Endo: Ang gumonhap nga lisod sulbaron

Bisaya - - Sa Atong Hapin - Ni ALITO L. MALINAO

USA sa mga plataporma ni Presidente Duterte sa panahon sa kampanya mao ang pagwagtang sa “endo” o end of contract, usa ka matang sa pangempleyo diin ang usa ka mamumuo sa usa ka kompaniya o kasa walay kasegurohan sa trabaho tungod kay dili man siya regular o permanente ug busa walay mga benepisyo.

Agig pagtuman sa iyang gisaad sa eleksiyon, gipirmahan ni Duterte sa atubangan sa mga mamumuo sa Cebu City sa miaging Labor Day ang Executive Order No. 51 nga nagsugo nga undangon ang “endo.” Apan inay mahimuot nahisagmuyo hinuon ang mga trabahador kay, matod pa nila, ang mga magpapatigayon o nag-empleyo lamang ang gipaboran sa orden ehekutibo.

Bisan kon gidili na ang “endo” sa ubang mga matang sa empleyo, gitugotan gihapon kini sa panagsang empleyo o seasonal ug sa mga trabaho nga ginagmay ingon sa dyanitoryal ug maintenance.

Kon buot natong hunahunaon, adunay matang sa trabaho nga kinahanglan ipaagi sa kontraktuwalisasyon. Pananglitan sa konstruksiyon sa usa ka bilding o paggama og kalsada. Ang mga trabahador sa maong mga proyekto dili mahimong regular o permanente tungod kay pagkahuman sa proyekto, wala na man silay buhaton. Busa, suweldohan lamang sila samtang may trabaho ug kon wala na, wala na usab silay suweldo.

Apan ang gibuhat sa ubang kasa aron dili sila maobligar paghatag og mga benepisyo ngadto sa ilang mga empleyado mao ang pagkuha og mga trabahador gikan sa ahensiya. Ang ahensiya mao ang mokuha sa mga trabahador ug ang kasa adto mokuhag trabahador sa ila. Ang trabahador papirmahon og kontrata nga molungtad lamang og lima ka bulan. Pagkahuman sa lima ka bulan, tapos na ang kontrata ug wala nay trabaho ang empleyado.

Mao kini ang gitawag og end of contract. Ang empleyado walay kasegurohan sa iyang trabaho. Ug ang nag-empleyo wala usay tulubagon tungod kay dili na man siya obligado nga mohatag og mga benepisyo ngadto sa iyang empleyado. Ubos sa balaod, kon molapas sa unom ka bulan ang iyang pagtrabaho, una pa siya himoong regular ug kinahanglan nga imembro na siya sa Social Security System ug PhilHealth ug kinahanglan usab nga hatagan na siya og bakasyon, sick leave ug uban pang benepisyo nga gilatid sa balaod.

Ania dinhi ang panagsumpaki sa mga employer ug sa mga trabahador. Buot sa mga mamumuo nga makabaton sila og

kasegurohan sa trabaho samtang ang ubang mga employer dili andam sa paghatag niini tungod tingali kay hinay ang negosyo ug dili nila masugakod ang dugang galastohon. Kulang sa ngipon

Bisan pa, si Presidente Duterte mismo miingon nga ang orden ehekutibo nga iyang gipirmahan kulang sa ngipon kay wala man kini magbutang og silot kun penalty ngadto sa mga dili mosunod niini. Matod pa sa presidente, ang Kongreso ang angay mopalusot og balaod nga magrebisar sa Labor Code of the Philippines aron kini maoy magbutang og penalty ngadto sa molapas sa mga reglamento.

Kaniadtong Enero, nakalusot na sa Kamara de Representantes ang balaoron bahin sa kasegurohan sa trabaho o security of tenure sa mga trabahante sa pribadong sektor. May susamang balaoron usab nga pending pa sa Senado. Matod pa ni Sen. Chiz Escudero, ilang atimanon sa Senado sa pagbukas sa sesyon ang maong balaoron aron masulbad na ang suliran sa kontraktuwalisasyon.

