Sáv­vá siida­o­si­id jáv­kat

Dov­dá psy­hkalaš áit­tan go ii le­at do­al­lu báh­pi­ra nal­de:

Avvir - - FORSIDE - Ma­rit Elin Ke­mi ma­rite­lin@av­vir.no

Son lea badjel 40 jagi bar­gan ollesáig­gis bohc­cui­guin, muhto ii le­at goasse­ge vir­g­gálaččat oamas­tan doalu. Dál sáv­vá son ah­te ođđa láhkalávdegod­di oažžu siida­o­asse­ortne­ga oalát si­h­kastuv­vot.

Sá­me­dig­gi lea ovt­tas­ráđi­id Norg­ga Boazosápme­laččaid Rii­ka­serv­vi­in ása­han láhkalávde­got­ti mii galgá gea­hča­dit dálá boazo­do­al­lolá­ga ja árv­voštal­lat ja evtto­hit riev­da­du­said da­sa. Lávdegod­di galgá ear­ret eará árv­voštal­lat siida­o­si­id sa­já­da­ga.

Jo­han Hen­rik Skum bar­gá bohc­cui­guin Fi­et­tar oro­ha­gas Finn­márk­kus. Sii le­at golbma viel­jaža­ga ja ok­ta oab­bá, ok­tan sin rávis mánái­guin, geat dál bar­get beaiv­válaččat dan ovt­ta viel­ja vir­g­gálaš doalu, siida­o­a­si, vuol­de. Son sáv­vá si­i­doa­sit heaitti­huv­vo­jit go oaiv­vil­da dat ortnet ve­a­la­ha boazosápme­laččaid.

Son ii siva­hala gal viel­ja geas lea siida­o­as­si, muhto cuiggoda gar­ra­sit vuogá­da­ga mii lea buk­tán sin dán dil­lái. Ja lo­hká le­at olu­sat earát maid dákkár di­lis go sii.

Eai oaččo ieža­set buhtadu­sa

Skum lo­hká dan gar­ra­sit čuohcat sidjii­de geain ii le­at sierra siida­o­as­si. Vuost­tažetti­in oaiv­vil­da Skum sii olg­guštuv­vo­jit eko­no­ma­laččat.

– Das le­at oal­le ollu váikkuhu­sat munn­je. Go lean vuov­dán čakčat, de le­at bu­ot nju­ov­van­do­ar­ja­gat mat bohtet las­si máksun stáhtas, man­nan sutn­je geas lea siida­o­as­si. Se­am­ma lea bo­ra­spire­buhtadus, mii maid manná njuol­ga siida­o­a­si eaig­gádii. Dat lea nu boa­stut go oba sáht­tá ge. Dan sáht­tá bu­ohtastaht­tit jus mat mu bi­il­la nje­ai­ga vuodjá so­ames, ja ruhta manná eará olbmui. De be­as­sá son ad­dit maid ad­dá munn­je. Ja se­am­mal­ád­je lea leam­aš da­id jagi­id go guohtun­do­ar­jja mák­sui heajos guohtu­ma vás­te, las­si jeahká­li­id da­hje fuođđari­id šad­dá ieš mák­sit jus eai le­at se­ar­vála­ga, mui­tala son.

Ii le­at ji­et­nadeam­oš

Son lo­hká dov­dat áib­bas olg­g­obe­al­de go oro­ha­gas nai lea čoa­hk­kin.

– It ge don oaččo albmalád­je dieđuid, ja mii le­at áib­bas olg­g­obe­al­de. Dat váikkuha oba olu, ja dat daga­ha maid dađi ba­há­but olu ga­skavuođaid, dad­já Skum.

– Dovd­dan lea los­sat ná eal­lit, lea ovt­talád­je dego psy­hkalaš áit­ta go ii bea­sa ovd­dos­guv­lui ge jurddašit, dad­já son, ja čil­ge laga­bui:

–Dát dil­li ii mo­vttii­dah­te vuov­dit ge albmalád­je, go ii oaččo nju­ov­van­do­ar­ja- gi­id alcces, ja nu bil­lis­ta ge olu dan opp­alaš vuov­di­ma, dad­já son.

Skum lo­hká son gal áin­nas vuovd­dášii eamb­bo var­ris mi­si­id go dain stuora oas­si láhp­po goit­ge dálv­vis, muhto ii oa­in­ne das nu stuora áv­kki go ii oaččo mie­ssen­ju­ov­van­do­ar­jaga. Njiŋŋe­la­said lo­hká son maid buor­rá­nivčče dálvái jus vuovd­dášii mi­si­id.

– Dego reaŋg­gat ja biig­gát

Dál, go sierra lávdegod­di galgá árv­voštal­lat boazo­do­al­lolá­ga, galg­gašii dat su mie­las oažžut siida­o­a­si doa­h­pa­ga oalát si­hkko­juv­vot, ja ad­dit se­am­ma vir­g­gálaš vuoi­gatvuođaid bu­o­hkai­de geat bar­get ja vuv­det bohc­cuid.

– De šat­tašeim­met dás­sála­ga bu­o­hkat. Dál or­ru son geas lea siida­o­as­si, badje­lis go earát. Vaikko bu­o­hkat bar­get ieža­set oa­si ja vaikko vel eamb­bo nai, de gal­get sii dov­dat dušše reaŋ­gan ja biigán, dad­já son.

Sáht­tá si­hkk­ut sin doa­lus

Son dov­dá ah­te sidjii­de lea maid áit­tan go siida­o­a­si eaig­gá­dis lea nu olu fáp­mu sin badjel, vaikko sis maid lea boazo­do­al­lu eal­lin­lái­bin.

– Láh­ka maid ad­dá ve­jo­lašvuođa siida­o­as­se­ea­ig­gádii hoi­ga­dit nuppi­id eret siida­o­a­sis, vaikko man gu­hká leažžá gal bar­gan bohc­cui­guin. Ja nup­pelád­je maid, mo­vt de jus fáhk­ka fu­omáša son heaitá ja vuov­dá earái­de dan siida­o­a­si, go siida­o­as­si lea šad­dan maid gávpegál­vun. Mo­vt de min­guin? jear­rá son.

Skum jáhkká gal ah­te eise­váld­dit le­at há­lii­dan unni­dit boazo­doalu dáin­na do­al­lovuogá­da­gain.

– Soi­tet gal eise­váld­dit jus­te dan ái­gon, nie soaitá ál­kit oažžut bohc­cuid ja boazo­dol­li­id unn­ut, an­nal ieža dig­gojit gaskane­a­set. Or­ru dego nu stelle­juv­von go sisk­kál­das ášši­id maid gal­gat priváhta­rievttálaš vuogá­da­ga čađa vuoje­hit. Da­sa han galgá maid ruhta­olm­moš, ja lea čielg­gas ah­te de han galgá maid fás­ta bar­gu.

DOV­DÁ OLGGUŠTUVVON EISEVÁLDDIIN: Jo­han Hen­rik Skum Fi­et­tar oro­ha­gas, dov­dá sii le­at oalát vuo

Newspapers in Northern Sami

Newspapers from Norway

© PressReader. All rights reserved.