mei lei­der van de ÖVP werd. De truc was om net te doen als­of die cam­pag­ne van ex­treem-rechts kwam, zo­dat nie­mand de so­ci­a­lis­ten zou ver­den­ken.

In een van de film­pjes is te zien hoe Oos­ten­rijk zou „is­la­mi­se­ren” als Kurz de ver­kie­zin­gen zou win­nen. Een an­der film­pje, met an­ti­se­mi­ti­sche con­no­ta­ties, sug­ge­reert dat Kurz stie­kem voor de Jood­se fi­lan­troop Ge­or­ge So­ros werkt, die de gren­zen wijd­open wil zet­ten voor vluch­te­lin­gen.

Eer­der werk­te Sil­ber­stein voor de voor­ma­li­ge Oe­kra­ïen­se pre­mier Ju­lia Ti­mos­jen­ko, de voor­ma­li­ge Is­ra­ë­li­sche pre­mier Ehud Ol­mert en Roe­meen­se, Bul­gaar­se en Bo­li­vi­aan­se po­li­ti­ci. In de Ame­ri­kaan­se do­cu­men­tai­re Our Brand Is Cri­sis, uit 2005, zegt hij dat hij ge­ves­tig­de par­tij­en wil hel­pen om po­pu­lis­ten – van links of rechts – on­der­uit te ha­len: „We moe­ten de dy­na­miek ver­an­de­ren. We moe­ten ne­ga­tie­ve cam­pag­nes te­gen hen be­gin­nen. We moe­ten hen van een zui­ve­re kan­di­daat in een vie­ze kan­di­daat ver­an­de­ren.”

Oos­ten­rijk is al­tijd pro-EU, maar met co­a­li­tie van ÖVP-FPÖ zal dit an­ders wor­den

De af­fai­re rond Sil­ber­stein kwam in au­gus­tus naar bui­ten, toen de za­ken­man in Is­ra­ël werd op­ge­pakt we­gens wit­was­sen en op­lich­ting. Plot­se­ling liep de ge­hei­me Fa­ce­book-cam­pag­ne te­gen Kurz spec­ta­cu­lair uit de rails. Ie­der­een wist dat Sil­ber­stein de SPÖ ad­vi­seer­de. De par­tij nam met­een af­stand van hem, de par­tij­se­cre­ta­ris stap­te haas­tig op. Maar het mocht niet ba­ten. Me­de­wer­kers van Sil­ber­stein be­gon­nen te pra­ten, de af­ge­lo­pen we­ken kwa­men de me­dia el­ke dag met ont­hul­lin­gen, ge­staafd met ge­lek­te mails en sms’en.

De SPÖ ver­liest ge­loof­waar­dig­heid

De ont­hul­lin­gen zijn ver­nie­ti­gend voor bonds­kan­se­lier Kern, die vo­rig jaar zo­mer nog aan­trad als een nieu­we en fris­se lei­der die een kans kreeg van het elec­to­raat. Nie­mand ge­looft nog zijn ver­de­di­ging dat de con­ser­va­tie­ve ÖVP zelf ach­ter de film­pjes zou zit­ten.

Maar de af­fai­re be­scha­digt ook Kurz. Een me­de­wer­ker van Sil­ber­stein heeft ge­zegd dat een woord­voer­der van de con­ser­va­tie­ve lei­der hem af­ge­lo­pen zo­mer 100.000 eu­ro heeft ge­bo­den in ruil voor het over­han­di­gen van ge­heim cam­pag­ne­ma­te­ri­aal van de so­ci­a­lis­ten. Kurz ont­kent dat van­zelf­spre­kend, en bei­de co­a­li­tie­ge­no­ten ha­ten el­kaar in­mid­dels zo­zeer dat ze el­kaar voor het ge­recht wil­len sle­pen.

Wie zal er nu pro­fi­te­ren van dit cir­cus? Kurz (31), die in de­cem­ber 2013 de jong­ste mi­nis­ter van Bui­ten­land­se Za­ken in de EU ooit werd, al­vo­rens in mei de teu­gels bin­nen de ÖVP in han­den te ne­men, heeft de par­tij van nieuw elan voor­zien. Hij voert een har­de koers te­gen de komst van im­mi­gran­ten, ver­zet zich ver­baal fel te­gen een mo­ge­lij­ke Turk­se toe­tre­ding tot de EU en hij ha­mert bij­na el­ke dag op de ge­va­ren van de is­lam. Dat heeft de po­pu­la­ri­teit van de ÖVP geen kwaad ge­daan. Geen won­der dat de so­ci­a­lis­ti­sche SPÖ hem in toe­ne­men­de ma­te zag als een suc­ces­vol­le po­pu­list die kos­te wat kost uit­ge­scha­keld moet wor­den. Te­ge­lij­ker­tijd klaag­de de ex­treem-recht­se FPÖ dat Kurz haar pro­gram­ma heeft ge­kaapt.

Maar na het uit­bre­ken van de af­fai­re-Sil­ber­stein wor­den de kaar­ten op­nieuw ge­schud. De so­ci­a­lis­ten heb­ben in­mid­dels hun twee­de plaats ver­lo­ren aan de FPÖ. Daar­mee is de kans ge­ste­gen dat Kurz met de FPÖ gaat re­ge­ren – een par­tij, op­ge­richt door voor­ma­li­ge na­zi’s, waar­in som­mi­gen, ook bin­nen de par­tij­lei­ding, nog ac­tief de pan-Ger­maan­se ge­dach­te pro­pa­ge­ren.

Oos­ten­rijk als vijf­de Vi­se­grad­land

Zo ont­vouwt zich het sce­na­rio van Oos­ten­rijk als vijf­de Vi­se­grad­land – hoe­wel er bin­nen de ÖVP ook ad­vi­seurs zijn die de FPÖ wan­trou­wen. In de Ween­se sa­lons wordt druk ge­de­bat­teerd over de toe­kom­sti­ge koers. Nie­mand die de uit­komst kan voor­spel­len. In het mod­der­ge­vecht op te­le­vi­sie tus­sen de lei­ders van SPÖ en ÖVP, waar­bij bonds­kan­se­lier Kern steeds agres­sie­ver wordt en zijn con­ser­va­tie­ve te­gen­stan­der Kurz steeds kor­ze­li­ger, staat FPÖlei­der Heinz-Chris­ti­an Stra­che er plot­se­ling bij als de re­de­lijk­heid zel­ve. Plot­se­ling is hij niet meer de grof­ge­bek­te pro­vo­ca­teur.

„Stra­che po­seert in­eens als el­der sta­tes­man”, zegt pu­bli­cist Ar­min Thurn­her, au­teur van het boek Ach, Ös­ter­reich! Eu­ropäi­sche Lek­ti­o­nen aus der Al­pen­re­pu­blik. Maar of de kie­zer daar­in trapt, is vol­gens hem niet dui­de­lijk. „Niets is dui­de­lijk, dit­maal.”

In de Neu­b­au­gas­se mop­pert een voor­bij­gan­ger over de po­li­ti­ci. Die zijn al­leen maar be­zig „el­kaar vlie­gen af te van­gen”.

De Oos­ten­rijk­se mi­nis­ter van Bui­ten­land­se za­ken Se­bas­ti­an Kurz, van de con­ser­va­tie­ve ÖVP, neemt het on­der meer op te­gen de so­ci­a­list en hui­di­ge bonds­kan­se­lier, Chris­ti­an Kern.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.