Sleep­net is echt nut­tig. Maar te­gen wel­ke prijs?

Vol­gens Brits on­der­zoek is een ‘sleep­net’ es­sen­ti­eel voor een ge­hei­me dienst. Ne­der­land­se ex­perts ma­ken ook kant­te­ke­nin­gen.

NRC Handelsblad - - Binnenland -

Kees Ver­steegh

Na de aan­sla­gen in Pa­rijs van no­vem­ber 2015 von­den WestEu­ro­pe­se ge­hei­me dien­sten liefst 1.600 aan­wij­zin­gen voor nieu­we ji­ha­dis­ti­sche ter­reur. Ze za­ten in hon­der­den te­le­foon­ge­sprek­ken, e-mails en an­de­re be­rich­ten, mo­ge­lijk af­kom­stig van ter­ro­ris­ti­sche cel­len.

Hoe te kie­zen uit al die aan­wij­zin­gen? Wat was se­ri­eus? Wat kon wach­ten? Haast was ge­bo­den – de dien­sten re­ken­den op meer aan­sla­gen.

De Brit­se cy­ber­dienst GCHQ schoot Bel­gi­sche en Fran­se ge­hei­me dien­sten te hulp. GCHQ kon met ge­ge­vens uit het ‘sleep­net’ dat zij door in­ter­net­ver­keer van ver­dach­te groe­pen had ge­trok­ken, bin­nen en­ke­le da­gen be­pa­len wel­ke leads se­ri­eus wa­ren. Veel snel­ler dan voor elk ver­dacht tar­get een apar­te in­ter­net­tap te moe­ten aan­vra­gen – een kwes­tie van maan­den.

Bul­k­in­ter­cep­tie

Dit is een van de tien­tal­len voor­beel­den hoe ‘bul­k­in­ter­cep­tie’ van in­ter­net­ver­keer door ge­hei­me dien­sten helpt bij ter­reur­be­strij­ding en on­der­steu­ning van mi­li­tai­re mis­sies. Ook in in Ne­der­land is het ac­tu­eel: in maart wordt bur­gers bij re­fe­ren­dum ge­vraagd of vei­lig­heids­dien­sten AIVD en MIVD de­zelf­de tech­niek mo­gen ge­brui­ken. Te­gen­stan­ders vre­zen groot­scha­li­ge in­breuk op de pri­va­cy.

De voor­beel­den van bul­k­in­ter­cep­tie staan in een rap­port uit au­gus­tus 2016, op­ge­steld door de on­af­han­ke­lij­ke on­der­zoe­ker Da­vid An­der­son in op­dracht van The­re­sa May, nu Brits pre­mier, toen mi­nis­ter van Bin­nen­land­se Za­ken. Sleu­tel­zin uit het rap- port: „Bul­k­in­ter­cep­tie is van es­sen­ti­eel be­lang voor het werk van GCHQ, on­der meer bij con­tra­ter­ro­ris­me.”

An­de­re voor­beel­den: in 2015 werd in het Ver­e­nigd Ko­nink­rijk op het nip­per­tje een aan­slag van een ji­ha­dist voor­ko­men wiens te­le­foon­num­mer was blij­ven ‘han­gen’ in een sleep­net van GCHQ. In een an­der ge­val le­ver­de het sleep­net „es­sen­ti­ë­le in­for­ma­tie” op over een groep die men­sen had ont­voerd en ge­gij­zeld in Af­gha­nis­tan. Daar­door kon­den zij wor­den be­vrijd.

Vei­lig­heids­ex­pert Rob de Wijk haal­de af­ge­lo­pen za­ter­dag An­der­sons rap­port aan op BNR Nieuws­ra­dio. Vol­gens de Leid­se hoog­le­raar in­ter­na­ti­o­na­le be­trek­kin­gen le­vert het rap­port „het be­wijs” dat „een sleep­net wel de­ge­lijk aan­sla­gen voor­komt”.

