Loga Go­na­ga­sa Sáme­dik­ki ra­hpansárt­ni

Avvir - - FORSIDE -

Dás lo­gat Go­na­gas Harald V sárt­ni go ra­bai 8. Sáme­dik­ki:

«Mun sávan Sá­me­dig­gái bu­res­boah­ti­ma ovd­dasvás­tide­ad­dji do­ibmii ja sávan dan šad­dat áv­kin sá­mi álbmogii ja min rii­kii.

Dán jagi čalm­mustaht­tit mii ah­te le­at 100jagi vás­sán vuost­taš sá­mi riik­kačoa­hk­kima rájes.

Gu­ov­vamánu 6. beaiv­vi 1917:s deaiv­va­ded­je miehtá Sá­mi ovd­daste­ad­djit Tro­an­di­mis, di­gaštal­lat da­id mat dal­le led­je áige­gu­ovdi­lis sáme­po­liti­hkalaš áššit.

Čuođi jagi maŋŋil oaid­nit mii ah­te máŋ­ga ášši dov­dat od­ne maid, nu mo dat mat gus­ket oa­h­pa­hus­sii ja sá­mi ealáhus­ai­de. Álbmot­vállje­juv­von ovd­das­ted­dji­in, lea dis Sáme­dik­kis ovd­dasvástá­dus ovd­di­dit dán vuost­taš riik­kačoa­hk­kima árbbi vi­idáse­ap­pot.

Sáme­dik­kis lea áib­bas ere­no­amáš bar­gu. Sá­me­dig­gi ovd­das­ta ovt­ta álbmoga – sámi­id – Norg­ga eam­iálbmoga. Sá­me­dig­gi galgá guod­dit sá­mi álbmoga ji­e­na. Didjii­de lea ad­don de­hálaš ovd­dasvástá­dus da­sa ah­te dát ji­et­na da­hkko čielg­ga­sin, ja gul­lo, go po­liti­hk­ka galgá hábme­juv­vot.

Seam­más lea Sáme­dik­kis de­hálaš rol­la gula­hal­lan­guoibmin norg­ga eise­válddii­de – ja kon­sul­te­ren­beal­lin ášši­in mat gus­ket sá­mi be­roštumii­de. Stáhtalaš eise­válddi­id ja Sáme­dik­ki gaska­saš kon­sul­teremi­id pro­se­dy­rat le­at dál be­as­san doaibmat 12 jagi. Kon­sul­tašuvnnat há­sta­lit eise­válddi­id ja Sáme­dik­ki gávd­nat buri­id ja kon­struktii­va čov­do­si­id ovt­tas­ráđi­id.

Dat frid­d­javuohta ah­te ieš be­as­sat me­ar­ri­dit mo eal­lá iežas ealli­ma, lea de­hálaš ár­vun min ser­vo­da­gas.

Juo­hke­haččas mis lea ovd­dasvástá­dus vai dát frid­d­javuohta dov­do duohtan.

Mis, ráv­i­solbmuin, lea lii­ge ovd­dasvástá­dus. Mo mii hál­lat ieža gaskane­a­set, ja earáid bir­ra, váikkuha min mánái­de ja nuo­rai­de.

Lea min ovd­dasvástá­dus doar­jut nuo­raid geat ser­vet ser­vo­dat­di­gaštallamii.

Le­at maid­dái mii geat guod­dit dan ovd­dasvástá­du­sa mii lea go gal­gat ad­dit nuo­rai­de ve­jo­lašvuođa ja oadje­basvuođa da­hkat ieža­set eall­in­vállje­jumi­id.

Mun sávan ah­te mii sáht­tit ad­dit sá­mi mánái­de ja nuo­rai­de oadje­bas rámmaid vai bes­set ov­dan­buktit kul­tuvrra­set ja gie­la­set.

Sá­me­gie­lat le­at kul­tur­guod­dit, ja le­at de­hálaččat sá­mi árv­vuid ja máhtuid vi­idáse­ap­pot fievrredeam­is bu­olv­vaid gask­kas. Go sá­me­gie­las ja kul­tuvrras lea de­hálaš sadji la­gas bir­ra­sis, mánáid­gárd­dis ja skuvllas, de lea sá­mi mánáin buore­mus eavtt­ut be­as­sat ov­dánaht­tit iden­titehta­set. Mun há­lii­dan rámi­dit bu­ot váhnemi­id, ja da­id olu áŋg­gird­ed­dji­id, geat gar­ra­sit bar­get sá­me­gie­laid ovd­das beaiv­válaččat. Din bar­gu lea ve­arditmeaht­tun.

