Det er lett å tyk­kja synd i dei barn­lau­se. Men kva med bar­net?

Aftenposten - - Meninger - Ka­ri de la Cour so­sio­nom

Det er stor skil­nad på å få vita om el­ler møta kvin­na som fød­de deg, men som av uli­ke grun­nar måt­te gje deg frå seg, og ei som gav bort eg­get sitt.

No har Høg­re nett hatt lands­møte, og eit fleir­tal sa ja til egg­do­na­sjon der do­nor er kjend. Ein­s­le­ge kvin­ner skal òg få til­bod om as­sis­tert be­frukt­ning, sjølv om det ikkje er medi­sins­ke år­sa­ker til dei­ra barn­løy­se. Slik side­stil­ler ein saed­do­na­sjon og egg­do­na­sjon.

Over tid har man­ge de­bat­tert tema knytt til barn­løy­se både hos kvin­ner og menn. Det er men­nes­ke­leg å freis­ta bø­ta på det som vrangt er, og len­ge var løy­sin­ga adop­sjon. Gans­ke tid­leg fann fors­ka­rar ut at kunn­skap om iden­ti­te­ten til dei bio­lo­gis­ke for­eld­ra var vik­tig å sik­ra for dei bort­adop­ter­te. Vi veit at man­ge adop­ter­te yns­kjer å vita kven dei stam­mar ifrå, og ein del vil gjer­ne tref­fa for­eld­re og slekt.

Er sae­den ber­re ei sae­d­cel­le?

Etter kvart som den medi­sins­ke hand­sa­ming av barn­løy­sa har gjort sto­re fram­steg, er ikkje len­ger adop­sjon så ak­tu­elt. Ved kuns­tig be­frukt­ning ta­lar vi i dag om både egg- og saed­do­na­sjon.

Bar­net som veks i kjend mors liv, kan så­leis med bi­stand frå medi­sinsk hald ha halv­par­ten av sitt opp­hav frå eg­get til ei anna kvin­ne. Men er den­ne halv­par­ten ber­re eit egg? Det kan òg ha ein halv­part av seg frå ein frå­ve­ran­de far, ein saed­do­nor. Men er sae­den ber­re ei sae­d­cel­le? Kva be­tyr det for eit men­nes­ke å ha kjenn­skap til sine bio­lo­gis­ke for­eld­re?

Kvi­for vart det så vik­tig å gje adop­tiv­born høve til å vita om kven for­eld­ra dei­ra er el­ler var? Vil opp­ly­sing om iden­ti­te­ten til fra­man­de egg- el­ler saed­do­no­rar vera nok og gje til­freds­stil­lan­de svar til born som vert fød­de med slik bak­grunn?

Eit namn er ikkje ein per­son. Kor stor hjelp er det ei­gent­leg for eit men­nes­ke at det etter fyl­de 18 år, even­tu­elt kan få vita kven som gav det sitt egg el­ler sin saed? Det­te er mor og far som kan­skje ald­ri viss­te om bar­net vart noko av, som ikkje hel­ler ynsk­te å kjen­na til det el­ler har gjort seg tan­kar om kven det­te men­nes­ke vart el­ler kva liv det fekk. Kva skal eit men­nes­ke stil­la opp med av slik kunn­skap om sitt opp­hav? Er det kan hen­da mest eit il­lu­sjons­verk når lov­gjeva­rar tyk­kjer at ein på slik vis har sik­ra bar­net rett til å vita kven det stam­mar ifrå?

Kven er mor til bar­net?