Da­vid Kor­te­weg van pri­va­cy­or­ga­ni­sa­tie Bits of Free­dom be­strijdt niet dat zo’n sleep­net nut­ti­ge in­for­ma­tie kan op­le­ve­ren. Maar re­ser­ves heeft hij wel: „Bij ons gaat het om be­gin­se­len als pro­por­ti­o­na­li­teit en nood­za­ke­lijk­heid.” Het sleep­net, vindt Kor­te­weg, is een zwaar mid­del. „Daar­bij kun­nen heel ge­mak­ke­lijk ge­ge­vens van on­schul­di­ge bur­gers wor­den mee­ge­no­men. Wij vra­gen ons af of er geen lich­te­re mid­de­len kun­nen wor­den in­ge­zet, zo­als ge­rich­te in­ter­cep­tie op in­ter­net, wat nu ook al kan.”

Bo­ven­dien blijkt na een aan­slag vaak dat vei­lig­heids­dien­sten of op­spo­rings­in­stan­ties al re­le­van­te in­for­ma­tie over de ple­gers had­den, maar dat er on­vol­doen­de mee is ge­daan. Kor­te­weg: „Daar moet je iets aan doen voor­dat je op gro­te schaal nog meer ge­ge­vens gaat ver­ga­ren.”

Ter­ro­ris­me-ex­pert Teun van Don­gen is be­dui­dend po­si­tie­ver over de be­vin­din­gen van An­der­son. „Ik vind dit rap­port tot nu het sterk­ste en meest tast­ba­re be­wijs van de ef­fec­ti­vi­teit van het sleep­net bij ter­reur­be­strij­ding.” Van Don­gen, die dit jaar over ter­ro­ris­me het boek Ra­di­ca­li­se

ring ont­ra­feld pu­bli­ceer­de, hoopt dat het rap­port een rol gaat spe­len in de re­fe­ren­dum­cam­pag­ne. „Wat ik in­te­res­sant vind aan de ge­pre­sen­teer­de ca­se­stu­dy’s, is dat het sleep­net ken­ne­lijk vaak wordt in­ge­zet bij lo­pend on­der­zoek – zo­als in het voor­beeld van de aan­sla­gen in Frank­rijk. Of dat het werd ge­bruikt om ie­mand op te spo­ren die men was kwijt­ge­raakt. De in­zet van het sleep­net is dus veel ge­rich­ter dan tot nu toe uit de dis­cus­sie blijkt.”

Van Don­gen weet nog niet of hij in maart voor of te­gen de nieu­we wet gaat stem­men. „Wat zou hel­pen vóór te stem­men, is een be­pa­ling in de nieu­we wet die stelt dat het sleep­net al­leen wordt in­ge­zet voor lo­pend on­der­zoek, en dus niet om nieu­we ver­dach­ten op het spoor te ko­men.”

Suc­ces­num­mers

Toch heeft ook Van Don­gen kri­tiek. In slechts en­ke­le van de zes­tig prak­tijk­ge­val­len die An­der­son be­stu­deer­de, wordt daad­wer­ke­lijk ver­band ge­legd met af­wen­den van een bom­aan­slag. „De aan­tal­len waar­voor het ‘be­wijs’ wordt ge­le­verd zijn heel laag, ze­ker als je be­denkt dat het hier waar­schijn­lijk om suc­ces­num­mers gaat.”

En over die en­ke­le ge­val­len heeft Van Don­gen in­for­ma­tie die het be­lang van het sleep­net juist re­la­ti­veert. Zo speel­de bul­k­in­ter­cep­tie vol­gens An­der­son „een sleu­tel­rol” bij het in kaart bren­gen van een net­werk dat in 2010 een reeks bom­aan­sla­gen plan­de. Van Don­gen: „Ik las over die­zelf­de groep des­tijds al­ler­lei be­rich­ten die een heel an­der beeld ga­ven. De po­li­tie zou de groep op het spoor ge­ko­men zijn na bot­sin­gen met een ex­treem-recht­se groep. Dus hoe­zo: ‘sleu­tel­rol’ voor het sleep­net? La­ten we in het de­bat goed op dit soort nu­an­ces blij­ven let­ten.”

‘Bul­k­in­ter­cep­tie’ van in­ter­net­ver­keer helpt bij ter­reur­be­strij­ding

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.