Ang Pagpangita Sa Langit Ug Ang Mga Barbaro

Ang Labing Maabtik Sa Ulisi

Bisaya - - SHOWBITZSIKA - Nobela ni Jun Cañizares

BITBIT ug ambilay ang mga hinagiban ug mga bawon, nanglakaw sila sa halapad ug hinugasan sa mga bawod nga baybayon, nagpatik og halawom nga mga tunob. Nag-una kanila si Datu Sumanga, nagpunay og lingi ug tan-aw sa palibot sama sa nagtipig sa mga talan-awon kay basin mawala. Gawas kang Datu Anan nga hugot nagpatuo nga makuha nila ang tinagoang bahandi sa iyang sugilanon, si Sumanga may bag-ong mga kauban— sila si Kan-away, Idris ang “nasaag” nga orang laut o sakop sa maong pundok sa Dagat nga

Kalibotan o Sulu, ug Malandog ang iyang horohan, ug lima pang uban. Ilang gidulngan ang langit.

Unya nagpahiluna sila sa mga binta. Dayon, si Sumanga mimando nga buksan ang mga layag ug mitindog sa katig ug miwara-wara sa panamilit ngadto kang Takmo ug mga higala nga nanungha sa baybayon, sa ilihan o daplin sa dagat nga pinuy-anan, sa mga anito ug kang Bugbung Humasanun nga gituob.

Ug unya, sa didto na sila sa lawod, ang dagat mikaon ug mipapas sa mga tunob sa baybayon.

“Panaw,” misinggit si Sumanga. Nagtilaw sa dagat nga pinisik sa balod ug sa nagkabya nga balod. “Asa?” sukot ni Kan-away nga maoy nanimon. Langit lamang ang diha sa kaisipan ni Sumanga. “Idris?” sukot niya. “Sa amihanan.” Mitudlo si Idris. “Kana!” matod ni Sumanga. Alang kaniya karon, bisan unsang sakayana maayo nilang sak-on. SA iyang kaugalingong kaabtik, si Tuhan nagpahimulos sa katahom sa iyang anak pagpupho og mga bahandi ug paglig-on sa iyang hikot sa mga sagabay ug pagtamod sa mga datu. Kay si Datu Bantug maoy labing kuwartahan sa tanan, nanghinaot siya sa duol nga alyansa kaniya pinaagi sa kaminyoon ni Bugbung Humasanun sa anak niini nga si Mamalu. Si Mamalu nakahatag na kaniya og napulog lima ka ulipon, ug si Tuhan mitambong sa piging pagpasundayag ni Datu Bantug sa pikas nga dapit sa isla ug nakigbayloayg gasa kaniya. Taas ang iyang pagtan-aw kang Mamalu, daghan ang mitaho kang Sumanga nga gisakitan sa pagkalain nilang Libucao, Bulag, ug Tagi. Gisukot niya ang iyang kaugalingon kon si Bugbung Humasanun wala ba hitakdi sa kahangol sa iyang amahan.

“Lanses, lanses nga walay sama,” matod ni Sumanga sa kaugalingon. “Gitago ni Tuhan si Bugbung Humasanun sa lawak ug ako giabog sa dagat.” Maayo ang panahon, apan ang iyang hunahuna nagbagyo.

Usa ka higayon, mga tuig na, natagboan nila ang matahom nga karakoa ni Mamalu, puno sa mga ulipon ug bahandi, ug si Tagi misugyot nga ilang atakehon ug kuhaon ang mga sakay.

“Makalaway nga karakoa.” Buot mapanag-iya ni Tagi ang sakyanan ni Mamalu.

Tuyo ni Sumanga nga dili mabungkag ang bangga ug gibugnaw si Tagi. Apan karon gipangayo niya sa mga anito nga ikabagat niya si Mamalu ug bisan pag ang sakayan niini walay sulod, atakehon niya ug kini iyang patyon. Kini maoy iyang laraw. Tulison niya ang mga sakayan sa mga negosyante, ug ubang sakayan; manakas sila og kabalayan sa kabaybayonan kon angay. Magtigom siya og daghang dinakpan ug bahandi o mga alahas nga bulawan. Moabot ang adlaw nga siya mahimong hari-hari. Kining mga hunahunaa nakahatag kaniya og dugang kalig-on. Naabot na niya ang tumoy sa tudling.

“Maglayag ta sa kinaibabwan sa tanan,” misinggit siya. “Sa langit.” UG unya naabot nila ang dapit sa lawod nga gitawag og habon o saghid, diin daghang mangangatang nga magpautaw-utaw. Naglupad ang ilang diwa, dako ang ilang kagutom sa away.

Nakalantaw sila og binta, ug daw mga buaya nga nakakita og subaronon, minglayag sila ngadto. Ang binta mibirig usab kanila. Nangandam na sila niini.

Sa dihang ingon sa magkasingki na ang duha ka sakayan, mitindog si Sumanga. May tawo usab sa laing binta nga mibarog, samtang ang iyang mga sakop nangandam lamang. Giisa ni Sumanga ang iyang kris ug gituyok-tuyok sa hangin. Mipahiyom lang ang kaparang. Kini nakapahibulong kang Sumanga nga naghinam-hinam sa sangka.

“Kinsa ka, bata?” sukot sa tawo. Ambongan sa iyang haom ug piit nga pantalon hangtod sa tuhod, ug saliko nga bukas sa undanong dughan. Daw tanso ang mga bukton.

