De be­stuur­lij­ke eli­te ont­ken­de de fei­ten

NRC Handelsblad - - Boeken - Door on­ze me­de­wer­ker

Ga­bri­ël van den Brink he Stran­ge De­ath of Eu­ro­pe, van de Brit­se schrij­ver, jour­na­list en po­li­tiek com­men­ta­tor Dou­g­las Mur­ray (1979), is een hard en scherp­zin­nig boek, maar het be­hoeft ook aan­vul­ling.

Mur­ray con­fron­teert ons met tal van pijn­lij­ke fei­ten die lan­ge tijd door de be­stuur­lij­ke eli­te wer­den mis­kend. De in­te­gra­tie van mi­gran­ten met een niet-wes­ter­se ach­ter­grond in Eu­ro­pa staat er na drie ge­ne­ra­ties nog al­tijd slecht voor. De ma­nier waar­op ve­le mos­lims over vrou­wen, schei­ding van kerk en staat of vrij­heid van me­nings­ui­ting den­ken, wijkt sterk af van de in­mid­dels ge­brui­ke­lij­ke denk­beel­den in Eu­ro­pa. En het gaat om meer dan op­vat­tin­gen. Zo blijkt ‘Keu­len’ niet op zich­zelf te staan. Dit soort pro­ble­men komt in di­ver­se lan­den al ja­ren­lang voor, al hou­den be­stuur­ders en po­li­tie­men­sen dit vaak bui­ten beeld.

Ook het dos­sier van de vluch­te­lin­gen laat on­aan­ge­na­me waar­he­den zien. Mur­ray haalt Eu­ro­com­mis­sa­ris Tim­mer­mans aan, die vo­rig jaar zei dat de toe­stroom in cir­ca 60 pro­cent van al­le ge­val­len een eco­no­mi­sche ach­ter­grond heeft. Ver­oor­deel­de asiel­zoe­kers wor­den zel­den uit­ge­zet, maar gaan meest­al de il­le­ga­li­teit in. Bij di­ver­se aan­sla­gen bleek dat de da­ders wa­ren mee­ge­lift op de stroom vluch­te­lin­gen, zo­als ze ook pro­fijt had­den van het feit dat Eu­ro­pa zijn bin­nen­gren­zen af­ge­schaft heeft.

Dit zijn har­de fei­ten, die door het Eu­ro­pe­se pu­bliek wor­den waar­ge­no­men. De sym­pa­thie voor vreem­de­lin­gen was al niet groot en neemt door dit soort ge­beur­te­nis­sen nog ver­der af. Ne­der­land vormt hier­op geen uit­zon­de­ring, hoe graag we ons­zelf ook als open en to­le­rant zien. Mur­ray ver­wijst naar een en­quê­te uit 2013 waar­uit bleek dat drie­kwart van de Ne­der­lan­ders de is­lam niet als een ver­rij­king be­schouwt, maar aan ter­reur re­la­teert. Dat de eli­te dit soort denk­beel­den en waar­ne­min­gen sys­te­ma­tisch mis­kent, heeft de toch al be­staan­de kloof tus­sen po­li­ti­ci en be­vol­king al­leen maar die­per ge­maakt.

Los van de fei­ten die Mur­ray pre­sen­teert, zet hij zijn vi­sie ook scherp­zin­nig uit­een. Hij veegt de vloer aan met de ve­le drog­re­de­nen die voor­stan­ders van open gren­zen de­bi­te­ren. Bij­voor­beeld het ar­gu­ment dat ver­grij­zing de­ze im­mi­gra­tie nood­za­ke­lijk maakt. Moe­ten er op een van de meest dicht­be­volk­te ge­bie­den ter we­reld dan nog meer bur­gers bij? Of het ar­gu­ment dat de komst van im­mi­gran­ten nu een­maal on­ver­mij­de­lijk is. Waar­om doet dit zich dan veel min­der voor in een land als Japan? Of het ar­gu­ment dat exo­ti­sche ge­rech­ten een cul­tu­re­le ver­rij­king vor­men.

Niet­te­min denk ik dat het boek van Mur­ray op twee pun­ten aan­vul­ling be­hoeft. Ten eer­ste is hij erg op­per­vlak­kig als het gaat om de is­lam. Hij maakt bij­voor­beeld geen on­der­scheid tus­sen ge­loof en cul­tuur, hoe­wel veel van het ge­wraak­te ge­drag een cul­tu­re­le com­po­nent heeft. Hij maakt even­min on­der­scheid tus­sen de tekst van Ko­ran en dat­ge­ne wat mos­lims daad­wer­ke­lijk doen. En ten slot­te vindt hij het on­der­scheid tus­sen ge­ma­tig­de en ra­di­ca­le stro­min­gen niet re­le­vant. Zo maakt hij van de is­lam een ka­ri­ka­tuur, ter­wijl hij het ge­vaar over­drijft.

Mur­ray he­kelt de po­li­tiek van bonds­kan­se­lier Mer­kel, maar gaat niet in op het feit dat veel Eu­ro­pe­se bur­gers be­reid wa­ren om vluch­te­lin­gen te hel­pen. Hij schrijft een kort en te­leur­stel­lend hoofd­stuk over de ti­ran­nie van de schuld, maar mis­kent de diep­te van het schuld­ge­voel dat Eu­ro­pa na de Twee­de We­reld­oor­log nog al­tijd be­weegt.

Ove­ri­gens blijkt dat Mur­ray er zelf niet on­ge­voe­lig voor is. Zijn boek be­vat een paar hoofd­stuk­ken over de op­vang van vluch­te­lin­gen in ZuidEu­ro­pa, waar­in hij met res­pect de in­span­nin­gen van hulp­ver­le­ners be­schrijft. Hij heeft ze­ker oog voor de men­se­lij­ke tra­ge­die die zich in het zui­den vol­trekt en slaat daar­bij een toon aan die in schril con­trast staat met de ver­wij­ten die hij aan het adres van Mer­kel cum suis maakt.

Mur­ray heeft ge­lijk als hij be­weert dat Eu­ro­pa zich­zelf ver­liest wan­neer het al­le gren­zen af­schaft en zich be­perkt tot het ver­de­di­gen van li­be­ra­le be­gin­se­len als to­le­ran­tie en di­ver­si­teit. Maar Eu­ro­pa zou zich­zelf ook ver­lie­zen als het de vrij­heid van gods­dienst af­schaft en geen ge­hoor geeft aan de stem van het ge­we­ten in­za­ke vluch­te­lin­gen. Het be­te­kent dat de Eu­ro­pe­se tra­ge­die nog een slag die­per gaat dan Mur­ray in zijn toch al har­de ana­ly­se heeft la­ten zien.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.