On­danks licht­show en ef­fec­ten geen echt spek­ta­kel

‘Eli­o­ga­balo’ door De Na­ti­o­na­le Ope­ra is met oog voor spek­ta­kel ge­maakt. Maar de be­we­gings­taal is over­ma­tig ge­sti­leerd, en zelfs sta­tisch.

NRC Handelsblad - - Cultur Nieuws -

Mi­scha Spel

Je zou graag een kijk­je ne­men op het Ve­ne­ti­aan­se car­na­val van 1668. Hoe ging het er daar aan toe? Hoe dan ook werd de ope­ra Eli­o­ga­balo van Ca­val­li (1667), voor die ge­le­gen­heid ge­com­po­neerd, te zwaar be­von­den. Crux? De plot. Die be­vat naast moord en seks (voor­uit) pi­kan­te po­li­tie­ke as­pec­ten (vrou­wen­se­naat wordt sa­men­ge­steld mid­dels een spel­le­tje blin­de­man) die des­tijds me­ta­fo­risch zou­den kun­nen zijn op­ge­vat – met al­le schan­da­leu­ze ge­vol­gen van dien.

Eer­her­stel duur­de tot on­ze tijd; de we­reld­pre­mi­è­re van Eli­o­ga­balo klonk in 1999 in Ca­val­li’s ge­boor­te­plaats Cre­ma, in 2004 (met meer op­zien) volg­de een suc­ces­vol­le uit­voe­rings­reeks on­der lei­ding van Re­né Ja­cobs aan de Brus­sel­se Munt.

De ham­vraag is of Eli­o­ga­balo – in ver­ge­lij­king met Ca­val­li’s L’Er­co­le Aman­te (1662) mu­zi­kaal veel min­der flit­send en op­win­dend – een vas­te plek op het re­per­toi­re ver­dient. De Opé­ra in Pa­rijs be­sloot in 2016 van wel, en trok – in co­pro­duc­tie met De Na­ti­o­na­le Ope­ra – de jon­ge Fran­se re­gis­seur Thomas Jol­ly aan voor een spec­ta­cu­lair be­doel­de pro­duc­tie die zich ook don­der­dag bij de pre­mi­è­re in Am­ster­dam (met goed­deels on­ge­wij­zig­de cast) in veel pu­blie­ke bij­val kon ver­heu­gen.

Eli­o­ga­balo is voor Jol­ly, en­fant ter­ri­ble van de Pa­rij­se the­a­tersce­ne en veel­be­spro­ken om zijn ‘punk-en­sce­ne­rin­gen’ van Sha­ke­spe­a­re, zijn eer­ste ope­ra­re­gie. Dat merk je. Niet zo­zeer aan het te­rug­ke­ren van suc­ces­in­gre­di­ën­ten uit zijn the­a­ter­pro­duc­ties (de aan rock­shows ont­leen­de licht­ef­fec­ten van An­toi­ne Tra­vert, let­ters van tim­mer­hout als de­co­rin­gre­di­ënt). Wél aan het ont­bre­ken van het be­sef dat spek­ta­kel voor het oog niet het­zelf­de is als spek­ta­kel voor de ziel.

Toe­ge­ge­ven: Ca­val­li’s ope­ra le­vert niet het mak­ke­lijk­ste ma­te­ri­aal. De plot? Die laat zich uit­ste­kend sa­men­vat­ten als ‘Vie­ze tij­den, sexy tij­den’. He­li­o­ga­balus (218-222 na Chris­tus) werd als 14-ja­ri­ge kei­zer van het Ro­mein­se Rijk. Maar hij was al voor­dien (!) ho­ge­pries­ter van de zon­ne­god Elag­a­bal in Sy­rië en nam de exo­ti­sche ri­ten van die cul­tus mee naar Ro­me. In de ope­ra zien we hoe hoe­ren en snoe­ren zijn kern­taak zijn, dat hij al­doen­de de lief­de tus­sen twee ede­le lief­des­pa­ren in de weg staat en ui­t­ein­de­lijk zelf wordt ver­moord.

On­der die be­drieg­lij­ke his­to­ri­sche top­laag van seks, drugs en rock-’n- Coun­ter­te­nor Fran­co Fa­gi­o­li als Eli­o­ga­balo. roll ver­telt Ca­val­li zijn ver­haal ei­gen­lijk meer so­ber en in­ge­to­gen dan uit­bun­dig en de­ca­dent; een he­kel krij­gen aan Eli­o­ga­balo als wre­de en eer­lo­ze über-Ca­li­gu­la lukt niet, hij is eer­der een dwa­ze, soms zelfs deer­nis­wek­ken­de pu­ber met een te­veel aan macht en li­bi­do.

In de uit­wer­king daar­van hinkt Jol­ly’s pro­duc­tie op twee ge­dach­ten. Ener­zijds is er het oog voor spek­ta­kel: de be­roem­de ro­zen­blaad­jes die Al­ma Ta­de­ma al schil­der­de zien we uit­bun­dig dwar­re­len, gif­drank­jes wor­den ro­kend en wel op­ge­diend in de felste flu­or­kleur­tjes, erec­te licht­bun­dels be­strij­ken het ene ge­o­me­tri­sche pa­troon na het an­de­re en de kos­tuums zijn al­le even ex­tra­va­gant. Maar de be­we­gings­taal is over­ma­tig ge­sti­leerd, en zelfs sta­tisch. De com­bi­na­tie van bei­de slaagt er niet in vier uur lang de aan­dacht vast te hou­den – te meer daar de mu­ziek met zijn na­druk op ho­ge stem­men ook geen com­ple­men­tai­re af­wis­se­ling biedt.

Aan de cast ligt het niet. Voor­al coun­ter­te­nor Fran­co Fa­gi­o­li ver­dient be­won­de­ring voor de ma­nier waar­op hij Eli­o­ga­balo in de lood­zwa­re ti­tel­rol met soe­pe­le, wij­vi­ge ma­nier­tjes wuft en gril­lig tot le­ven wekt. In de twee ede­le lief­des­pa­ren Al­es­san­dro (Ed Ly­on) en Gem­mi­ra (Ni­co­le Ca­bell) en Gi­uli­a­no (Va­ler Sa­ba­dus) en is het voor­al Kris­ti­na Mk­hi­ta­ry­an als Eri­tea die vo­caal in­druk maakt met kracht en pré­sen­ce.

In de bak zit de Cap­pel­la Me­di­ter­ra­nea on­der lei­ding van Ca­val­li-spe­ci­a­list Le­o­nar­do Gar­cía Alar­cón. Zijn be­na­de­ring is ze­ker in de eer­ste ak­te vaak op­val­lend hoe­kig, maar krijgt in de twee­de en der­de ak­te meer schwung in de be­na­de­ring van de lij­nen en de in­stru­men­ta­tie (omi­neu­ze ge­luid­jes voor en­ge ge­beur­te­nis­sen). Maar de dia­gno­se blijft: Ca­val­li is geen Mon­te­ver­di. De paar mo­men­ten waar­op de mu­ziek vleu­gels krijgt, re­a­li­seer je je dat eens te meer. Eli­o­ga­balo van Fran­ce­s­co Ca­val­li door De Na­ti­o­na­le Ope­ra/Cap­pel­la Me­di­ter­ra­nea o.l.v. Le­o­nar­do Gar­cía Alar­cón. Ge­zien: 12/10, al­daar t/m 26/10. Inl: ope­ra­bal­let.nl 3 *#

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.