Nahimamat ni Sumanga ang laing senyalan sa dagat. Siya si Tanday Lapulapu. Apan wala kini makigsangka. Nakigdula lang…

“Dili ko imong anak. Ang akong ngalan gikahadlokan,” tubag ni Sumanga. “Ako si Datu Sumanga. Ngari na aron ang mga iho may lawog.”

Usa ka tawo nga napulos patik, mitug-an sa ilang pangulo, nga siya tinuod nga nakadungog sa maong ngalan.

“Kana mao siya,” matod sa may patik, “ang gitawag og makalilisang nga iro sa dagat.”

“Maantigo siyang motabi,” matod sa tawo sa laing binta ug mikatawa. May gipangayo siyang butang sa iyang mga kauban, ug ang may patik mitunol kaniya og itom nga pirasong kahoy. Unya milukso siya pagtapon ngadto sa katig sa bangka ni Sumanga. Mitakilid ang sakayan sa ilang gibug-aton sa katig. “Sulayan ko ikaw,” matod niya sa tawo. Giwara-wara ni Sumanga ang kris aron pagpainit sa iyang mga bukton. Nagbantay lamang ang iyang kaatbang kaniya, way gihimong panukad. Milakang si Sumanga palihay ug misukad og lainlaing duslak, nga gilihay-lihayan lang sa tawo ug nagliad-liad aron di mahulog sa dagat. May panimbang kini nga sama sa unggoy.

Milunga ug mitarong si Sumanga ug nangandam sa pangpatay, tigbas ug pangabis sa liog sa tawo.

Niining higayona daw kilat nga gipatuyok sa tawo ang iyang kahoy. “Bantay ug tilawi,” matod sa tawo, “usa, duha, tulo, upat, lima, unom, pito, walo.”

Naigo si Sumanga sa pito ka bahin sa iyang lawas, saghid dili pamatay, apan nabati niya ang kasakit sa dunggan ug kamot, nga nakapahulog sa kris sa tubig.

“Tun-an mo ang mga anggulo. Usba kanunay ang imong panalipod ug atake. Batoni ang ritmo ug anod, bata,” matod sa tawo nga milukso balik sa iyang binta samtang ang iyang mga tawo nagtan-aw sa mga tawo ni Sumanga. Si Sumanga ug kaubanan naugsok sa kahibulong sa kaabtik sa tawo ug sa kakalit sa panghitabo ug naghanduraw kon naunsa kadto. Sa dihang mibarog si Tigulang Anan dala ang kris, gisanta siya ni Sumanga.

“Oh, sige. Usa ka adlaw na kami dinhi. Imo na ang saghid

sa pagka karon ug maayong panghinaot. Mga igsoon, adto na kita.” Ug ang kahibulongang tawo lain na og gitan-aw. Ang iyang mga sakop namugsay gilayon. Kusog kaayo silang mamugsay, ug ang iyang binta mitadlas daw pana sa dagat. Sama lang sila sa nanagdula-dula, daw manglupad nga mga isda.

Kining matanga sa isda manghunat sa ilawom sa tubig ug motunga sa mga pako nga kinupo sa sapsing nilang lawas. Pagtunga bukharon nila ang mga pako ug himbis ug kay nakabaton ug panempo pinaagi sa witik sa ikog, ug tua sila, naa na sa hangin, nagpaanod-anod ngadto sa halayo sa pipila ka dupa, usahay daghan kaayong dupa. Gihunahuna ni Sumanga ang mga tadlas sa witik sa tawo.

“Mga isdang molupad sila, sa panagway sa tawo,” matod sa mga matuo-tuohon nga kauban ni Sumanga. “Ang dagat puno sa kahibulongan. Bisan unsa, mahitabo.” “Kinsa ka?” singgit ni Sumanga sa tawo. Ang tawo milingi. Ang may patik mitubag alang kaniya. “Tanday Lapulapu!” Mikatawa si Lapulapu. “Tudloan mo pa ako!” singgit ni Sumanga, apan sila didto na sa halayo ug ang hangin midagit sa iyang tingog. WA makasabot si Sumanga sa nahitabo. Kadto ang unang higayon nga ang tinagoan nga mga tigbas nga gitudlo sa iyang amahan wala makaigo. Kadto usab ang unang higayon nga siya nakaamgo nga diay may mga kalaki nga labaw sa iyang nakamaohan.

Dili usab makatuo ang iyang mga kauban. Gihimo ni Sumanga ang tukma nga lihok apan ang iyang kris nasalibay sa tubig.

Madungog niya ang katawa ni Tanday. Talagsaon kining pagka tawo, nakigdula lamang kaniya, wa makig-away. Mahimo kaayo siya nga mapatay ni Tanday, apan kini wala niini himoa, ug siya gipasaylo niini sa iyang pagka mapahitas-on. Nga unta, ang bantogang mga manggugubat dili man mopasaylo. Siya tingali usa ka Bathala.

Naghunahuna siya pagpunteriya sa ilang sakayan sa gipaingnan ni Tanday aron matudloan sa iyang pangamot, apan usab diha ang iyang katuyoan alang kang Bugbung Humasanun. Ang hataas nga pagbati makahimo sa tawo nga buang o mabudhion.

Si Anan ang mipusgay sa kahilom. “Dili kinahanglan nga isipon mo kana nga lawom,” matod niya.

“Unta usa ka dakong sundang ang makalupig sa akong kris. Gilupig ko niya sa usa ka binugha.” Naguol si Sumanga. “Tingali, kahoy kadto sa usa ka ungo,” matod ni Anan. “Hatagi akog usa niana.” “Oo. Kon makahinagbo kita og ungo.”

(SUMPAYAN)

Niining higayona daw kilat nga gipatuyok sa tawo ang iyang kahoy…

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.