Det er stor skil­nad på å få vita om el­ler møta kvin­na som fød­de deg, men som av uli­ke grun­nar måt­te gje deg frå seg, og ei som gav bort eg­get sitt. Like eins er det skil­nad på å mot­ta in­for­ma­sjon om saed­do­nor­far og få høyra om el­ler tref­fa far som kjen­de mor. Frå dans­ke in­ter­vju med unge saed­do­no­rar veit vi at no­kre til dø­mes sel­de sae­den sin for å få ein tur på byen. Ein kan ikkje sa­man­lik­na adop­tiv­borns og do­nor­borns opp­hav. Ut­gangs­punk­tet er heilt ulikt. Det er skil­nad på å sik­ra ret­tar for born som er fød­de, og med­vi­te å leg­gja til ret­te for borns opp­vekst utan høve til til­kny­ting og kjenn­skap til bio­lo­gis­ke for­eld­re.

Ein ta­lar om så­kal­la al­tru­is­tisk egg­do­na­sjon. Ei sys­ter el­ler ven­in­ne kun­ne til dø­mes gje egg til den barn­lau­se. Ser ein in­gen pro­blem her? Kven er mor til bar­net? Det­te er ikkje ber­re eit ju­ri­disk spørs­mål. Det kan ver­ta på­tren­gjan­de i slektsog vene­nett­ver­ket, og ikkje minst for bar­net. Om man­ge nors­ke kvin­ner skul­le gje av sine egg til kjen­de el­ler ukjen­de med­syst­rer, veit vi ikkje, men sig­nal­ef­fek­ten av le­gi­ti­me­ring kan vera stor. Det kan òg vera, slik det er pei­ka på, at det er eit skritt på ve­gen til å lov­leg­gje­ra sur­ro­ga­ti.

Ved å lov­fes­ta bar­nets rett til som myn­dig å kun­na søkja opp­lyst kven egg- el­ler saed­do­nor er, jam­stil­ler ein her med adop­sjons­lova. Der­med skul­le om­sy­net til bar­net vera teke i vare, og ve­gen bana for uli­ke medi­sins­ke hjelpe­råd til barn­lau­se. Men det­te er my­kje meir kom­pli­sert. Det gjeld sto­re spørs­mål som: Kven er eg? Kor­leis skal eg leva med kunn­skap om at bio­lo­gis­ke for­eld­re ikkje veit om meg? Og kva er mitt men­neske­verd? Er det til dø­mes ikkje stør­re enn at lov­gjeva­rar kan be­stem­ma at eg etter fød­sel re­elt sett ikkje treng bio­lo­gis­ke for­eld­re?

Men­neske­syn og men­neske­verd

Når sty­res­mak­te­ne skal lov­gje om og leg­gja til ret­te for medi­sinsk hand­sa­ming av barn­løy­se som im­pli­se­rer egg og saed frå fra­man­de, må sam­fun­net sitt men­neske­syn gje­rast klart og bar­net sitt men­neske­verd leg­gjast til grunn. Det­te stil­ler sto­re krav til lov­gje­var. Det kvi­ler eit stort an­svar på sty­res­mak­te­ne når even­tu­elt ved­tak skal gje­rast om at det fram­et­ter skal kun­na la­gast born utan re­ell rett til å kjen­na sine rø­ter.

Er barn­løy­se grunn nok til at vi fun­da­men­talt end­rar på vik­ti­ge livs­til­hø­ve for bar­net og kan hen­da også for etter­ko­ma­ra­ne? Det er lett å tyk­kja synd i dei som treng hjelp. Men kva med bar­net? Med den kunn­ska­pen vi har i dag om borns be­hov sett også i sa­man­hang med det pro­ble­ma­tis­ke ved ikkje å kun­na re­pro­du­se­ra seg sjølv, er det då nok for lov­gje­var å ten­kja at bor­na er ynsk­te og sik­kert får det godt? Så lett­vint tek ein ikkje på an­sva­ret sitt ved vur­de­ring om adop­sjons­god­kjen­ning. I sam­band med at vi i Noreg fekk Lov om adop­sjon, vart det pre­si­sert at sty­res­mak­te­ne had­de an­svar for bar­net. Det­te er 100 år si­dan, men slik må det vera i dag òg.

Newspapers in Norwegian

Newspapers from Norway

© PressReader. All rights reserved.