Apan, matod pa ni Escudero, kinahanglan sulbaron usab ang kontraktuwalisasyon sa panarbaho sa gobyerno. Ang gobyerno nag-empleyo sa labing daghang kontraktuwal nga empleyado nga naglakip sa mga kaswal ug mga konsultant. Dugang pa niya, wala idili sa Labor Code and kontraktuwalisasyon. Gisugdan na sa DOLE

Bisan sa wala pa pirmahi ni Presidente Duterte ang EO 51, gisugdan na sa Department of Labor and Employment (DOLE) ang pagpaundang sa “endo” sa mga establisimento sa pagkaon o fast food.

Dili pa dugay, giorderan sa DOLE ang Jollibee nga himoong regular ang 6,482 nila ka empleyado sa ilang fast food chain. Ang Burger King giorderan usab nga himoong regular ang 704 nila ka empleyado. Ang duha ka fast food chain nagkuha sa ilang mga service crew gikan sa mga ahensiya.

Kon sundon ang orden sa DOLE, ang mga empleyado sa Jollibee ug Burger King mahimo nang regular ug makadawat na sila sa lainlaing benepisyo.

Gawas sa Jollibee, isunod sa DOLE ang pagpatuman sa regularisasyon sa Chowking, Mang Inasal, Red Ribbon ug Highlands Coffee, pulos mga subsidiyaryo sa Jollibee.

Ang Jollibee mao ang labing dakong fast food chain sa tibuok nasod. Sa tuig 2016, aduna kiniy 978 ka sanga sa tibuok Pilipinas ug kapin sa katunga niini gipanag-iya sa kompaniya ug ang nahibilin gidumala sa mga prangkisa.

Sa tuig 2016, adunay mokabat sa 12,000 ka empleyado ang Jollibee nga naglakip sa regular ug kontraktuwal.

Ang McDonald’ Philippines walay kontraktuwal nga mga empleyado sukad sa pagbukas sa ilang mga kan-anan kaniadtong 1981.

Sumala pa sa DOLE, 300,000 ka kontraktuwal nga trabahador nga Pilipino ang ilang gitarget nga maregular sulod niining tuiga. Sa miaging tuig, 125,000 ka dili regular nga mga trabahador ang gipahimo nilang regular. Gikinahanglan ang balance

Natural nga ang tuyo sa mga grupo sa mga mamumuo mao nga makab-ot nila ang tanang benepisyo nga gilatid sa balaod. Apan kinahanglan usab nga ibalanse kini sa unsay kapasidad sa nagempleyo. Walay problema kon ang atong panagsultihan mao ang dagkong mga kompaniya o pabrika kay sila pulos man may igong kapital.

Apan kon ang atong panagsultihan mao ang gagmayng mga negosyante, pananglitan ang usa ka gamayng tindahan o talyer nga gamay ang kapital apan nagkinahanglan og kabulig o trabahante, obligahon ba nato sila sa paghatag sa tanang benepisyo ngadto sa ilang mga empleyado? Bisan gani sa minimum wage maglisod sila paghatag ug dugangan pa nato sa mga bayranan sa SSS, Philhealth ug uban pang benepisyo?

Ania dinhi ang dagkong gumonhap. Gusto natong maharuhay ang kinabuhi sa atong mga mamumuo. Gusto nato silang mapermanente. Gusto natong maregular ang tanang empleyado aron kahatagan sila sa mga benepisyo ug dili sila matangtang sa trabaho kon walay rason. Apan kon dili masugakod sa usa ka gamayng negosyante ang tanan nga gipangayo sa mga trabahador ug kon pugson siya sa balaod kay silotan man siya kon dili makasunod, wala siyay laing kapaingnan kondili magsira na lang sa iyang negosyo.

Ug kinsay mawad-an, dili ba ang mga mamumuo?—

Sumala pa sa DOLE, 300,000 ka kontraktuwal nga trabahador nga Pilipino ang ilang gitarget nga maregular sulod niining tuiga.

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.