Dat lea me­ar­ride­ad­dji vai sá­me­gi­el­la gea­va­huv­vo beaiv­válaččat, go mánát ja nuorat hál­let ieža­set áhkui­guin, ádjái­guin, fulk­kii­guin, oappái­guin, viel­jai­guin, oarp­me­lii­guin, vil­be­lii­guin ja usti­bii­guin. Norg­gas gal­get le­at rá­mis go hál­lo sá­me­gi­el­la valáštal­lan­do­aluin, kul­tur­skuvllain ja mánáidt­eáh­teri­in, nuo­raid­klub­bain ja eará báik­ki­in gos nuorat deaiv­va­dit.

Dál go olu nuorat maid vállje­jit gea­va­hit sá­me­gie­la so­siá­la mediain, de dat ad­dá maid doai­va­ga boaht­teáigái.

Eal­li – ja eall­in­fá­mo­laš - sá­me­gie­lat ja sá­mi kul­tuv­ra lea maid­dái ok­ta­saš ovd­dasvástá­dus. Dákko lea si­h­ke Sáme­dik­kis ja stáhtas de­hálaš barg­gut.

Norg­gas, našuvd­nan, lea geatne­gasvuohta fuo­la­hit ah­te sá­mi mánát ožžot do­hkálaš oa­h­pa­hus­fálal­da­ga sá­me­gil­lii. Mánáid­gárddi­in ja skuvllain mii bid­jat vuođu eal­li sá­me­gie­lai­de.

Čálgostáhtan lea Norg­gas ovd­dasvástá­dus láhččit di­li buri­id čálgofálal­da­gai­de, maid­dái sá­mi álbmogii.

Gut­nálaš ja dás­seárvo­saš boar­rá­si­id­dikšu eak­tu­da ah­te vuor­ra­si­id kul­tuvrralaš duogáš vuhti­ivál­do­juv­vo ádde­jumi­in ja re­speavt­tain.

Boaht­te­vaš jagi­id šad­dá dan­ne de­hálaš ah­te skuvllain le­at doar­vái sá­me­gieloa­h­pa­head­djit – ja ah­te de­arv­vašvuođa- ja fuo­la­hus­suorg­gis lea buor­re sá­mi gi­el­la- ja kul­tur­máht­tu.

Dát le­at ok­ta­saš hástal­u­sat, maid si­h­ke Sá­me­dig­gi ja stáhtalaš eise­váld­dit at­net gu­ovd­dážis ieža­set barg­gus.

Sá­mit le­at nu mo ea­naš olbmot; ieš­guđet­lá­ga­nat.

Sá­mit bohtet ieš­guđet gu­ovlluin riik­kas, juo­hke­haččas lea iežas ere­no­amáš mui­tal­us – ja iežas pers­ovnnalaš vásáhus ja áddejup­mi iežas hár­rái.

Okti­ibu­ot da­hká dát stuor­ra máŋg­ga­bealátvuohta sá­mi álbmoga.

Go le­h­pet vállje­juv­von sá­mi álbmogis ja sá­mi álbmoga ovd­das, de lea didjii­de ad­don de­hálaš mandáht­ta.

Sáme­dik­ki bar­gui boaht­te­vaš nje­alji ja­gis, le­at alla vuordá­mušat. Mun luoht­tán da­sa ah­te dii čo­avdi­beh­tet da­id ášši­id mat le­at vuordi­mis, buore­mus­san sá­mi álbmogii.

Mun bivd­dán Ip­mila bures­sivd­ni­dit Sáme­dik­ki barg­gu ja ra­ban dákko bok­te 8. Sáme­dik­ki.»

Iežas sárt­nis ge­sii Go­na­gas ere­no­amážit ov­dan sá­me­gie­la ov­dánea­mi. Dás lo­gat ol­les sárt­ni sá­me­gil­lii.

Newspapers in Northern Sami

Newspapers from Norway

© PressReader. All rights reserved.